Mustafa Ergin KILIÇ

4.kitap: GAM KUŞAĞI

2008-04-25T18:41:00.008+03:00

Mustafa Ergin Kılıç

Gam Kuşağı

Digraf Yayıncılık/Şiirden Dizisi

Ebat:13.5X19.5

ISBN: 978-975-9056-47-6

72 sayfa

Yayın Yönetmeni: Metin Cengiz

Editör: Yavuz Özdem

Arka kapak yazısı

Mustafa Ergin Kılıç, bu dördüncü kitabıyla, artık kendine daha çok güven duyuyor ve şiirini güven duyduğu bu alan içinden yazıyor. Sonuçta bildirisi daha açık; bütün dizelerin, imgelerin aynı odak için çalıştığı, bütünlüklü bir şiir yazıyor. Kendi sesi daha bir belirginleşirken, şiirimizde kendisi için ayırmak istediği yer de görünür oluyor. Günümüz şiirinin genç şairlerinden Mustafa Ergin Kılıç'ın aşk merceğinden insana ve insanın "hallerine" odaklandığı Gam Kuşağı,adından ve alıntıladığımız "her geçen gün acıya kıvrılır/debisi artan nehir" dizelerinden de anlaşıldığı gibi izlek olarak günümüzün ruh halini de yansıtıyor derinden derine..

ömür tarifi // Desibel // 2007 Şiir Kitapları Seçkisi

2008-02-24T19:52:00.002+02:00

bir ip ve ağaç gördü çocuk

salıncak yaptı

bir ip gördü adam ve ağaç

kendini astı

kibrit buldu çocuk ormanda

yalnızca oynadı ateşle

ormanda adam kibrit buldu

tutuşturdu kendini

yandı orman

iii

deniz bir parça kağıt ve kum

gemi yaptı çocuk

güvertesine kum koydu

uğurladı üşüyen ayaklarına yaşamın

kum bir parça kağıt ve deniz

kağıda uzun bir not yazdı adam ağıda

önce kuma gömdü kendini olmadı

yürüdü derinliğine suyun

su yürüdü derinliğine

gömüldü suya

su gömülmek istedi adama

bir uçurum kına çiçeği bir dere çocuk

seslendi su

seslendi suya

akış yaptı sesinden su

mavi bir bakış

bir dere kına çiçeği bir uçurum adam

suya baktı uçuruma

her şey ne kadar da alçaktı

bıraktı dere kendini adama!

bir kelebek içindeki ağaçla dertleşen tahta direk

kalan ömrünü verdi çocuk kelebeğe

kuş gönderdi tellere

adam kalan ömrünü istedi kelebeğin!

taş aradı sapanına

2008 Yılmaz Güney Şiir Ödülü Mustafa Ergin KILIÇ'ın

2008-02-02T12:46:00.000+02:00

Yılmaz Güney Festivali geçtiğimiz Pazar yapılan ödül töreni ile sona erdi.

Yılmaz Güney Kültür ve Sanat Festivali, yapılan kapanış etkinliğiyle son buldu. Etkinlikte ödüle layık görülen sanatçılara çeşitli dallarda ödülleri verildi.

Yılmaz Güney adına düzenlenen kültür ve sanat festivali ödül töreninde, şiir dalında ödül alan Mustafa Ergin Kılıç "Bu ödülü Sivas'ta katledilen şairlerimiz adına alıyorum" diyerek Sivas'ta katledilen şairler için yazdığı bir şiirini okudu.

Etkinlikte ayrıca Yılmaz Güney'in filmlerinden kesitlerin yanı sıra, Güney'in senaryosunu yazdığı 'Yol' filminin kayıp olan 30 dakikalık sahneleri de izleyicilere sunuldu.

(Evrensel Gazetesi / 29.01.2008)

tanrının günahı // AKATALPA/ EKİM 2007/ SAYI 94

2008-01-04T13:55:00.000+02:00

diyor
dimağ dolaşık ağ
vücudumda tek kalbim sağ!
yakalamak için balıkları denizi kuruttum
yaşamak için aşkı unuttum

insan kendine cevher
kendine şer
ha

um
boya bayram hediyesi ayakkabı çatlaklarına
peki ya katma değeri makyajın yaraya

hayat bilgisi kitabı kaplığıyla
kaplanmış uçurtma
hangi rüzgar uçurur

ki
hayata en büyük darp
bir çocuğun gözleri
kalbe en büyük harp
bir çocuğun gün aşırı büyüyen sözleri
insana en büyük sarp
kendiyle büyüyen izleri

sana
şiir bağla misinanın ucuna
gömleğinle sar kırık dut dalını

anladım buzlu camı eritmekmiş sevda

Hüseyin Avni Cinozoğlu İle Söyleşi

2007-12-27T09:33:00.000+02:00

Şiirin İstanbul Beyi,
Şiirin Deniz Feneri

Hüseyin Avni Cinozoğlu İle Söyleşi

MUSTAFA ERGİN KILIÇ

(…) hâlâ neden çocuğuz/ “baloncuları hapsedilmiş kentte”/ bilgem/ su akar/ geri gelir mi gençliği Erenköy’ün diyor, Şair Hüseyin Avni Cinozoğlu seçme şiirlerinin yayınlandığı son şiir kitabı Bir Albatrosun Düşler Defteri’nde. Bu toplu kitapta şiirindeki farklı seyirleri, farklı tatları ve izlekleri bir arada görme imkânı buldum. Aslında şiir ve edebiyat üzerine düşüncelerini içeren son kitabı Lirika’ya Akan Irmak’ı okurken, yalnızca şiirleriyle değil şiir konusundaki bilgi ve birikimiyle de yalvaç bir şair olduğu gerçeğini bir kez daha gördüm. Naif kişiliğinin yansıması olan şiirlerindeki derinlik, incelikli imgeler, dokunaklı ve yenilikçi sözcük seçimleri, aynı şiirin farklı duraklarındaki sürekli şaşırtıcılık, şiirden beklentinin dizeler ilerledikçe farklılaşması ve üst düzeye çıkması sanırım Cinozoğlu şiirini özgün ve özgürlükçü kılan en önemli yanlardır. Bu kitap da yeniden okuduğumuz gençlik yıllarında yazılmış şiirlerinde hâlâ tazecik bir ekmek gibi okuyucunun kalbinde sıcacık bölünmesi ve hala o buğunun hissedilmesi, gerçek şiirin zamanla eskimek yerine, yerini sağlamlaştırdığını ve kıvam bulduğunu bizlere ispatlamakta.

Çok değerli hocam seçme şiirlerinizin yayınlandığı kitabınızdaki Gece Çiği şiiri beni çok etkiledi. Bu şiir özellikle Hüseyin Avni Cinozoğlu’nun şiirindeki narin ruhun, içtenliğinin ve içliliğinin bir göstergesi. Şiirle insanın en dip noktasına nasıl dokunulacağının yetisini bize vermekte. Ve şiirde imgenin ince zekâyla yakalandığının en iyi örneklerini sergilemekte. (…) kadın güzel bir leke/ gecenin kollarında/ yapraklarından soyunuyor ağaçlar/ leylâkları suluyor çığ/ (…) insan toprak çiğdem/ ilk felsefe derdim/ ölünce çiğdemler gibi/ toprakta açacağız derdi annem
Şairlerin bir kısmı şiir dertlerini kendileri dillendirirler. Manifestolarla şiir üzerine yazılarla kendi şiirlerini kendileri çözümlerler. Kimileri de yıllarca sessiz kalır ve sadece şiir yazarlar. Hep çözümlenmeyi ve tanımlanmayı beklerler. Bu konuda sizin görüşünüz nedir? Size Hüseyin Avni Cinozoğlu şiirini sorsak? Şiirleriyle bugüne kadar edebiyatımıza ne vermek istediğini?

Sevgili Mustafa, girizgâh cümlelerinden mutlu oldum. Sanki şiirimin senin bu cümlelerinle tanımlanmasına ihtiyacı vardı. Şiirimde fark ettiğin incelik, derinlik, zekâ nitelemelerinden dolayı teşekkür ederim. Beni çocukluğuma da götürdün. Bir anı: Çocukken beş, altı yaşımda anneme öldükten sonra ne olacağımızı sormuştum. Annem de evimizin yukarısındaki bayırda açan çiğdemleri gösterip, “ölünce çiğdemler gibi toprakta açacağız” yanıtını vermişti. Belki o küçük yaşta cennet-cehennem gibi konulara girmeden… Çünkü benim çocukluğum doğaya aitti. Ve annem en doğru olan çözüme başvurmuştu. Ben de öldükten sonra çiğdem olmaya sevindiğimi hatırlıyorum.

Temel soruna gelince; Dağlarca örneğinden yola çıkmak istiyorum. Dağlarca hep şiire sadık kalan bir öke. Sadece Papirus dergisinde Cemal Süreya’nın başını çektiği bir edebiyatçı gurubunun sorularına yanıtlarını içeren uzun söyleşi dışında, şiir dışında bir yazı etkinliği yok. Doğru olan da bu… “Şiir kuma kabul etmez” sözünü en çok yineleyenler, şiir dışı yazı alanlarında da kalem oynatmaktan geri durmamışlardır. Zaman, zaman “hikâye” yazdığım için kendimi eleştiririm. Şiir geldi entelektüalizme dayandı. Hayatla yetinmeyen, başka şiirlerden, edebiyat dışı metinlerden beslenen, intertekstüalite ile zenginleşen bir süreç, son çeyrek asırda yaşanılan şiir yolculuğunun güzergâhlarını belirleyici oldu. Bazı güzergâhlara şiirimiz ilk kez uğruyor; yeniklileri deniyor, çıkmaz sokaklara sapıyor. Artık şiir ‘duygu’ dan değil, entelektüel bir algıdan yola çıkıyor. Kavramsal bağlamda olmasa da felsefî bir sorunsalı şiirsel vizyonun imgeleriyle cem ederek düşünce ufkunda açılımları göze alıyor. Heiddeger ve Kierkegard’dan yola çıkıyor.Geleneksel dokusu itibarıyla şiirimiz, ‘duygu’ kaynaklı bir özellik gösterirdi. Entelektüel bir şiirin günümüzde alan kazanıyor olması olumlu bir nitelik sıçraması olarak değerlendirilebilir. Bu salt teknikle, biçim, biçemle ilgili değil. Kaldı ki Divan Şiiri de teknik, biçim, biçem olarak yetkin ve senkronize bir şiirdi. Entelektüel bir derinlik için, şairin bir egzersiz ortamında mesaide bulunması gerekiyor. Bu nedenle şiir ve edebiyatı konu edinen metinler kaleme alması, farklı görüşlerin kalemşorlarıyla yıkıcı ve yapıcı tartışmalara girmesi zorunlu. Bu sayede şair poetik bir disiplinle takviye edebilir şiirsel hinterlandını. Şiirin okulu yoktur; bu doğru ama çıraklıktan başlayarak, şiirsel yetişme süreci hatırı sayılır bir ‘üniversite tahsili’nden hiç de kolay bir süreç değildir. Şahadetnameyi aldığınızda, kapıyı açıp şiir odasına girince, bütün bir şiir tarihi, Divan Şiiri dahil, bütün bir antoloji, başka dildeki ehliyetli şairlerden mürekkep zengin bir terekeyle karşılaşır şair. Kabul ettiğiniz bu terekeyi hatmederek, şiir dünyanızı şekillendirmeye ve hamle yapmaya sıra geldiğinde, birikim ve yetenek, iki ana damar olarak, şiir okyanusunuzu beslemeye başlar.

Ben Dağlarca örneğini aklıma getirip, uzun yıllar poetik metinler kaleme almadım. Benim poetic metinleri yazmamdaki temel gaye kendimi yetiştirmek, bilgi ve görgümü yetkinleştirmekti. Mevlâna, “Ceyhun ırmağının tamamı içilemiyor diye, bir avuç suyunu içmeyi denemekte ne mahzur var?” diyor. Galiba ben de bu ırmaktan nasibim kadar içmekle iyi yaptım. Radarımı tuttuğum alanlar, senin gibi genç kuşağın seçkin bir şairi için de yararlı olmuş… Bu beni mutlu etti.

Son yıllarda dikkati çeken bir ‘Manifesto’ enflâsyonu var. Çok değerli şair Baki Ayhan T. Akademisyenliğinin de katkı sunduğu birikimi ve öngörüsüyle kapsamlı ve yetkin bir metin kaleme aldı. Diğer manifesto ve bildirgeleri kaleme alan şairlerin metinleri enez ve cılızdı. Bu nedenle ufuk açıcı, dönüştürücü bir etkiye sahip olmadı. Bir de 80 yıllardaki ‘Yenibütün’ manifestosunu, ciddi algılamaya müsait bir girişim olarak değerlendirmek mümkün. Ama Batı’daki ‘manifesto’ ve ‘bildirge’ler sanatın şiir dışındaki alanlarını, sinema, tiyatro ve resmi de etkileyen girişimlerdi. Hatta yaşam biçimlerini belirleyici bir etkiye sahip oldular. K.İskender’in doğru bir saptaması var: “Perulu bir şair, ‘Yedi Meşale’ ya da ‘Garip’ akımını göz önüne alarak şiir yazıyor mu?” Hatırladığım kadarıyla böyle bir cümlesi var K. İskender’in. Çok net bir temellendirme. Demek ki manifesto denilince ‘evrensel’ bir belirleyen gerekli.

Şiir yazarken, ruhsal potansiyel enerjimin ( Libidinal Enerji ) yoğunlaştırdığı anksiyetemi, bir anlamlandırma çabası ile gidermek isteği var temelde. Bu sayede, bu anlamlandırma ile anksiyeteden kurtuluyorum. Özünde nevrotik, hatta şizoid bir süreç. Ama şiir, sonuçta aşk gibi huzurdan çok huzursuzluk veren bir sergüzeşt. Ama ben bu huzursuzluğu ve nadir anlarda bana yaşattığı ‘mutsuz sevinci’ seviyorum. Bir yerden sonra da ‘iyi şiir’ yazmak amacım oldu. Dünya görüşü olarak sosyalizme yakın bir konumda olduğumu söyleyebilirim. Ama tekil örnekler dışında, şiirimde sosyalizmden kaynaklanan bir ‘muhalif duruş’ yoktur. Sosyalist siyaset daha nitelikli bir düzeyi içermesine rağmen, siyasetin dayandığı mihver sonuçta ‘vasat’ algılara prim tanıyan bir mihver. Dolayısıyla, şiirimde dünya görüşüme koşut bir anlamlandırma yoktur.

Güller Öksüz Kalabilir kitabınızdaki Albatros şiirinizde de dediğiniz gibi: (…) “ve ben bu sonsuz sürgünde/ tayfalardan da yakın buldum/albatrosları kendime”
Albatros neyin imgesidir sizin şiirinizde? Neyi sesler? Niçin baskındır? Zira bir kitabınızın adı da Albatroslar Yüksekten Uçar (şimal saçlı kadınları sevdim erguvan akşamlarda)

‘Albatros’ adlı şiirim Charles Baudelaire’in ünlü ‘Albatros’ şiirinden mülhemdir. Albatroslar okyanus kuşlarıdır, kanatlarını açtıklarında kanatlarının uzunluğu dört metreyi bulur.Gökyüzünde görkemli bir görünümleri vardır. Ama yere indiklerinde hantallaşırlar. Tayfalar uzun kanatlarından tutup geminin küpeştesinde Albatrosları sürükleyip alay ederek eğlenirler. Baudelaire Kalküta’ya yaptığı bir gemi yolculuğunda tanık olur Albatrosun bu güçsüz haline. Şairler de Albatroslar gibi hayal dünyasında güçlü, sıradan hayat içinde güçsüz ve zavallı bir durumdadır. Baudelaire’in bu durumu betimleyen dizeleri:
“Ozan da benzer o bulutlar kralına
Ruhu oklarla bulutlarla sarmaş dolaş olan
Düşmüş yeryüzüne yuhalar arasından
Çekeceği var onun dev kanatlarından”
Ben de Albatros imgesiyle şairi ama öncelikle şair olarak kendimi anlatmak istedim. Tayfalar ise gündelik dünyanın güç odakları, beylik beğeniler içindeki para, statü, iktidar sahibi duyarsız insanlar.

Tuncer Uçarol’un dediği gibi “İstanbul’un kendinden daha güzel şiirler yazan şair” (Serçe Umudu kitabınızın Sarhoş İstanbul şiirinde dillendirdiğiniz gibi: İstanbul ayık bir dukadır/Onu sarhoş eden kadınlarıdır). Kitaplarından seçme şiirlerinin bulunduğu bu kitapta da yer alan İstanbul’da Son Sedefkâr ( kör bir nakkaştı/ herkesten daha çok gördü gün ışığını) ve İstanbul Unutkan Yosma kitaplarınızda da anlattığınız gibi bugün size o yazdığınız İstanbul şiirlerinin üzerine birkaç dize yazın desem ne yazardınız? Ve bu konuyla ilgili neler söylemek istersiniz?

Tuncer Uçarol gibi çok önemli ve yetkin yargıları olan bir edebiyatçının, İstanbul’u izlek edinen şiirlerimi ‘İstanbul’un kendisinden güzel’ bulmasını, şiirime verilmiş büyük bir ödül gibi algıladım. Bu şiirlerim için bana yazdığı mektupta değerli şair Leyla Şahin: “Soluk soluğa şiire koşuyorsun. Sonra bir kanat değimi dinlenip üzüm ve gökyüzünden yaptığın şaraptan bir kadeh sunuyorsun. Kadeh değil dolu bir tas demeliyim.Senin yüreğin kadehden daha geniş. Biliyorsun yüreği çay bardağı kadar olmayanlar da şair İstanbul’da”. Yücel Kayıran adalet kavramını yetkin olarak açımlayan bir şair. Mehmet H. Doğan, çağdaş şiirimizi kanonlaştırırken vahim hatalar yapmıştır. Bugün şiirsel bir etik ve adalet olarak ‘meyhane arkadaşlığı’ kanonlaştırmada etkili olmamalı. Bu bir yana, Zeynep Köylü’nün şiirimizdeki yerini, önemini ve niteliğini doğrusu merak ediyorum. Çağdaş şiirimizin usta şair kadınlarından Betül Tarıman “İyi bir dergide yayımlanan iyi bir şiir önemli bir ödüldür” demişti bana. Ben de Betül Tarıman gibi düşünüyorum. İyi bir dergide iyi bir şiirim yayımlandığında, genç bir şairin haletiruhiyesi içinde, yüreğim sevinçle kanatlanıyor. Soruna gelince; İstanbul’u izlek edinen şiirlerim acemilik, gençlik dönemimde yayımlandı. Duyumsallığın etkili olduğu bir yaşanmışlığın, hatıralardan yola koyulan bir algı yoğunluğunun belirlediği şiirler. Bir hayret nidası, güzelliğe karşı bir neşide, hayranlık. Tuncer Uçarol’un fark ettiğini Enver Ercan ve Kemal Özer neden fark etmedi? Bu iki şairin hazırladığı ‘İstanbul Şiirleri Antolojisi’nde şiirlerimi göremedim. Belki Periferide yaşadığım için, İstanbul şiirlerimi içeren kitaplarımı, birinci sınıf bir yayınevinde bastırma şansı bulamadım. Bu yüzden sınırlı bir dağıtımı oldu. Kitaba aldığım için bu şiirlerin çoğunu dergilere de gönderemedim. Keşke İstanbul şiirlerimi ağırlıklı olarak içeren SAFRANBOLU’DA TEK DENİZ FENERİ ve İSTANBUL UNUTKAN YOSMA’nın yeni basımları için bir olanak doğsa. Bu konuyla ilgili sorunun son bölümüyle ilgili yanıtımı hemen aklıma gelen iki dizeyle nihayetlendirmek isterim:
“Alemden önceki mahşer
Tavaf eder yetmiş iki millet”

Ömrün Gecesi Lâmbasını da Getirir kitabınızda (…) “ne kadar da benzer/ son sevdiğimiz kadın/ ilk sevdiğimiz kadına” diyorsunuz. Toplu şiirleri okudukça dikkatimi hep gidilemeyen, gidilse varılamayan, varılsa alınamayan bir kadın dikkatimi çekti? Hep uzanıyorsunuz? Belki de dokunacağınız, tutacağız bir yerde. Ama sanki özellikle yaklaşıp yaklaşıp geri çekiliyorsunuz?
Bakınız Çigan şiirinize: (…) “gül akşamlarında/ gözleri kamaşmış gemilerin/ yelpazelerini tutuşturursun”
Yine bazı şiirlerinize baktığımızda: (…) kadın güzel bir leke/ gecenin kollarında/ yapraklarından soyunuyor ağaçlar/ leylâklarını suluyor çiğ
Devam ediyorum örneklerimi sürdürmeye: (…) sonra bir kadının/ akik aynalarda dağılır/ ay ışığına bıraktığı saçla
Bir başka şiirinizde: (…) camlarda buğulu kadın gözleri/ son treni gelmez hayatın/ eski bir sevdayı anımsatan karanfiller/ taç yapılır alnına bir serabın
Ve son olarak: (…) akşamdı nehir/ bukleleri albenili bir kadın gibi/ akardı kalbime
Bu bir şairin beslenme noktası mıdır? Karıştırsak diyorum daha neler çıkar beslenme çantanızdan acaba?

Aşk izlekli şiirlerimden yola çıkarak yaptığın yorumların doğruluğu beni şaşırtıyor. Geçmişte ve bugün aşk arayışımda yorumladığın durumlara uygun bir seyir söz konusu. Tam aşkın tarafı olan kadına dokunmaya ramak kalmışken, nedense tam o anda geri adım atıyor ve o kadından uzaklaşmayı tercih ediyorum. Sanki dokunduğum anda aşkın gizemi, büyüsü ve hazzı kaybolacak sanısı. Bazen aşkı bir ‘Yalancı Şafak’ esprisi içinde ‘hüsranla’ yaşadığım durumlar da söz konusu. Bir de uç bir örnek ama, Verlaine’in dizesine benzer bir durum da aşikâr kılıyor: “Başka bir hayattan tanıyorum belki bu kadını.”

Son yıllarda şiirde mistisizmin, dini öğelerin ağır basmasının ve 80 dönemi şairlerinden birçoğunun muhafazakâr şiire kendilerini açmalarını ve bu kulvarda şiirlere yer veren dergilerde sıklıkla yer almalarını neye bağlıyorsunuz? Bu siyasi iktidarın edebiyat üzerinde de etkin olduğunun bir göstergesi midir? Yoksa edebiyatta sürekli tutunmak ve barınmak kaygısının getirdiği bir tedirginlik midir?

Mistisizm konusunda ‘Varlık’ dergisinde Yıldız Ecevit, hatırladığım kadarıyla Batı şiirinin mistisizmden yeteri kadar beslendiği halde, modern şiirimizde mistik izleklerin büyük ölçüde şairlerimizce kabul görmediğini söylüyordu. “Batı şiiri İsa’nın pınarlarından kana kana içmiştir.” sözünü hatırlıyorum. Bizde çok uzak bir geçmişte bir travma da söz konusu. Ahmet Hamdi Tanpınar’a göre, “Osmanlıdaki egemen Sünnî akide kendini sanata, edebiyata muhtaç hissetmemiştir.” Özellikle bu durum, bu aşırı güven, nesir ve resim için daha doğru olmakla birlikte edebiyatın gelişimini de olumsuz etkilemiştir. Puşkin, Goethe, Rilke, Hazreti Muhammed için şiirler yazmıştır. Ben insanî konum ve durumları yansıtmak için mistik, metafizik imgeler kullanıyorum .Bunun dışında mistisizm ve dinin Ortodoks yanıyla derin ve güçlü bir bağım yok. İsa ve Hazreti Hüseyin’de mazlumluk ve acı durumlarını yansıtmak istedim. Yusuf Peygamberi konu eden şiirlerde kardeş kötülüğünden yola çıkarak ‘muhannetlik’ olgusunu açımlamak istedim. Örnekleri çoğaltabilirim. Hazreti Meryem’in bir adı da Mater Dolares’dir (Acılı Anne). Toplum ve güç odakları annelerin döktüğü gözyaşlarına ve acılarına karşı duyarsız. Oysa uygarlaşan toplum ve dünyada ‘merhamet’ duygusu daha hâkim bir duygu olmalı. 1980 sonrası şairlerinin muhafazakâr dergilerde de görülmesini ‘çıkar sağlama’ amaçlı görmüyorum. Kültür dünyamız son yirmi yıldır Doğu’ya daha çok açıldı. Bir de belli izlekleri yinelememek için böylesi bir çözümü yeğlemiş de olabilirler. Bana gelince; ben mistik, metafizik izlekli şiirlerimi ‘ilerici-solcu’ tanımına uygun dergilerde yayımladım. Yirmi yıldır sadece ‘Dilek Ağacı’ adlı şiirim yayımlandı ‘Kaşgar’ dergisinde. Yayımlandığı için de mutluyum. Bu tavrımın da doğru olduğunu düşünüyorum. Sağcı ya da İslâmcı nitelemesine uygun tek bir şair arkadaşım yoktur. Arkadaşım olan şairler ‘solcu’ şairlerdir. Siyasal iktidarla edebiyat ilişkisine gelince; Atatürk’ün devrimleri kadar önemli bir sözü geliyor hatırıma: “Türkiye Cumhuriyeti’nin temeli kültürdür.” Bir ütopya, bir gelecek öngörüsü ve projesi, bir umut olsa da… Atatürk’ten sonra İnönü dönemindeki ‘tercüme’ hareketi bir yana, siyasî iktidarlar edebiyatı, şiiri ‘sakıncalı piyade’ olarak, hatta bazen, ‘Beşinci kol faaliyeti’ olarak algılayıp şiire, şaire, edebiyatçıya karşı hasmane bir tutum sergilemişlerdir. Zaten Türkiye yakın zamana kadar düşünce özgürlüğü konusunda ‘Demirperde ülkeleri’nden daha baskıcı, ‘polis devleti’ne özgü kurallarla baskıcı bir yönetim anlayışında olmuştur. Siyasî parlamentarizmin vasat mihverine irtibatlı bir sanat ve edebiyat, zaten düşük yoğunluklu bir etkinlik olmaya yazgılıdır. Popüler kültürün vitrinindeki ‘güzafe’ mallarla gerçek şiiri karıştırmamak lâzım. Vasatın grameri, siyasal iktidarların sevdiği bir gramerdir. Bir de çok sihirli bir cümleleri vardır: “Halkımız bunu istiyor.” Daha kolay maniple edebilmek için, halkın bilinçlenmesi, beğeni düzeyinin yükselmesi, iktidarların istemediği bir durumdur. Özel televizyonlar bir yana, TRT gibi önemli bir kamu kurumu, daha rafine bir yayımcılık yapması gerekirken, durum ortada… Yine de umut şiirde ve şairde…

Yeni şiirlerinizin birinde “İsa mıydı ruhuma üç çiviyle saplanan acı” dizeniz dikkatimi çekti. Özellikle son zamanlardaki şiirlerinizde İsa üzerinde yoğunlaşma, dini öğelerin sıklıkla vurgulanması ve öne çıkarılması, hayatınızda bir değişim sürecinin getirdiği bir netice midir?
Bir etkilenmenin şiire yansımasıdır? (Gerçi Kerem Denizi Zuhal Yıldızı, Hamel Burcuna Akan Nehir gibi ilk kitaplarınıza gittiğimizde; bu tasavvufi yaklaşımı, dinsel gizi ve motifleri sıklıkla görmekteyiz)

Bireysel hayat hikâyemi burada serimlemek istemiyorum. ‘Büyük acı’ olarak nitelendirilebilecek durumlar yaşadım. İsa peygamber, bizim dinimizin de içselleştirdiği bir din önderi. Elbette Allah’ın oğlu değil. Allah’ın oğlu olmaması Hazreti İsa’nın değerini azaltmaz… Dinimizce içselleştirilmiş olmasaydı bile İsa’yı severdim. Halk içinde sade ve içten bir İsa sevgisi vardır. Aynı şekilde Yusuf, Eyyüb, Nuh ve İbrahim sevgisi de… Annem çocukken “İsa Efendimiz Meryem anamız” derdi hürmetle. Annem bir Yörük kadınının sadeliği içinde severdi İsa’yı… Aynı şekilde, Hasan Hüseyin efendilerimiz Kerbelâ’da şehit edilmişti… Son çeyrek yüzyılda baskın bir hâl alan Batı’nın hiper modernitesi düşünce ve duygularımda bir şok yaşamama neden oldu. Çocukluğa doğru bir tür gerileme yaşadım.

Yukarıdaki soruyla bağlantılı olarak, Gölgesiz Kandil kitabınızdaki Kim Suçlu Yargı Kimin şiirinizde de sıklıkla bu konular işlenmiştir. Şu dizeler beni derinden etkiledi. (…) taş bile gözyaşı döker taş bile/ dağını yitirdiğinde bir adam/ neden gözyaşı dökmesin Tanrı
Burada ne demektedir şair okuyucunun aklını bu kadar zorlayacak, derin etkiler bırakacak?

Bu dizelerde inancını kaybeden bir insan için Tanrı’nın da acıyıp, gözyaşı dökeceğini anlatmak istedim. Büyük ideallerini kaybeden insanların aczi için de geçerli bu söylediklerim. Elbette buradaki ‘dağ’ sözcüğü bir kutsallığı içeriyor. Dağın ululuğu belirleyici bir sıfattır. Dağ derin bir yücelmenin, ululuğun simgesi olmuştur… Bazen de ürküntü verir… Yalvaçlar, ilk müminler hep dağlardaki mağara kovuklarını mekân edinmişlerdir. ‘Ashab-ı Keyf’’, Tanrının zamanı içinde bir mağarada uykuya dalmışlardır. Geleneksel dinsel anlayışla irtibatlandırılır mı bilmiyorum; bu dünyadaki son nefesimizden sonra, asıl o zaman Tanrı’nın zamanı içinde bir boyutta varolacağımızı, ama bu dünyanın gamını ve neşatını yaşamanın gerekli olduğunu düşünüyorum. Zaman zaman içinde, mekân mekân içinde, belki bir illüzyon halinde, şiir yazmakla ödüllendirildik. Edip Cansever bu ödülü doğanın verdiği görüşünde… Bense şairlerin bir anlamda seçilmiş insanlar olduklarını, kesin olmasa da, büyük bir olasılık olarak düşünüyorum. Kutsal kitaplardaki retorik hüner, şiirle mistik bir bağlantı yapmamıza imkân tanıyor. Zebur, Tevrat, İncil, Kur’an dünyayı büyük ölçüde değiştirmeyi başardıysa, şiirin gelecekte bile gücünü, etkisini sürdüreceği sonucuna varabiliriz .

Hüseyin Avni Cinozoğlu ne için yazar? Şiir yazdıran tetik noktaları nelerdir? Şiirin zamanı ve mekânı olmaz görüşünü savunmama rağmen sormak isterim: Şiiri ne zaman ve hangi mekân da yazar?

Bende şiir biraz doğaçlama oluşur .Valery’nin, “İlk mısra ilâhidir” (Le premier vers est Dieu) sözüne inanıyorum. Bir eksast ve Diyonisos durum bir vecd ve yücelme söz konusudur. Bu esintiyi beynimde ve bedenimde yaşarım. Sonra o gümrah deniz, son dalgasından sonra sükûnete erer. Bir şairin bir şiiri yazarken aldığı haz, beşerî zevklerin verdiği diğer hazlardan daha yoğundur. Vecd hâli sükûnetle nihayetlendikten sonra, sezginin yerini akıl alır; Apolloncu bir dinginlik içinde kurgu üzerine yoğunlaşır ve aşırılıkları ve pürüzleri törpülerim. En son yaptığım perdahlamadan sonra, şiirim iyi bir dergide görücüye çıkmaya hazır hâle gelir. Şiirimi gönderdiğim dergi şiirimi reddetmez. Şiirlerim üzerinde çok çalışmam. Fazla mesaiyi şiire hazırlık aşamasında sarfederim. Artık ‘Altın Vuruş’ niteliğinde olan çok iyi şiirler yazmak istiyorum. Bir hafta içinde şiirimin yazılma süreci nihayetlenir. Artık daha az şiir yazıyorum Yılda beş, altı şiir. Üç, dört dergim var. Çok sayıda dergiye dağılmıyorum. Genellikle evde gece vakti yazarım. Bu yazı ayini, güneşin ilk ışıkları şehrin kuzeyindeki dağı bir geminin küpeştesi gibi aydınlattığı vakte kadar sürer. Bir aspirin içer, uyumak için yatak odasının yolunu tutarım. Eğer gece iyi bir şiir yazmışsam büyük bir meydan savaşı kazanan bir komutanın, gururlu ve muzaffer ruh hâlini hissederim. Yine de bilirim ki yaşadığım şehirde benim şiirimi algılayacak olanların sayısı bir elin parmaklarını geçmez. Uzun saçlarımı gören küçük çocuklar şair olduğumu bir şekilde bilir ve çoğu şair olmak ister. Daha doğrusu şairliğin şiirle değil de, uzun saçla ilgili olduğunu sanmaları bu isteklerinde etkili olur.

Sizinle özdeşleştirdiğim sözcükler var yıllardır yazdığınız şiirlerden çıkardığım: (…) Size çiğdem desem/ Size berceste desem/ Size şimal yıldızı desem/ Yusuf desem/ Zerdüşt desem
Bana ne dersiniz? Ve size Safranbolu desem yoksa bana “İstanbul Safranbolu desenlidir” mi dersiniz?

ÇİĞDEM: Çocukluk. BERCESTE: Daha acı verir kanattaki yaradan. Kanat kırılmadan önce uçulan günler. ŞİMAL YILDIZI: Köy, harman yerinde geceleyin harmanı beklerken yıldızlı gökyüzünü seyretmek… YUSUF: (Ben) - Geçer yakışıklı Yusuf şehrin çarşısından. Göğsünden bir düğme daha çözer Züleyha. ZERDÜŞT: Delilerin erdemi olmasa da erdemli bir deli. Deliliğin gururundan bilgelikle kurtulan biri. SAFRANBOLU: Anılarımla köprü kurdum iki şehir iki yalnızlık arasına.

2006 yılında yayınlanan şiirlerin Türk Edebiyatına nasıl bir soluk getirdiğini düşünüyorsunuz? Bugün genç nesle baktığınızda diğer şair üstatlarımız gibi sizde karamsar mısınız? Yoksa bu konuda arkını bulan suların olduğunu ve günden güne daha yoğun aktığını mı düşünüyorsunuz?

Baki Ayhan T., İktisatçı düşünür Ricardo’nun ekonomi bilimiyle ilgili bir teorisinden yola çıkarak şiirde de ‘Azalan verimler yasası’nın geçerli olduğunu öne süren Cemal Süreya’dan aldığı işaretle, 80 şiirinin yorulduğunu, yeni bir ayak değiştirmenin zorunluluğuna dikkati çeker yerinde bir gözlemle. Ama bir tasfiye söz konusu ise, bu tasfiye 80 şiiri için olmamalıdır. 80 şiirini kütlesel alarak içselleştirmeyen bir yenilik, ‘ölü’ doğmaya mahkûmdur. Bir değişimin arefesindeysek, bunun işaret fişeklerini ateşleyip öncülük edecek şairler genç şairlerdir. Bir makalemde belirttiğim gibi, Cemal Süreya ‘Üvercinka’yı genç yaşta, Necip Fazıl ‘Kaldırımlar’ı yirmi yaşında yayımlar. ‘Garip’ beyannamesi yine genç yaşta bir şair tarafından ilân edilir. ‘835 SATIR’ genç Nazım’ın kaleminden çıkmıştır. Şiirimizin geleceğini de gençler belirleyecek. İsim zikretmenin riskleri olmasına rağmen ÖNCÜLER olarak şu isimleri sayabilirim: Baki Ayhan T., Şeref Bilsel, , İbrahim Tenekeci, , Hayriye Ersöz, Mehmet Can Doğan, Alper Gencer, Mehmet Erte, Mustafa Fırat, ŞİİRİ KRİSTALİZE OLMA AŞAMASINDAKİLER: Ozan Öztepe, Hülya Deniz Ünal, Mustafa Ergin Kılıç, Veysi Erdoğan, İlhan Kemal, Ertan Yılmaz, Mehmet Ersoy, Müesser Yeniay, Nur Sicimoğlu , Betül Dünder, Efe Murat, Berna Olgaç, Neslihan Su, Onur Tekin.Emel Güz, Ama şu var ki bu şairleri besleyecek ana havuz 80 şiiri.Yeni bir harmanın hasadı için 80 şiirinin verimli toprağını çapalamak zorundalar. Şiiri kristalize olan arkadaşlar için en azından bir on, on beş yıl beklemek lâzım. Yetenek ve çalışkanlığı birleştiren gençler, maratonu başarıyla tamamlayacaklardır.

Son dönemlerde kendi şiirimi tanımlamak için kullandığım Modern Elit Dinamik şiir kavramında, şiirin şöyle olması gerektiğini savunmaktayım: “Dinamik şiir edebiyattaki mekanikleşmenin, körleşmenin, kısır döngünün, hamlamanın karşısındadır. Tutucu değil akıcıdır. Durucu değil durulayıcıdır. Susucu değil yankıcıdır. Susturucu değil tetikleyicidir. Sakinleştirici değil coşturucudur.” Ve buna ilaveten “Dinamik şiirin temeli, kendini sürekli yenilemesine dayanır. Değişkendir, çağdaştır, sürekli devinim halindedir. Yenilikçi ruhu yüzünden her şiirde farklı bir izlek, her şiirde faklı bir soluk sürer. Şaşırtmaya devam eder.” Buradan şunu imlemek istiyorum. Şair her şiirinde yeni bir şiirin peşinden mi koşmalıdır? Özgün arayışlara mı girmelidir? Yoksa hayatı boyunca tek bir şiiri tamamlamak için mi yazmalıdır? Aynı şiirin izini mi sürmelidir?

Sevgili Mustafa, sen şiirde mühendislik çalışması yapan bir şairsin. Biçimsel konstrüksiyonları çok deniyorsun. Ne yazık ki bir çok genç arkadaş benzer ‘egzersiz’leri ihmal ediyor. Bence şairi besleyen iki, üç ana damar vardır. Edip Cansever’in dediği gibi, acemilik döneminden sonra, kalfalık ve ustalıkta yüzeyde görünen düzlemde küçük değişiklikler, nüanslar denebilir. Meselâ Abdülkadir Budak’ın külliyatına baktığınızda olumsuz bir değişim yoktur; adeta tek bir şiir yazmıştır. ‘Kişilik’” dediğimiz budur. Bazı durumlarda kusursuz şiir yazmak risklidir. Şair gerçekten yetkin bir üslûba ulaşır, mükemmel bir ses yakalar. Ama ustalık rutinleştiğinde tehlike o zaman baş gösterir: Şair o anı sezmeli, özgünlüğünü aşarak yeni bir tavır belirlemeli. Bu anda şair devrimci bir girişimde bulunmalı, terekenin büyük bölümünü reddederek koyulmalı yola…

Ben karamsar değilim; genç şairler önemli bir şiir yazıyor… Belki şiirlerinde ‘düşünsel’ bir ağıntı olmalı; toplumsallığı da göz ardı etmeden yürüyüşe devam etmeliler. Virajlarda dikkatli ve kaza yapmadan! Teşekür ederim.

SÖYLEŞİ // ONALTIKIRKBEŞ/EYLÜL-EKİM 2007

2007-12-24T11:59:00.000+02:00

Adınız soyadınız?

MUSTAFA ERGİN KILIÇ

Hangi okuldan mezun oldunuz?

ODTÜ

Dayımın bir arkadaşı; “İnsanlar ikiye ayrılır, ODTÜ’’lü olanlar ve olmayanlar” derdi, siz bu tesbite katılıyor musunuz?

Aslına bakarsanız bu tespite öğrencilik yıllarımda katılmıyordum. Çünkü bu okulda okumanın zorluğu ve kasveti insana ne gibi bir ayrıcalık kazandırabilir diye düşünüyordum. Ancak zaman geçip iş hayatına atıldığınız zaman bu insanların farklılığını daha iyi anlayabiliyorsunuz. Hayata bakış açıları, konulara ve insanlara yaklaşımları, vizyon sahibi olmaları iş hayatında onları öne çıkarıyor. Şimdi ben bir firma da yönetici olarak çalışıyorum ve işe alımlarda ODTÜ mezunlarının özgeçmişlerine öncelikle bakıyorum. Belki bunu yapmam doğru değil ancak otomatik olarak beyin böyle birşeye şartlanıyor demek ki. Bir bağlılık oluşuyor. Bu insanların iş hayatındaki farklılığını, liderliğini, atılımcılığını, sorunlarla baş edebilme yeteneklerini gördükçe daha da önemsiyorsunuz. Tabi bir genelleme yapmak doğru olmaz ama var böyle birşey. Söylediğin kesinlikle doğru.

Bir diğer taraftan bakıldığında, yalnızca iş hayatına hazırlamanın dışında ODTÜ’nün bir avantajı da insanı sosyal olarak da hayata hazırlamasıdır. Mesela sanatsal aktivitelerin etkin bir şekilde kullanılması, insanın farklı bir dünya da farklı yeteneklerini sergileme imkanı vermesi açısından da önemlidir. Ben mesela ilk şiir etkinliklerine burada katıldım. Düzenlenmesine katkılar sağladım. Sunay Akın ve Akgün Akova ile burada tanıştım. Ki çok benimsediğim şairlerdir. Çok farklı şiir soluklarıyla edebiyatımızda yerlerini almışlardır. Dolayısıyla ODTÜ ilk ciddi şiirlerimi yazmaya başladığım, bugün halen yaşadığım aşkın temellerini attığım üçüncü kitabım olan“desibel” ‘in birçok şiirinin yazıldığı yerdir.

Şimdi dönüp baktığımda geriye ne çok şey yaşamışım. Hayatımın önemli kavşaklarından biri olmuş. Okuldan ilk diplomayı alıp çıktığımda bir daha geri dönmemek üzere çıkıyorum demiştim. Ancak yukarıda da bahsettiğim bağlılık konusu bırakmadı yakamı zira. Hani nefretten doğan aşklar vardır ya belki de böyle birşey. Çünkü içinize birşeyler sinmiş bu okuldan. Yeri geldiğinde aklınız yeri geldiğinde göveniz kalmış. Diktiğiniz ağaç boy vermiş, dallanmış yeşermiş. Onunla da kalmamış meyve vermiş. Elinizde bir ibrik sulamaya gitmişsiniz. Eylül ayı gelmiş yeryüzündeki en güzel fotoğraflarını vermeye başlamış yine ODTÜ. Her yer yaprak ve at kestanesi. Yollar kapanmış. Bir muğlaklık. Sizi içine çeken bir yalnızlık. Yaprakların dallarını bırakma zamanı. Bir ayrılık. Kahverengi bir ton. Kağıdı kalemi eline alma zamanı. İşte şair böyledir. Kim size şiir yazdırıyorsa ondan kopamazsınız. Sonra mayıs gelir. Yine görkemli ağaçlarıyla size poz vermeye başlar ODTÜ. Ağaçların çiçek açması içinizin açılmasıdır. Bahar inceden inceye işler kanınıza motiflerini. Bir heyecan sarar sizi. Altında oturduğunuz ağaçlar, bir rock konserinde içtiğiniz biralar ve ıslaklığını paylaştığınız çimenler hatta yeşilini, kurumaya başladığınız bazı günler!

Şimdi bir daha dönmemek üzere çıktığım okulda neler yaşamışım diyorum meğer. Okuduğunuz yıllarda sınav stresiyle geçen zaman oysa neler katmış hayatınıza. Belki de romantik bir aşık olmayı öğretmiş, belki de at kestanelerinin şiirini yazdırmış. Belki üst katına oturduğunuzda bütün ormanı ayaklarının altına alan kütüphanesinde, ders yerine dize düşünmenizi sağlamış. Belki de yalnızlaştırmış, sizi size bırakmış. Kendi halinizde kalmayı öğrenmişsiniz, kendi halinizde bir örümcek gibi ağını kurmayı, bir koza gibi incitmeden yaşamı solumayı. Kendini o uçsuz yollarına vurmayı ve yürümeyi kilometrelerce. Bir kış günü yolda kalmayı karla ahbap olmayı, tipiye tutulmayı. Belki de bir akşam vakti ormanında yürürken yolunu kaybetmi ve bulmayı. Kaybetmeyi ve bulmayı öğreniyorsun. Bir tilkinin yol kenarından reflektör gibi gözlerinden kendine ışık edinmeyi. Her sabah yurdun bahçesine indiğinde seni bekleyen kediyi görmeyi. Peyniri bölüşmeyi. O yoksa ekmeği. O da yoksa dokunarak ellerini. Kısaca hayatı tutabildiğinden yerinden. Ve kendine doğru çekmeyi. Ve yaşamayı ve sevmeyi.

İlk şiirinizi ne zaman yazdınız?

İlk şiirimi ilkokulda yazdım. Her cumhuriyet bayramında, her 23 nisan’da gür sesiyle okulun bahçesinde şiir okuyan bir çocuktum. İlk denemlerimi o vakit yapmıştım bayram şiirleri yazarak. Daha sonra orta okulda edebiyat dersinde anneler günü için yazdığım bir şiiri sınıfta okumanın ardanından edebiyat öğretmenimin +1 verdiğini hiç unutmuyorum. Bu yıl sonunda karneme vereceği nota bir not daha ilave edeceği anlamına gelmekteydi. Zaman içerisinde bu tutku büyümeye başladı.

Çocukların edebiyatla ilgilenme yaşı, kaç gibi olmalıdır size göre?

Aslında edebiyat ile ilgilenme yaşı gibi bir sınırlama getirilemez. Bunun doğal bir süreçle başlatılması gerekmekte. okumaya ve yazmaya başlar başlamaz ev halkının da etkisiyle kişi otomatik olarak kendi okumaya sürüklenebilmelidir. Sabah kalktığında balkonda gazete okuyan bir baba ve yatağına uzanmış kitap okuyan bir anneyi gören çocuğun da eline birşey alıp okumaya başlayacağını düşünüyorum. Kısaca bu doğal bir süreç. Yalnız aile bunun tetikleyicisi olursa, çocuk da kendiliğinden bir okuma alışkanlığı edinecektir. Şimdi ben binlerce şiir kitabının bulunduğu kütüphanemden birilerinin zaman zaman meraklanıp, birkaç kitabı karıştırmasını beklerim. Çünkü orada herkesin ilgisini çekecek şiirler olduğunu düşünmekteyim. Ancak toplum olarak okumaya hep uzak kaldık ve sevmedik nedense. Oysa okumaktır insanın yalnızlığını alan. Hırsını dizginleyen. Ruhunu dinginleştiren. Düşünmesini ve sorgulamasını sağlayan. En önemlisi entellektüel bir birikim yaratıp, bir toplulukta insanlara faydalı birkaç bilgi vermeni sağlayan. Çünkü insanın hayattaki tek varlığı birikimidir. Birikim herşeydir. İnsanı yöneten ve hayatta bir yere taşıyan her konuda edindiği birikimdir.

Yaptığınız işin şiir yazmanıza katkıları oluyor mu?

Ben bir firmanın dış ticaret yöneticisiyim. Yaptığım iş direk olarak seyahatlerle de bağlantılı olduğu için, farklı kültürler şiirimi besliyor. Hayata bakış açımı değiştiriyor ve genişletiyor. Şiirime çeşitlilik getiriyor. Kısır döngüden kurtulmamı sağlıyor. Dünya da olup biteni yerinde izleme olanağı veriyor. Etopya’daki aç insanla zaman gerçirmene fırsat tanıdığı gibi, Dubai’de Burjel Arab otelinde yemek yeme fırsatı veriyor. Dolayısıyla bir yazarı besleyen en önemli şeyi yaşatıyor size kaosu. Bu içinden çıkılmayan girdap ve sorgu sürecidir insanı besleyen. Bu yeryüzünün adeletsizliği ve tutarsızlığıdır insanı yazmaya iten. Bu tanrının insanlık üzerinde nasıl bir dağılıma gittiğinin sorgulanmasıdır insanı körükleyen. Tezatlıklardır bir şairin ülkesi. Karmaşadır. İçinden çıkılmaz haldir. Bununda şiirlerini yazdım. Hâl değişimi başlığı altında bu değişimlerin şiirlerini de yayınlama başladım. Gam Kuşağı adlı dosyamın alt şiirlerini oluşturmakta bu şiirler. İşte şair bu değişimi yaşadığı sürece etkin kalır ve farklı izleklerde farklı duruşlarla yazar şiirini. Yaratıcılığını korur. Üretkenliğini muhafaza eder. Milyon yıl önce arabistan nasıl denizse milyon yıl sonra da bugün erimeye başlayan buzullar çöl olacaktır. İşte şair budur. Bu dengesizliğin arasından bir denge kurmaya çalışır. Yeryüzüdür şair. Ve bu farklılığı ve bu farkındalığı işler şiirine.

Sizce; şiir ve matematik arasında nasıl bir bağlantı vardır? Ya da var mıdır?

Bu soruya değerli hocam büyük şair Hüseyin Avni Cinozoğlu cevap versin. Zira ikinci kitabım Beş Duyum’un arka kapak yazısına bakınız neler yazmış bu konuyla ilgili:

“İronik bir dille hayatın değişik koordinatlarını içerecek imgeleri, kendine özgü bir buluş tekniğiyle başarması gözlemleniyor. Yüzey ve derin yapı özgün mecazlarla birbiri üstüne bindirilmiş. Bu nedenle genç şairler arasında yakın bir gelecekte adı öne çıkacak bir şair.

Sözcüklerin hece düzeyindeki konstrüksiyonları, bir sözcüğe yüklenen farklı anlam öbeklerini zenginleştiriyor. İlk bakışta biçimi önceler gözükse de, imgelerinin derli toplu olmasını yine biçimle sağlıyor.

Sanki şiirin de bir mühendislik gerektiğinin farkında, salt ilhamın bir olumluluk içermediğini kanıtlıyor.”

Bu görüşü buraya almamın sebebi görüldüğü üzere yazdığım şiirin altyapısının bir mühendislik barındırdığı söylüyor. Şiirimin bir matematik zemin üzerinde oturduğunu ve ince hesaplar neticesinde tüm örgü ağının kurulduğunu söylüyor. Demek ki şiir matematiği de yeri geldiğinde bünyesinde barındırabiliyor. Bir binanın inşası gibi şiir de tek tek kurulabiliyor bazen. Bir yapı oluşturuluyor hem ses hem içerik açısından. Bu arada anlamın yaratacağı anafordan da kaçınmıyor benim şiirim. Bir çarpıcılık sunuyor. Şiirimi ben MODERN ELİT DİNAMİK ŞİİR olarak adlandırıyorum. Yenilikçi, özgün ve zinde. Şiirde zindelik çok önemlidir okuyucunun hemen soluyabilmesi için. Ve dönüp dönüp tekrar okuması için. Şiir hem imge yapısı hem de ses ve anlamsal bütünlüğünü hep yeni tutmalıdır kendini ön plana çıkarsın.

Konuyu biraz daha açar edebiyattan bilime doğru taşırsak, sizi etkileyen Matematikçiler kimlerdir?

Önce yeryüzünden başlayalım sonra kendi karalarımıza gelelim. Milattan öncesine bakmak gerekirse ilk olarak akla gelecek isimler Thales, Pisagor, Euclid (Öklit teoremi, Pisagor bağlantısı da buralardan gelmekte bildiğiniz üzere). Milattan sonra ve günümüze doğru gelirsek; fonksiyonlarda çığır açan Fransız Bernoilli, yine Pascal ve Newton’u da burada saymamız gerekecektir.

Türkiye’nin çıkardığı değerli matematikçi, bilim adamlarından ise ilk aklıma gelenler Selman Akbulut, Cahit Arf, Ali Nesin olacaktır.

Madem matematik ve şiiri konuşuyoruz. Nesin Vakfının "matematik köyü" ile ilgili düşünceleriniz nelerdir?

Önce Ali Nesin’den bunun doğuşunu bir okuyalım: “Alabildiğine özgür olacağımız bir yerimiz olsa... Kimse kimseye karışmasa... İstediğimiz zaman (örneğin sabah akşam) matematik yapabilsek... Sadece müzik dinlemek istediğimiz zaman müzik dinleyebilsek. Sessizlik hüküm sürse, daha fazla işimize yoğunlaşabilsek...Kendimize ait bir yerimiz olsa daha fazla gence daha iyi ve daha ucuza hizmet vermez miyiz? Her seviyede ve her yaşta matematikçi, öğrenci, eğitmen, araştırmacı, meraklı amatör aynı anda ve aynı mekânda matematik yapsa... Bilen bilmeyene anlatsa... Ne kadar olağanüstü bir şey olur. Böylece Aziz Nesin’in enstitü vasiyetini de bir anlamda yerine getirmiş oluruz. İşte bu hayallerden doğdu Matematik Köyü fikri.”
Şimdi şunları ben dahil herkes söyleyebilmelidir. Dünyanın başka bir yerinde bir matematik köyü yoktur. Dolayısıyla önem arzetmektedir. Topluma ve bilime katkılarını kimse yadsıyamaz. Tabi burada Nesin Vakfı’na sanatsal ve toplumsal açıdan yüklenen misyonun çerçevesi, matematik köyüyle birlikte bilimsel bir zenginlikle de iyice genişlemiş oldu. Zaten Prof. Dr. Ali Nesin gibi bir değerin olması da, matematik köyünün en önemli kazanımıdır.

Türk ve dünya şiirinden en sevdiğiniz 3 şairi nedenleriyle birlikte söyler misiniz?

Bu konuyu dünya şiirini içine alacak şekilde açarsak üç isim vermemiz olanaksızlaşır ve liste uzar. Zira bir şairin üç isimle sınırlı kalması bana göre bir kısırlıktır. Tüm dünya edebiyatını ele alınca her ülkeden iki veya üç isim saymak gerekecektir. Eluard, Kavafis, Cibran, Brecht, Neruda, Rilke hemen aklıma gelen isimler olarak sayayım. Ancak bu üç hakkımı Türk şiirinden yana kullanmak isterim. Tabi ki biraz listeyi yine uzun tutarak. Biraz farklı şiiri seviyorum ben. Ve birçok şairin yazdığı şiiri aynı buluyorum. Genç nesilden bahsetmiyorum burada. Yıllardır şiirin içinde olan şairlerden bahsediyorum. Şairin sesi biraz farklı olmalıdır. Bu anlamda Yılmaz Odabaşı ve Nevzat Çelik bir yere konulmalıdır. Seksen şiirinin öncülerinden olan ve toplumsal şiiri tomplumun sinesine vuran. Duyarlı ve içten. Toplumun derdini şiire indirgeyen. Diğer atarftan bir Oruç Arıoba şiir de tektir benim için. Eğer şiir yazmadığı söyleniyorsa onu da kabul ederim. Çünkü o da felsefeyi ve sözcüğün özünü şiire yedirmiş bir şairdir. Arif Damar, Gülten Akın, İlhan Berk ve Fazıl Hüsnü Dağlarca’yı yalnızca şiirleriyle değil şiire verdikleri emek yüzünden de severeim. Türk edebiyatının yaşayan dört çınarı benim için. Sina Akyol gerçek bir sözcük ustası ve şiir işçisi olarak bana sözcüğün nasıl kullanılması gerektiğini ve dört beş sözcükle nasıl şiir yazılması gerektiğini öğrettiği için severim. Haydar Ergülen ve Küçük İskender’i şiiri biraz daha farklı ve özgün algıladıkları ve yenilikçi yaklaştıkları için severim. Rahmetli Metin Altıok’u acının şiirini yazdığı ve acı bir ölümle aramızdan ayrıldığı için severim (soyadından dolayı severim, gerçi artık o da kalmadı da!). Kader gibi sanki. Yıllarca acıyı yaz ve Sivas olaylarında yanarak can ver. Ne acı! Can Yücel’i korkusuzca sistemi eleştirdiği, hayatı şiire indirgediği, şiirde easlı küfür ettiği ve şiirdeki mertliğinden dolayı severim. Dolandırmadan ve yapaylıktan uzak direk hayatı yazdığı için. Varolanı yani bizi insanı. Olanı biteni. Süreya Berfe’yi fokların şiirini yazdığı için severim. Abdülkadir Budak’ı düz, sade ve oldukça yalın bir dille hayatın içini anlattığı için severim. Nuri Demirci’yi çok etkileyici imge ağından ve şiir sesinden dolayı severim. Sunay Akın’ı hayatta detay deyip atladğın bir şeyi şiirselleştirdiği ve her şiirde bir mesaj verdiği için severim.

Hayatta neden bitmez sevmek için. İlk şiirlerim ikibinli yıllarda yayınlanmaya başladığı zamanYom Sanat dergisinde Bayram Şekeri isimli şiirim şöyle bitiyordu: neden deme/ nedensiz sevdim seni ben be

Türk şiirinin geleceği hakkında ne düşünüyorsunuz?

Türk şiirinin gelemeceği hakkında diye soruyor bu soruyu üstatlar. Çünkü çok karamsarlar şiirimizden. Hergün yüzlerce yeni şiirin yazıldığı ve yeni şairin çıktığı edebiyatımızda (abartmıyorum dergilerimize bakarsanız görebilirsiniz) ve hergün ben de şairim anlayışıyla dergi çıkarıp şiir yayınlayan şairlerin oluşturduğu bir edebiyat ortamı ne kadar sağlıklı olur bilmem ama ben bu derece karamsar değilim. Şu an size son üç dört yılda sivrilmiş genç şiir yazan birçok şair ismi verebilirim. İşte bunlar edebiyatımızın birer kazancıdır. Ben Türk şiirinin geleceğini yazılanı yazmamakta, yapılanı yapmamakta, işleneni işlememekte buluyorum. Yenilikçilikte ve farklı olanı yaratmakta buluyorum. Bunun kabülü bir zaman alsa da taşlar yerine oturdukça değer göreceğini düşünüyorum. Yukarıda da bahsettiğim gibi ben kendi adıma kendi yolumu MODERN ELİT DİNAMİK ŞİİR’de çizdim. Özgün, farklı bir şiir yazdığımı iddia ediyorum ve benim gibi birçok arkadaşımın da olduğunu düşünüyorum. Yazdığım şiirin hem içerik, hem imgesel hem anlamsal hem de sözcük çeşitliliği açısından tamamen farklı ve kendine has bir şiir olduğunu düşünüyorum. Yaratımış yeni bir değer olarak görüyorum ve türk şiirine bir ivme kazandıracağını savunuyorum. Şimdi benim gibi birçok şair arkadaşım bu uğurda hergün mücadele veriyor. Mücadelenin verildiği yer henüz kaybedilmemiş demektir ve geleceği bir yer var demektir. Dolayısıyla Türk şiirinin önünün açık olduğunu söylüyorum. Ve bu dinamikliğini sürdüğü sürece sürekli olumlu mecralarda yer değiştirerek yol alacağı kanaatini taşıyorum.

Son kitabım desibel’den şu şiirimle son sözlerimi söylemek istiyorum, Türk şiirinin nereye geleceğine ya da nereye geldiğini göstermek amacıyla:

dar açı
bir insana gövdesini
ve ruhunu verir taş
yaşaması için…

baktım doldu gökyüzü
kırdım tüm dallarımı

topladım karanlıklarımı
baktım yarasalar yara sarar
yaşamalı insanlar!

toprağın verimine kısırdım
meyvenin keyfine çürük
gövdenin lehimine vehim

sırdım kaygıdan zırh
saygıdan sabır
aynada konuşan kahır
sanrı tanrıya

dedim ki bir kuş yorulur
gökyüzü daralırsa
bir ağaç yorulursa
gökyüzü ölür
üzüm hüznüyle çürür
asma yaprağı
aşk üzümle emekler
şarapla büyür

tüketmekmiş tükenmek
dedim ve bir daha
bakmadım olanlara!

Dinamik şiir yaşayan bir şeydir // PATİKA DERGİSİ // OCAK ŞUBAT MART 2007

2007-11-02T14:19:00.000+02:00

“Kimse aramaz seni-
sen de
kimseyi ararsın işte…”

Oruç Arıoba-Ne ki hiç

Öncelikle son zamanlarda sıklıkla kullandığım “genç şiir” kavramının, fazla eleştirildiğini gördüm. Şiirin genci yaşlısı olur mu diye. Bu yüzden bu konuyu açıklamak istedim. Elbette şiirin genci yaşlısı, çok genci, çok yaşlısı olur. Günümüz edebiyatının üstüne çıkmak için çaba sarf eden, günümüz şiirini yenilikçi bir solukla dillendiren ve ivme kazandıran her şiir genç şiirdir. Burada genç şiirden kasıt, toplumsal reflekslerini geliştirmiş, temiz oksijen içeren, bu sayede şiire farklı ve sağlıklı anlamlar yükleyebilen, işlenmişi işlemeyen, soluğu uzun, imgesi ve belleklerde bırakacağı iz derin olan şiirdir. Anlam örgüsünü geliştirmiş, ses bütünlüğünü kurmuş, sözcüğü şiirin atası kabul edip hareket eden bir şiir anlayışıdır.

İlhan Berk şöyle diyor: “Sözcükler yerlerinden oynatılıp dünya yolculuklarına başladıklarında yarış atlarına dönerler, her yeri, her şeyi talan ederler……….Böyle nice şey de kimliklerine daha bir kavuşur, daha bir kendi olur. Sözcükler bu yolculuğun sonunda hem büyümüşler, hem de zenginleşmişlerdir.” Dinamik şiir her şeyden önce sözcüğü alır, sözcüğün doğurganlığını sonuna kadar bir sarraf hassasiyetiyle işler. Çünkü sözcük denilen şey dışarıdan bakıldığı kadarıyla dar ve kısır bir anlam örgüsü değildir. Sözcük ele alındıkça ve bir şairin içsel dünyasında dönendikçe kendine yeni kalıplar ve uzun soluklu çağrışımlar bulur. Aslında tüm bu saydıklarım, benim kendi şiirimi tanımlamak için üzerinde çalıştığım“dinamik şiirin” yapı taşlarıdır.

Şimdi herkes tüm bunlar uzun zamandır zaten söylenmekte diyecek. Bende onlara cevaben orman hayali kurmaktansa bir adette olsa fide dikmeyi, ayna hayali kurmaktansa bir ağacın altında birikiş bir avuç suda kendini görmeyi önereceğim. İlk adım her şeydir. Bugün bir çam ormanın temeli bir çam ağacıyla atılır. Ben ağaçlandırma bölgesi olarak Türk şiirini hedef aldım kendime. Geleneği topraktır. Bolca havalandırılması gerekir. Ve belleme çalışmalarından sonra her genç şairin fidelerini dikmeye başladıklarını görüyorum. Burada her şairin zaman içerisinde kendine ait bir ormanı olacak. Zamana direnmesini bilen, dayanıklı bir altyapı atmış, genetik olarak doğru ağaç cinsi seçmiş, doğa koşullarına adapte olabilen ve engellere karşı direnebilen, zaman içerisinde gerekli besin kaynaklarını topraktan/gelenekten sağlıklı alabilen ve gerekli çevresel şartları sağlayabilen! Şairin fideleri orman olma yolunda yürüyecektir. Burada dinamik şiirin temeli çam ormanlarına dayanmaktır. Şiirde en üst düzeyde direnç ve duyarlılık göstermek, imge unsurunu şiirin inşasında eksik etmemektir.

Dinamik şiir temeline sürekli yenilikçiliği ve şiir dilinde özgünlüğü alır. Burada söylenmek istenen şairin çok dallılığı ve çok dilliliğidir. Üslubun tek olması ve aynı çizginin sürdürülmesi dinamik şiir için bir kısır döngüdür. Burada amaç aynı çizginin koyulaştırılması değil, farklı açılarda ve yönlerde birçok çizgi çizebilmek ve bu çizgileri derin tutarlılık çerçevesinde sürebilmektir.

Cesara Pavese’nin dediği gibi “Şair olarak sanatımda bir kör nokta, istemediğim, ama bir türlü de yok edemediğim, elle tutulur bir sınırlılık var. Gerçekten nesnel bir tortu mu bu, yoksa kanıma karışmış vazgeçilmez bir şey mi?” burada Pavese’nin sorduğu soruya cevap “dinamik şiir” dir. Zira temelindeki değişkenlik, zenginlik önce şiirdeki ve şairdeki tortuyu ortadan kaldırır, sonra var olan sınırı genişletme çabasına girer. Çünkü sınır insanın var oluşundan gelir. Sınır kavramanı kabullenmemek gibi bir şey söz konusu değildir. Ancak sınırları genişletmek dinamik şiirin elindedir. Bu da şiirde ve şairdeki çok seslilik ve çok üslupluluk ile mümkün olacaktır. Kısaca aynı bedeni aynı kanın gezmesi yine aynı aynılığı ortaya çıkaracaktır. Farklı kanın gezmesi olağanüstülüğü getirebileceği gibi öldürücü bir etki de yaratabilir.

Bir bahçe hep aynı kalmamalıdır. Geçen bahar begonvilse bu bahar çitlembik açmalıdır. Şimdi buna iklim ve toprak müsaade eder mi diyeceksiniz. Burada Pavese’nin yine şu sözleri cevap olabilir: “Şiirin başlıca temeli, daha şiir başlamadan şairin imgeleme yetisinde tohum olarak yaşayan o duygudaşlık bağlarının, o biyolojik saplantıların önemini bilinçaltı bir duyarlıkla sezmektir”. Dinamik şiirin dinamizmini tetikleyen de budur işte. Bir tarla pamuk ve pirinçten sonra, tütün de verebilmelidir. Dinamik şiirin temel ilkesi çeşitliliktir. Anlamda, kavramlarda, dilde, şiir yapısında, imge örgüsünde, seste çok çeşitliliktir. Dinamik şiir yaşayan bir şeydir.

Şimdi dinamik şiirin şiirden çok şey istediğini düşünebilirsiniz. Ya da her şairin kendi üslubu çerçevesinde eskimesinin ne gibi sakıncası var diyebilirsiniz. Ancak her insan gibi sizde eskiyen bir çerçeveye yeni bir resmi koymanın zorluğunu yaşayacaksınızdır. Burada temel prensip şiirden çok şey beklemektir. Genç şiir dinamik olmalıdır. Akmasını ve nereye akması gerektiğini iyi bilmelidir. Benim şiire yaklaşımım ve dinamik şiirde oluşturmak istediğim temel, Pavese’in dünyaya yaklaşımı gibidir: “Dünyadan bir şey istemekten vazgeç, sana ne yapacağını bilemeyeceğin kadar çok şey verecektir dünya”. Dinamik şiirde birden çok şey vermek için yazılmaktadır. Tekrardan kaçar, sonlanması gereken her şeye yeni bir nokta koyar. Başka girizgâhlar edinir kendine. Aynı biçemin farklı bir tonunda hatta çok farklı bir renginde. Çünkü şiir aramaktır. Aradığını bulamamaktır. Yeniden aramaktır. Şairin ömrü yollarda geçer. Acı, hüzün ve keder üçgeninde molalar verip, yoluna devam eder.

Benim kendi adıma söylediğim genç şair genç şiir yazabiliyor mu? Da ki beklenti, genç şiirin dinamizmidir. Yazılabildiği iddiasıdır. Eskiyenleri atmak ya da yamalamak değildir amaç. Yenisini dikebilmeyi bilmektir. Farklı formlarda ve modellerde her insanın ruhuna oturabilecek şiir beklentisidir. Her rengi kullanmayı bilmektir. Renkler arası geçişleri ve renkleri karıştırarak yeni yapıları elde etmeyi becerebilmektir. Amaç toplumun doygunluğu değildir. Ama beslenme ve şiirdeki çıkış noktası hayat ve toplumsa, toplumun şiirsel açlığına yanıt bulmasını bilmek gerekmektedir. Bir şair gökkuşağındaki tüm renkleri bünyesinde barındırabilir. Çok çeşitlilikteki kasıt şairin şiirini tüketmemesidir. Dinamik şiir geleceğe kalmak için çabalar. Bünyesinde hep bir soru işareti barındırır. Bir çözümsüzlük ve bir çıkışsızlık içerir. Dil ve anlamda hep yeni olanı dener. Çünkü var olanı tekrarlamak ve tekrar olanı var etmeye çalışmak, değişik formlarda sunmak günlük edebiyatın beklentilerini karşılayabilir. Şiir şairinin geleceğe bırakacağı en büyük yengi olmalıdır.

Bunun için yazdığı şiir tümüyle kendini ele vermemelidir. Aksi taktirde okuyucu karşısında yenik düşecektir. Ancak şiir yenilmez. Buradan kasıt şiirde kapalılık değildir. Aksine şiirde açıklıktır. Ancak çok anlamlılığın ve çok çeşitliliğin getireceği farklılıklar şiirin çözümlenmesini hep erteleyecektir. Şiir duru olmalıdır. Ancak anlam, okudukça yeni bir girdaba meyil vermelidir. Çünkü her anafor yeni bir kimliğin şekillenmesi olacaktır şiirin bünyesinde. Bakınız Nietzsche ne diyor: “Şair olarak, bilmece çözücüsü olarak ve rastlantının kurtarıcısı olarak size geleceğe çalışmanızı ve mevcut olmuş olan her şeyi yaratarak selâmete ulaşmanızı öğretiyoruz.”

Dinamik şiir buluş öğesini şiir ve sözcük temelinde çok önemser. Şiire sürekli bir katkı ve sürekli bir çağrışımlar bombardımanı sağlamayı ilke edinir. Anlam örgüsünü, bütünlük yetisini ve imge tütsüsünü şiirde yakmayı unutmadan, en ince zekayı işlemeye gayret eder. Bu yüzden geniş bir perspektifi olan ve üzerinde çalışıldıkça kendini ele veren bir şiir ortaya koymaya çalışır.

Duyargaları sonuna kadar açılmış, toplumsal izlekleri içinde barındırmaktan korkmaz. Bir ressamın doğanının renklerini hassasiyetle işleyişini, bir heykel traşın her darbede yeni bir buluşa çığır açışını, bir sanatçının sesini çok çeşitli kullanışını, bir bahçıvanın gülü yeniden var etmek için budayışını kendine izlek edinir.

Sözünü İlhan Berk’in “Şiir duvarcının elinden düşürdüğü tuğlanın yere düşmesinde değildir/ havada asılı kalmasındadır” dizelerindeki yalvaçlığıyla, dinamik şiirde de neyi aradığını vurgulamak ister.

Nasıl Bir Şiir Dinamik Şiir // Şiiri Özlüyorum // MART-NİSAN 2007

2007-11-02T14:16:00.000+02:00

“Gerçek asla kendisinden memnunluk duyulmayan, asla baş tacı edilmeyip, saygı beslenmemesi gereken şeydir; çünkü gerçek, yaşamın çer çöpüdür. Gerçeği değiştirmenin tek yolu onu yadsımak, ondan daha güçlü olduğumuzu göstermektir.”
Herman Hesse

Goethe yaşama 22 Mart 1832’de yılında gözlerini yumarken söylediği son sözleri çok yankı uyandırmıştır: “Işık, daha çok ışık!”. Bugün Türk şiirinin geldiği noktada tamda bizim söylememiz gereken şeyleri söylemiştir. Evet, bir edebiyatın gelişmesi yeni nesil demektir. Genç şiirin elinden tutmak ve onlara yol açmak gerektirir. Zira meşaleyi taşıyan ve incecik şiir ışıklarını kalın konturlar haline getirmek için çaba sarf eden şairleri, öncelemek gerekmektedir. Şimdi serzenişleri duyar gibi olmaktayım. Hani meşaleyi alacak şairler var da biz mi vermiyoruz gibilerinden. Ya da ışık varda biz mi görmüyoruz gibi. Diğer arkadaşların buna cevabı ne olur bilemem ama ben buna “dinamik şiir” ile cevap vermek istiyorum.

Bugün geldiğimiz noktada Türk şiirinin şairden beklentisi, kısır döngüyü kırmak olmalıdır. Kendini tekrar eden şiiri yıkmak, var olanı başka formlarda sunmaktan ziyade yeni formlar geliştirerek; şiirin yalnızca hamurunu değil mayasını da değiştirmeyi bilmektir. Burada kendi şiirini oluşturmak ve poetikasını geliştirmek için çabalayan genç şaire önce derdi sorulmalıdır. Derdinin çizeceği izleğe bakılmalıdır.

Dinamik şiirin altyapısı her sözcüğün şiirde anahtar olma eğilimidir. Dize içerisindeki sözcükler kendi anlam ve içeriğini zorlayarak şiire bir doğurganlık getirir. Burada amaç her sözcüğün başlı başına bir şiirin yapı taşı olduğunu sergilemek ve bir sözcüğün bünyesinde barındırdığı nitelikleri ortaya çıkarabilmektir. Sözcüğün şiirdeki etkisini ve yaratıcılığını vurgulamaktır. İnsanın hücre yapısının önemi gibidir. Uzun vadeli yaşamak için (bir şiirin kalıcılığı ile bağdaşır) nasıl hücrelerinin kendini yenilemesi gerekirse, şiirde de hücre sözcüktür. Her okunduğunda kendini yenileyen, anlam olarak büyüyen bir boyut kazandırmalıdır. Yaptığı yeni çağrışımlarla belleği zorlamalıdır. İmge şiirin kalıtsalıdır. Şiir her defasında farklı bir anlamla bizleri selamlamayı bilmelidir ya da ilke edinmelidir.

Dinamik şiirin altyapısında hep bir kaos yatar. Bu içinden çıkılmazlık yüksek etki hali yaratır. Şiirin çarpıcılığı da buradan gelir. Besler kendisini. Herman Hesse’in dediği gibi “Bir gece doğum yapan bir kadına yardım etmem gerekmişti, alabildiğine büyük bir acıyla alabildiğine büyük bir sevincin dışavurumlarının düpedüz birbirine benzediğini gördüm”. İşte dinamik şiirde kendini hayattaki bu ince noktayı şiire yansıtmak, en dipte kalan detayı şiirde yoğurmak için şekillendirmektedir.

Dinamik şiir toplumdaki çelişkinin dışavurumudur. İnsanın kendisine değil içine ayna tutar. İnsan kendisine değil içine bakar. Bunu farklı bir biçim ve biçemle sürekli devingen, sürekli olağan ve sürekli bir şaşırtıcılıkla tutar. Hep yinelediğim gibi yenilikçilikten kasıt buluş düzeyindedir. Şiirde hem biçimi hem anlamı zorlar.

Dinamik şiir arınmıştır, özdür, son sözdür. Dinamik şiir aklı en uca doğru sürer. İnsan da düşünme yetisi arar. Varacağı noktayı bilir. Bir şiirdeki en önemli kıstas, nereden çıkıp nereye gideceğini bilmektir. Başıboş sözcüklerle başıboş anlamlarda gezinmemektir.

Dinamik şiir arar. Hep bir arayış içerisindedir. İçerisinde bir buluş barındırmak ister. Anlam olarak, sözcük olarak, ses olarak. Dinamik şiir Mallerme’nin “Şiir, sözcükler dinidir” sözünü benimser.

Dinamik şiir edebiyattaki mekanikleşmenin, körleşmenin, kısır döngünün, hamlamanın karşısındadır. Tutucu değil akıcıdır. Durucu değil durulayıcıdır. Susucu değil yankıcıdır. Susturucu değil tetikleyicidir. Sakinleştirici değil coşturucudur.

Bu aşırı yenilikçiliği sayesinde şiirde tek tipleşmeyi, kapalılığı yıllarca aynı girizgâhı kullanmayı reddeder. Kendinin devamı ve kendinin ezberi olan yaklaşımı siler. Her şiir farklı bir anlayışın, biçim ve anlam örgüsünün izleğiymiş gibi okuyucu karşısına çıkar. Her şiir farklı bir misyon taşır Ama şairi tektir ve dize içerisindeki hassas uyaklaması ve sözcüğün anlamlarını zorlayan yaratıcılığıyla şiirinde kendini hemen hissettirir.

Şiirde kuralcılığı, öğreticiliği, sınırlamayı sevmez. Kendi kuralını her şiirde kendi geliştirir. Kendi kendisinin öğreticisi ve ehlidir. Kendi sınırlarını çizmeyi hep sürünceme de bırakır. Bilir ki sınır şiiri tüketir. Oysa dinamik şiir tükenmek değil devamlı üretmek ve farklıyı üretmek için vardır.

Dinamik şiir anlamdaki inceliği, sözcük ve dizedeki naifliği bulur çıkarır. İnsana bir iç çekiştir. Dinamik şiir insan ötesine, doğaüstüne geçiştir. Akmaya değil çağlamaya meyillidir. Kendi içerisinde dizeler arası ve sözcükler arası göndermeler yapar. Böylece şiiri daha akıcı, sözcükleri daha kalıcı; şiiri de bütünsellik açısından akılcı kılar. Şaşırtıcılığı da buradan gelir. Şiir her dize de yenilikçiliğiyle yaratıcı imgeleriyle, anlamdaki çok çeşitliliğiyle ön plana çıkar.

Dinamik şiir kaynağını zorlar. Hammaddesi sudur. Ancak su kendinden ziyade gezdiği coğrafyayı solumayı, soluktaki doğayı, doğadaki yalnızlığı, yalnızlıktaki şiiri bulur çıkartır. Kazıma prensibiyle yoktan var etme, yoktan çok etme prensibiyle yola koyulur. Yolda yanına katık olarak sürekli değişimi alır. Kendi yarattığı çağlayanlara su olur ses olur.

Bu şiir ile ilgili detaylı çalışmalar zaman içerisinde toplu olarak sunulacaktır. Ancak burada bizim toplum olarak da hemen tüketmemizin ve eskitmememizin temelinde zaten yeniyi aramamamız ve eski üzerinden bir şeyleri inşa etmeye kalkışmamız yatmaktadır. Biraz aklın ve zekanın zorlanması, biraz ruhtaki çatışmanın yansıtılması gerekmektedir. Hareketliliği ve yeniliği bu çerçeve de algılamaz isek, bir deprem bölgesinde sürekli yeni inşalar yapan müteahhitlere döneriz. Hatta hasarlı evlerde tekrar tekrar oturmaktan hiç çekinmeyiz. Bu noktada uzun soluklu şiirler üretemezsek ve yeniyi hep yeniyi yalnızca üslupta değil her şiirde yeniyi bulup çıkaramazsak Goethe’nin aşağıdaki dizelerine mahkûm ederiz kendimizi:

“Seller niçin bu denli çabuk kurur
Niçin gene susamışlık içinde kalakalırız?
Süregiden deneyimimdir bu”

Yukarıda Hesse’den alıntıladığım kısma dönerek bitirmek istersem, dinamik şiirin temeli gerçekten daha gerçek olmaktır. Bugün var olan şiirin çok üstüne çıkmaktır. Ancak burada önemli olan bu direnci gösterebilmektir. Yeniliğe açık şiir, yeniliğe açık toplumlarda kendini sergileyebilir. Burada dinamik şiirin ilkesini Oruç Arıoba’nın aşağıdaki dizeleri çok iyi anlatır:
“Aldırmaz sokaklara
Su-
kendi yolunu kendi bulur.”

NESLİMİZİN GÜNAHINA GİRMEYELİM* // PATİKA DERGİSİ 2006

2007-11-02T14:13:00.000+02:00

BU ŞİİR VE ŞAİR ÖLÜLERİNİ YERYÜZÜ ALIR MI?

“Sanatçı olmak, hesap kitaplardan ve sayılardan el çekmek, öz sularını aceleye getirmeyen ve baharın rüzgârlı fırtınalı havalarında istifini bozmaksızın ayakta duran bir ağaç gibi olgunlaşma sürecinden geçmektir. Ya baharın ardından gelmezse yaz, diye bir korkuya kaptırmaz kendini ağaç; yaz gelir hep çünkü ama önlerinde bir sonsuzluk bulunuyormuş gibi öylesine tasasız bir suskunluk, öylesine bir enginlik içinde bekleyen sabırlıları gelir bulur ancak. Her gün öğrendiğim, Tanrının her günü şükranla bağra basılan acılar içinde öğrendiğim bir şey var: Sabır her şeydir. ” RAINER MARIA RILKE (*)

Peat Wharton isimli zenci şairin kırk yıl önce Amerika’da yaptığı bir şiir sohbetinden yapılan alıntıyı buraya aktararak, bir giriş yapmak istedim. Genç şairin şiirini tanımlamak adına.
Wharton demiş ki “Bir şiir için binlerce, hatta on binler mısra gerekir. Bir insanın eğer zihni dürüst, duyguları olgun, davranışları tutarlı ve anlatımı cesur ise, dört mısralık bir şiir için on binlerce mısra akla gelebilir. Bunların arasında birini seçebilmek gerçekten severek yatacağınız kadını seçmek gibidir. Çevrenizde binlerce kadın vardır ama siz birini koynunuza almak istersiniz. İşte o seçim şiirdir. O mısra sizi doruğa götürür… O mısra da boşalırsınız ve o mısra sizi yeniden doldurur… (9 Eylül 1961 Atlanta/Georgia)

Wharton konferansını şöyle bitirmiş “Seçilmiş olmakla göreviniz bitmiş değildir. O şiire anlam verecek kadar olgunlaşmış ölçeği bulun ve ölçeğin gereğinde sevişin… Bu söz üzerine dinleyenler alkışlamış. Wharton gülerek eklemiş. “Demek ki boşuna konuşmuşum… Bu sözlerimi alkışlayacağınız yerde, sizi doruğa götürecek birini bulmak için sokaklara fırlayacağınızı düşünmüştüm. Şiirden anlamayan insanlara konuştuğum için kendimi hiç affetmeyeceğim…”

Genç şairin genç şiir yaz(ama)ması durumuyla ilgili, birkaç şairin vahim ve çözümsüz tespitleriyle konunun çerçevesini biraz daha genişletmek istiyorum. Çünkü genç şair olarak bir yere varan bizler, meğer hiçbir yere varamamışız, birçok yere varmaktan. Kesin, kuvvetli bir poetik düzlemde şekillenen ve yeni kimlikler kazanan; şiirimizin arkasında sergilediğimiz duruşa, meğer hiçbir sanatsever yaklaşmamış. Oysa kendimiz olarak açtığımız ve neticede sanatla yoğrulmuş bir tarihten oluşan (her insan milattır ve her insan kendi tarihini yazar) sergimize kayda değer hiçbir resim koymadığımız halde, birçok ziyaretçi gelmiş ve birçok alıcı da çıkmış!. Bu ne derman tüketen bir şey, bu nasıl bir çile.

Bizler yeni şiiri var etmek için eskirken, eski şairler genç şiiri yeniletmekten ziyade biraz daha fütursuzca eleştiriyor. Bilirim edebiyat ve özellikle şiir mütevazılığı, hızlı beğeniyi, yerleşkesini uzun vadede kuramayan şairi ve şiiri, gereksiz alkışı sevmez. Ama gerektiği yerde, şairin ve özellikle şiirinin ısınması adına, artık iki elini birbirine sürmesi gerektiğini (alkışlamasa bile) bilmelidir.

Ayten Mutlu’nun da 1980 sonrası şiir hakkında “on bine yakın şiirin bir yıl içinde yayımlandığı bir edebiyat ortamında ele gelen 100 şiir bile bulamıyorsanız, bu ortamın ne kadar sağlıklı olduğunu düşünmek gerek” dediği gibi ve ama bildiğim başka bir şey daha var diyerek açılım kazandırdığı “Şiir artık çıkmazda bile değil. Bence bataklığın içinde. Şimdi kendime soruyorum; kötümser olmanın zamanı geldi mi? Evet artık kötümser olmamızın zamanıdır. Ki durumun ciddiyetinin farkına varıp şiirin önemsendiği sağlıklı bir ortamın inşası için, önce bütün şairler dönüp yazdıklarına, yaptıklarına bir baksın.” yazısıyla giriş yapıp, buna ek olarak da yine Oğuz Özdem’in genç şiire ilişkin karamsar ve çözümsüz bakışını da buraya aktarmak isterim. “Genç şiirin çıkmazı, kendine bir “köken” oluşturamamasında yatıyor. Bırakın ötesine Cumhuriyet dönemine bile inemiyor veya böyle bir çaba içerisine girme gereğini dahi duymuyorlar. Ya şu anda halen popülaritesini kaybetmemiş şairlerle (C.Süreya, A.Arif, İlhan Berk, E.Ayhan, E.Cansever ) şiire başlıyorlar ya da bunlardan bile habersiz dergilerden etkilenerek ben de bunlar gibi yazarım heyecanıyla yazmaya başlıyorlar ve yayımlatıyorlar da. Bunun sonucu şiirden şiir üretmek gibi bir olgu çıkıyor.”

Şimdi bu ve bunun gibi eleştirilere, konuları kişiselleştirmeden, bir iki soruyla da ben yaklaşmak istiyorum. Soruya soruyla cevap vermek daha sağlıklı olacaktır bu ortamda. Bugün şiire bir gençlik, özgünlük ve öznellik getiremedikleri iddia edilen şairlere yıllıklarda bolca yer verilmektedir. Bu eleştirilen şairlerin şiirlerinden cafcaflı yıllıklar oluşturulmaktadır. Demek oluyor ki, kötünün iyisi şiirler seçilmektedir. Yoksa insan kendisinin de seçtiği bunca şiir üzerine neden eleştiri yapar? Ya da öz eleştiri yapmaktadır.

Bugün eleştiri yağmuruna tutulan bunca genç şairin (bu dosyada da birçoğunun yazısı bulunmakta) 1995 sonrasında alınmış şiir ve edebiyat ödülleri mevcut. Bu şiir ödüllerinin jürisinde de; keskin bir bıçakla genç şiiri kesen, onları altyapısızlıkla, şiir konusundaki donanımsızlıkla, şiirin neliğini bilmemekle, birbirinin türevi imgelerden örülü şiirler yazmakla suçlayan, seçkin şairlerimiz bulunmaktadır. O vakit bir başka soru daha beliriyor. Genç şairin genç şiiri geliştirdiğine ve tetiklediğine, kendi biçim ve biçemini bulduğuna inanıyor ki; hazırladığı kitap oylumundaki dosyalara, şiire katkılarından dolayı, bu seçici kurullar ödül veriyor. Bu da günümüz şiirinin takdir edildiğinin bir göstergesidir. (Sistemin çarkları hep böyle dönmekte demeyin. Zira söylenenlere bakılırsa şiir hep ölüydü ama 90 sonrası kadar hiç ölmedi. Bu şiir ve şair ölülerini yeryüzü bile almayacak artık ) Ya da yine kötünün iyisi seçiliyor diyebiliriz. Oysa birçok yarışma ödüle değer dosya/kitap bulunamadığını belirtme hakkına sahip ve bunu açık yüreklilikle dile getirebiliyor. Zaman zaman da hiçbir dosyaya ödül vermeyerek bunun da gerçekliğini gösteriyor.

Diğer sorulacak soruda, yıllardır şiirde yeni bir izlek açmış, yeni oylumlarda özgün ve özgür şiirini motiflemiş genç şairlerin edebiyat dergilerinde şiirlerine neden yer verildiğidir. (Yine bu isimlerin çoğu dosya konusuna yazanlardır.) Bu dergilerin başında bulunan yetkin sorumlu şairler, şiir ödülleri veren, genç şairlerin dergilerde düzenli şiirlerini yayınlayan ve hazırlanan yıllıklarda şiirlerine yer veren kişilerdir. Bu durumda yeniden ya kötünün iyisi şiir ve şair seçilmekte ya da anlamsız kısır döngünün sürmesine katkıda bulunulmaktadır. (Kısaca şöyle de denilebilir: Sorunu yaratan biz, eleştiren biz ve çözüm arayan/aratan yine biz.) Konuya eleştirel yaklaşan, günümüz edebiyatında kabul görmüş, bizimde değer verdiğimiz her üstadımız/şairimiz; başarısız şiir yazan, ne yazdığını bilmeyen!, şiirinin beslenme ve kaynak noktalarını iyi tespit edememiş, kopyacı, zengin şiir ve zengin/yaratıcı imgenin uzağında eserler veren genç şairi destekleyerek; edebiyata ve şiire kötülük etmektedir!.

Bir önemli hususta, çırağını beğenmeyen ustanın yıllar önce eleştirilen çırak ve bugün beğenilmeyen çırağın yıllar sonra şiirde yer edinmiş bir usta olacağıdır. Zira geçmişte Garip akımının doğuşunda (ki halen Orhan Veli’nin şiirlerinin tartışıldığı günümüzde, Mehmet H.Doğan’ın dediği gibi “Bir takım düşünceleri, alışılmış kalıplar içinde düzgün düzgün, uslu uslu söylemeye ve dinlemeye alışmış kişiler, daha 15-20 yıl önce “Şiirin güzelliğini tayin eden şey, manası değildir” diyen Orhan Veli’ye nasıl saldırmışlardı”,) İkinci Yeni’nin çıkışında, seksen sonrası şiirde ve günümüz şiirinde de aynı sancılar yaşanmıştır. Orada da yeni doğmuş bir şiirin emekleme döneminin yürümeye evirilme becerisi; düz anlamdan sonra imgesel şiirlerin edebiyatı parselleme durumu, anlamın çetrefilleşmesi ve şiire öz güven aşılanması tartışılmıştır. Bugün var olan şiire bir katkı ve emek verilmediği gibi eskitilme yöntemiyle yok edilmeye çalışıldığı düşünülmüştür. Oysa şiirleriyle ve yazılarıyla yerden yere vurulan o günün şairleri, günümüz edebiyatının temelini atmışlardır. Bu da gösteriyor ki günümüz kuşağının yazdığı şiir, şiire bakış açısı, şiirdeki duruşu ve gel(eme)diği nokta; kuşkusuz önümüzdeki yirmi yılın edebiyattaki en önemli kavşaklarını yaratacaktır. En önemli alt ve üst anlam geçitlerini atacaktır.

Bunların yanı sıra, bir başka soru daha belleğimi kazımakta. Bunu da sormadan, sorgulamadan geçemeyeceğim. Bugün her ne kadar Cumhuriyet dönemi şiirini ve edebiyat(ının) tarihini bilmeden; şiire başlama noktası olarak (ki en iyi ihtimalle) kendine İkinci Yeni’yi seçtiği iddia edilen genç şair, ustalarından esinlenerek ve beslenerek şiir kültürünü şiir mevcudiyetini oluşturmaktadır. Çırak dönemini ustasıyla aşan ya da aşmaya gayret eden genç şair, İkinci Yeni’den sonra acaba şiirini besleyecek kaynak mı bulamamıştır yoksa gösterilen ve kendine sunulan kaynaklardan yararlanmasını mı bilememiştir? Kısacası bugün genç şairin sorgulanmasından önce, Türk şiirindeki seksen öncesi ve seksen sonrası dönemi sorgulaması sağlıklı yapılmalıdır. (Genç şiiri çözmek için zincirin halkalarını oluşturan şiir tarihinin basamaklarındaki sorunları, sırasıyla çözmekte fayda görmekteyim.) Çünkü günümüz şiirini oluşturacak genç şiirinin taşları ilk olarak 1990’lı yıllarda konul(ama)maya başlanmıştır.

Yalnızca otuz yaş altı ya da civarı şairin şiiri mercek altına alınmamalıdır. Genç şair İkinci Yeni’den sonra, seksen sonrası ve hemen öncesi şiiri kendine girizgâh seçmiş ve hiç kuşkusuz o şiirin etkisinde de yazmıştır/yazmaktadır. (şiir tarihini iyi belledikten sonra) Bu dönem şairlerinden kendini tekrar eden şiirlerin yanında, hala o ilk çıkardıkları sıcacık hamur kağıt kokusu tadında şiirler beklemektedir. Çünkü yakın tarihe ait günümüz edebiyatını da zorunlu istikamete sokan ve genç şairi de besleyen bazı şairlerin eserleri yıllardır aynılaşmaktan ve tekrardan öteye geçememiştir. Bu edebiyat ortamında yanı başındaki kaynaktan su içerek, fazla uzağa gitmeden geleneğin temsilcilerini izleyerek; kendi şiir moleküllerini yaratmaya çalışmak, kendi sesini gürleştirmek ve kendi oylumunda birikmek çokta kolay olmasa gerek!!!.

Ama tüm bu olumsuz eleştirilere rağmen, bugün genç şiir kendini soluyabilmektedir. Ve geniş bir çeşniye sahiptir. “Şiir alışkanlıklara karşı bir yaylım ateştir.” diyen Cemal Süreya’nın da belirttiği gibi, bugün genç şair şiirindeki yavanlık ve sessizlik alışkanlığını çoktan yıkmıştır. Ve yine Süreya’nın dediği gibi “Şiir sürekli bir ihtilaldir.” Bugün genç şairlere bakıldığında birbirinin etkisinden çoktan sıyrılmış; kimi imgeci, kimi anlatımcı, kimi öyküsel, kimi atom kadar parçalanması güç, kapalı şiirler yazmaktadır. Ve hemen hemen her şair kendi şiirsel ihtilalini gerçekleştirmiştir. Bir koloni halinde yeni akımlar oluşturup edebiyatı tekrarlarla sıkmak yerine, her biri kendi akımını oluşturup manifestolar yayınlayarak var olmaya çalışmaktadır. Ama birleştikleri payda hep yenilikçi şiir olmuştur ve özgün şiirin bileşkesini oluşturmuştur.

Genç şiiri ve şairi tüm bu olumlamalarıma rağmen, Turgut Uyar’ın “Şiir çıkmazda, çünkü insan çıkmazda” sözünü anmadan geçemeyeceğim. Genç şair olarak bizlerin, yalnızca yaşam değil, çağ, ulusal ya da uluslararası açmazlardan sıyrılıp, şiirimizi hep gelişime motive etmemiz ve ivmelendirmemiz gerekmektedir. Amaç genç şairi 100 metre koşucusu değil maraton koşucusu haline getirmek olmalıdır. Çağ da insan da yalnız olsa, şiir yalnız değildir, genç şair de.”

Şiir olgunlaşma sürecini şairin bünyesiyle birlikte toplumun bünyesinde tamamlar, iyi şiir belleklerde kalır, kötü şiir kendi bilinmezliğine akar. Şair içinde bunlar geçerlidir diye sıradan bir sonuç; şiirden başka her şeye zarar verir. Bugün birçok genç şair kendi soğuk sularında, kucağında taşımaya uğraştığı iri çakıllarla, huzurlu uykular uyuyacak yataklar aramaz kendine. Şair yeni bir açılım, şiir kaos ve insanın kendine kapandığı yerse, burada her genç şair kendi şiirini yazmak için yüreğini sıvamış durumdadır.

Yazdıklarımı Yaşar Nabi Nayır’ın sözleriyle bütünlemek isterim. “Büyük şair neden yetişmiyor artık diye soranlar oluyor. Büyük şair diye kime dediklerini öğrenmek istiyorsunuz. Mesela diyorlar, Fikret gibi, Hamit gibi, Yahya Kemal gibi. Acaba bugün haklı veya haksız olarak büyük şair sayılanlar gençlik çağlarında da aynı sıfata layık görülüyor muydu? Sanmıyorum. Gerçek sanatçılara, zamanın kattığı özel bir değer var. Günümüzden uzaklaştıkları, eskidikleri ölçüde, şarap gibi değerleniyorlar…….. Bugünkü büyük şairlerimizin büyüklüğünü zaman geçtikçe, onlar yaşlandıkça daha iyi anlayıp takdir edeceğiz. Neslimizin günahına girmeyelim. ”

Son yedi yılda genç neslin yazdığı şiir kitaplarına şöyle bir göz attım da kütüphanemde. Şimdi onların bir kısmını yıllara göre sınıflayıp sizinle de paylaşmak istiyorum. Bu kitapların hemen hemen hepsi ödül almış ve birçoğu edebiyat dünyasına adım attığı yıl adından söz ettirmiş kitaplar.

1998- Devrim Dirlikyapan/Karla Gelen, Zeynep Köylü-Son Arzum Gül ve Kedi,
1999- Kuvvet Yurdakul/Ben Eskiden Çocuktum
2000- Can Bahadır Yüce-Yaslı Mızıka, İki Şehir Arası Gece ve Şeyler-Serkan Işın
2002- Didem Madak/”Ah”lar Ağacı,
2003- Ozan Çılgın-Kötü Zamanlar Tragedyası, Mehmet Erte- Suyu Bulandıran Şey, Seyithan Kömürcü-Hasar Ayini, Kadir Aydemir-Dikenler Sarayı
2004- Onur Caymaz-Bak hala Güzelsin, Alperen Yeşil- Erdişi, Mehmet Öztek- Sentetik Rüyalar, İsmail Kılıçarslan-Ablam Uzak Ülkede

ŞİİR YIL(GIN)LIKLARI! // DENİZ SUYU KASESİ 2007

2007-11-02T14:12:00.000+02:00

Geçtiğimiz yıl başladığım bu yıl da ikincisine yine PATİKA’da devam ettiğim Genç Şair Genç Şiir Yazabiliyor mu? Soruşturmasında da aslında şiir yıllıklarından yola çıkmıştım. Zira her yıl farklı şairlerce düzenlenen ve her defasında sönmüş yanardağları patlatan, halen yanan dağların sönmesine meyil veren, tarafsızlığı yıllardır edebiyat gündemini meşgul eden yıllıkları başlangıç noktası almıştım kendime. Çünkü genç şiirin ölümünü ilan ettikten sonra ve Türk şiirinin kısır döngüsünü yenemediğini vurgulaya vurgulaya şiire zarar vermekten çekinmeyen üstatlarımızın, bir taraftan da her yıl yılın 100 şiiri, bu yılın en iyileri altında hazırları şiir yıllıklarına genç şairleri de dahil ederek, Türk şiirini bir tarafta yerden yere vururken diğer tarafta bunun seçmelerini yapmaları inanın beni çok şaşırtmıştı. Hem de bu yere göğe sığmaz eleştirileri, o yılın şiir yıllıklarında; seçtikleri şiirlerin önünde yapmaları bir hayli ilgi çekici gelmişti! Hatta birçoğunda kendi şiirlerine de yer vermelerini yadırgamadım desem yalan olur.

En son Haydar Ergülen söyleşimde sorduğum gibi “Yıllardır konuşulan tartışılan Türk şiirinin gelemediği nokta sizce nedir? Nereye gelmek istemiştir de gelememiştir Türk şiiri? Ve neden?” sorusuna verdiği cevaptan yaptığım alıntı olaya biraz daha ışık tutacaktır.

Böyle bir sorun olduğunu bilmiyordum, sorunuz vesilesiyle öğrenmiş oldum. Bu ‘nokta’ neresidir, kim tarafından ve nasıl belirlenmiştir, Türk şiirinin o meçhul ‘nokta’ya gelemediğine hangi ‘yetkili merci’ karar vermiştir ?

Bugün gelinen nokta da yavaş yavaş yıllıklar niteliklerini kaybettiği gibi artık biraz daha saf tutma, hatta safları sıklaştırma, birbirini kollama noktasına gelmiştir. Her ne kadar hazırlanan yıllıklarda taranan dergiler adı altında 40-50 dergi ismi geçse de, yıllıklarda yer verilen şiirler belli başlı dergilerde yayınlanan şiirlerden öteye geçememiştir. Ki acı olan yıllıkları hazırlayan şairlerin baskın olduğu ya da kendi çıkardığı dergilerinde yoğunlaşmaktan öteye gidememiştir.

Bu şu demektir belli başlı dergilerin dışında yoğun emek ve istekle hazırlanan bugün Türk edebiyatının kalbini tutan, nabzını ölçen birçok şairinde şiirlerine yer verildiği dergiler yok sayılmıştır. Olayı öznelleştirmek istemiyorum ancak bunu vurgulamadan da geçemeyeceğim. Geçtiğimiz yıllar da PATİKA’da Ahmet Uysal’dan Altay Öktem’e, Şükrü Erbaş’tan Salih Bolat’a, Zeybep Uzunbay’dan Çiğdem Sezer’e, Özkan Mert’ten Zerrin Taşpınar’a kadar geniş bir yelpazeyi barındıran şiirler yayımlamamıza rağmen, hiçbir yerde adımıza rastlanmamıştır. Yine genç şairler olarak geçtiğimiz yıl genç şair dosyası bünyesinde ben de dahil olmak üzere; Ertan Yılmaz, Kadir Aydemir, Selahattin Yolgiden, Onur Caymaz, İsmail Cem Doğru, Serkan Işın, Burak Tokcan, Nilay Özer gibi Türk edebiyatının genç ve özgün seslerine PATİKA yer vermiştir. Bu arkadaşların PATİKA’da yayınlanan hiç bir şiiri seçkilere girememiştir. Ama “büyük!” dergilerde yayımlanan bazı şiirleri yıllıklara girme başarısını! göstermiştir. Burada ilk olarak sorulması gereken ya PATİKA çok küçük bir dergidir! Ya da bunca değerli şairin “kötü” şiirlerini yayımlamıştır ya da başarısız şiirleri hep PATİKA’ya denk gelmiştir. Burada ikinci olarak sorulması gereken, şiir yıllıkları mı hazırlanmaktadır yoksa bazı şiir dergilerinin yıllıkları mı? Tabi bunu her hazırlanan yıllık için de söylemek haksızlık olabilir.

Yine çok ilginç bulduğum bir saptamaya daha değinmek istiyorum. Birçoğu kendini sol şiirde önceleyen ve bu kulvarda yazdığı şiirlerle edebiyatımızda yer tutmuş yada öyle görünen şairlerimizin yıllıklarında muhafazakar ve koyu muhafazakar diye adlandırılan, evrensel ve toplumcu şiire kapalı dergilerden (Dergah, Merdiven Şiir, Hece, Fayrap, Derkenar, Yedi İklim gibi) bir çoğunda yayınlanan şiirleri yıllıklarına dahil etmelerine rağmen; o kesimden şiir yıllıkları hazırlayan şairlerden duruşu ve tavrı belli olan ama edebiyatta büyük bir yer tutan Edebiyat ve Eleştiri, Damar, Yaba, Nikbinlik, Tan Edebiyat, Bireylikler, Evrensel Kültür gibi dergilerden şiir almamaktadırlar. Edebiyatta böyle bir ayırdın olmaması gerektiğini savunan, gerçek şiirin varolmasını isteyen bir şair olarak bunları görmek ve belirtmek hayli üzücüdür.

Yine çok değerli şair Veysel Çolak’ın hazırladağı Toplumun Şiir Yüzün’de Aktalpa, Dize, Yazılıkaya, Mor Taka gibi dergilere sıklıkla yer verilirken, Baki Asiltürk’ün hazırladığı YKY Yıllığında bu dergilere çok az rastlanmamaktadır. Yoğunlukla Kitaplık dergisi olmak üzere muhafazakar edebiyat kimlikleriyle öne çıkan dergilere de sıklıkla yer verilmiştir. Eğer gerçek şiir bu kanalda da akmakta ise (ki hiç şüphesiz mesela bende İbrahim Tenekeci ve İsmail Kılıçarslan şiirlerini benimserim ve daha birçok şair sayabilirim) tabiki tarafsız bir yaklaşım sergileyip bunlara da yer vermek gerekmektedir. Ancak bu ekibin çıkardığı yıllıklarda yukarıda saydığım dergileri geçin, edebiyatın çok daha ortasında duran ve geneline hitap eden dergilere dahi rastlanmamaktadır. Netice de neden peki bu yıllıklar bu isimlere yer vermektedir demiyorum. Soru mu ortalık bir yere bırakıyorum. Umarım bir kaldıran bulunur!

Yukarıda adı geçen iki yıllıktaki en önemli saptama birçok şairin aynı şiirine yer vermiş olmalarıdır (Bu şairlerin dışındaki isimler gerçekten çok farklılıklar gösterebilmektedir). Bu doğru şiir tercihinin ve ortak payda da buluşulmuş olmanın bir göstergesi midir? Yoksa bu şairlerin az şiir yayınlaması neticesinde, hem bir jest olması hemde yıllıklarda yer almaları gerektiği düşünüldüğünden şiirlerine yer mi verilmiştir? Bilememekteyim. Bunları sayacak olursak; V.B.Bayrıl (Avcı), Aydın Afacan (geceleyin gül yanar), Adnan Özer (Kağıt Gemi), Roni Margulies (Son), Enis Batur (Srinivasa Ramanujan, 1910), Ayten Mutlu (Keşke), Ahmet Telli (Siyahkar), İsmet Özel (Orta Yaşlı Bürümcüğün Ninnisi), Erdoğan Alkan (Yarasa), Arif Damar (Deniz)

Bir diğer önemli saptama da Yasakmeyve dergisinin edebiyatımızda önemli bir yer tuttuğu tartışma götürmemesine rağmen, bazı yıllıklara fazla şiir verememesidir. Ancak edebiyatımıza bu yıl hoş gelen değerli şair Turgay Fişekçi’nin yayın yönetmenliğini yaptığı Sözcükler birçok şiirle katkıda bulunmuştur. Bu da sevindirici bir taraftır. Yine Mustafa Fırat’ın yayın yöyetmenliğini yaptığı Mühür edebiyat atağını başarıyla sürdürmektedir. Yine Şiiri Özlüyorum edebiyatımızın mihenk taşlarından biri olduğunu göstermiş, başarılı şiirlerle yıllıklarda yer almıştır.

Bence olgunluğunu çoktan tamamlamış (bazıları yeni de olsa) edebiyat dergiciliğinde öncü olmaya aday Yaratım, Ünlem, Hayal, Lacivert, İle, Öteki-siz gibi dergilerin çok üzerinde durulmamıştır. Ya da durulsa bile genel dağılıma baktığınızda belki de bir şiirle yer almaktan öteye geçememişlerdir.

Gelinen nokta bize şunu söylemektedir. Biraz daha şiire taraf olunmalıdır. Şiirin tarafında durulmalıdır. Çünkü şiir kendidir. Seçilmeyince şiirliğinden hiç bir şey kaybetmez. Toplumu, bellekleri, kalpleri zorlar. İnsana hayatında yararlı hasarlar bırakır. Tedavisi mümkün olmayan derin oyuklar açar!

Son söz şiir hepimizi ıslah etsin.

SİNESİNE YAŞAMI BASAN TEK(NİK) ŞİİR MODERN ELİT DİNAMİK ŞİİR // ŞİİRİ ÖZLÜYORUM/AĞUSTOS EYLÜL EKİM 2007

2007-11-02T14:08:00.000+02:00

Şiir tarihine baktığımız da tanzimattan ikinci yeniye, 80 şiirine ve 2000 yılların şiirine geldiğimizde, yaşamın şiirin içinde yaşadığını görmekteyiz. Öyle olmasa idi tarihle ilgili anektotlar o dönemlere ait gelişim ve gerileyiş süreçlerini izleme şansımız hiç olmayacaktı. Mesela 80 şiiri tamamen şiirin yaşam olduğunun bir ispatıdır. Toplumsal gerçekçiliğin yarattığı bir akımdır. Tarihe notlar düşmüştür. O döneme ait her türlü izleği şiir aracılığıyla şairler bizlere sunmuştur. Dolayısıyla şiir tarihinin hiç bir döneminde şiir yaşamdan kopmamıştır. Yoğunluklar ya da sedelikler yaşamıştır ama hayat hep şiirin merkezinde hep şiirin mayasında yer almıştır. Şekil vermiştir, kabarmasını ve pişmesini sağlamıştır.

Şiirin yaşamı yansıtması gerektiği (mimesis) görüşü Gerçekçiliğin başlangıç noktası ve alt yapısıdır. Gerçekliği incelemek ve üzerinde çalışılması konusu da Toplumcu Gerçekçilik ile gündeme gelmiştir. Toplumcu gerçekçi tavır edebiyatın sosyalist yaklaşımlardan hareket etmesini ve yükselmesini, yapıtlarda halkla iç içe olmasını, halkın sorunlarının ele alınmasını önceler.

Yalnızca teknik şiir, sanat sanat içindir yaklaşımının birebir resmidir. Yalnızca yaşamı yol olarak gören şiir, yalnızca toplum için örülen şiirdir. Oysa sanatın her dalı (eğer uzun soluklu olmak istiyorsa) hem sanat sanat için, hem sanat toplum için, kavramını birarada getirebilmelidir. Şiir de bu yaklaşım tetikleyici, yönlendirici, aktivasyon enerjisini doruğa çıkararak coşturucu bir etki yaratır.

Hayatı içine almayan ve özümsemeyen şiirler hep güdük kalmıştır. Geleceğe de kalamamıştır. Çünkü kendine yaşamı rehber edinmeyen şiir yolunu bulamaz ve akamaz. Aksa bile içten değil hep yüzeyden akar. Bakınız Valéry ne diyor: “Gerçek şiirin, asıl sanat eserinin kendi varlığından başka bir amacı yoktur. Kendisinde başlar, kendisinde biter. Bütün soyluluğu da buradan gelir.” İşte bu varlığın sürdürülebilirliği yaşamın ne kadar içinden çıktığı ve yaşamla ne kadar bağdaştığıyla ilintilidir.

Burada üzerinde durulması gereken konu yaşamı içine sindirmiş teknik şiirin varlığının sorgulanmasıdır. Benim bakış açım yaşamı yol olarak görmekten öte, yaşama yol atan yaşamın yollarını ağaçlandıran şiirlerin öncelenmesidir (Dinamik şiir insanın kendisine yapamadığı yolculuk, kendisine çıkmayan yoldur. İnsanın kendisinde anlamlandıramadığı varlığına sesleniştir. ) Günümüz şiiri aslına bakarsanız somut ve görsel şiirlerle birlikte zaman zaman yaşamın özünden kopma aşamasına gelse de, diğer tarafta yaşamı ele alan toplumcu imgeci ve gerçekçi şiirlerin yazıldığı da yadsınamaz. Ama bugün genç şairlerin arayış içinde olması da bu kaygan zeminin daha da kayganlaşmasına olanak tanımaktadır.

Kendi yazdığım şiirden yola çıkarsam, içine yaşamı en dip noktasına kadar işlemiş teknik şiirdir. Modern Elit Dinamik şiirdir. Benim nazarımda bir vektörün iki bileşeni olarak ele aldığım bu iki konudan birinin eksikliği vektörlerin bileşenlerinin alınamamsı ve dolayısıyla kapalı bir hacim bir iç anlam hacmi yaratılamaması demektir. Çünkü uçları tamamen zıt, farklı yönleri gösteren vektörler bir alan yaratamayacağı için bir içten, içtenlikten ve dokudan söz etmek de mümkün olmayacaktır (Shelley’in dediği gibi : “İçinizde olmayan şiiri hiçbir yerde bulamazsınız”). Dolayısıyla kendine bir iç alan yaratamayan şiirin de anlam açısından ve yaşam açısından tamamen yetersiz kalması, teknik açıdan varolan üstünlüğünü gölgelemekle kalmayacaktır, yok edecektir. Çünkü şiirde en önemli yapıdır anlam. Anlam da yaşamla temellenen, şekillenenen bir kavramdır. (Anlam akıcılığı ön planda tutulur. Her dizenin kendi iç dinamiği ve anlam bütünlüğü dizeler arası dinamizm, şiirin tamamında görünen çok sesli bir iç denge mevcuttur.)

Dinamik şiir yaşamı kendine ana nokta olarak almış gerekli teknik donanımlarıyla gerçek şiirin habercisidir. Bakınız tek başına bir patiska, bir kumaş hiç birşey ifade etmez (en kalitelisi en alımlısı dahi olsa) ne zaman üzerine işlemeleri gelir, o vakit bir kimlik ve kompozisyon kazanır. Her gözden bakıldığında farklı anlamlar çağrıştıran farklı etkileşimler yaratan bir yapıya bürünür. Burada yalnızca sade kumaş şiirdir. Farklı ipler yaşamın farklı koordinatlarının ve algılayışlarının gergefe işlenme olayıdır. İşte kullanılan iğne de tekniktir. Kaba işten sonrasını atan, temelin üstüne binayı inşaa eden şiirin alanlarını ve sınırlarını çizen anlam örgüleri üzerindeki gelişimi sağlayan iğnedir. Terzinin iğnesi, doktorun neşteri şairin de bir tekniği olmalıdır. Yaşamsal alanla şiirsel alanı birleştiren tek potoda eriten de tekniktir. Suyla kuyu neyse, yaşamsal imgeyle teknik aynı şeydir. Asma yaprağıyla üzüm neyse bu da odur. Nitekim geldiğimiz nokta yine Moden Elit Dinamik şiirin altyapısıdır. Dinamik şiirin kimsesi kendisidir. Dinamik şiir yalnızdır. Çünkü sürekli yenilik ve her yeni de yaratmak istediği kalıcılık, bir iğnenin sürekli farklı motiflerle kumaşını işlemek isteğine eş değerdir. Kumaşın direncine karşı farklı renk kullanımıdır. Kumaşa şekil değildir. Kumaşın içeriğine anlam, kumaşın özüne işlenen kavramdır.

Aslına bakarsanız her şiir yaşam olmak zorundadır biraz. Eğer bu coğrafyayı soluyorsanız ve dünyanın üzerinde bulunan bir bireyseniz yaşamdan kayıtsız kalma durumunuz mümkün gözükmemektedir. Çünkü şair iyi bir gözlemcidir, doğayı ve insanı dillendirir. (Dinamik şiir yaşamın her safhası ve noktasındaki erozyonu işaretler. Burada ki kayma noktası, şiirdeki dinamizmi tetikler, iç dengeyi harekete geçirir.) Somutu ve soyutu yaşatır. Bunların her biri yaşamın değişmez parçaları olduğu için, şiirin yaşamın köklerinden öz benliğinden geleceği hiç kuşkusuzdur. Şair yaşamın bünyesine sinen, genlerinde gezinen, akan suyla doğan güneşle etkileşen bir gözlem deposudur. Bunları belleğine kaydeder. Yeri geldikçe kaynak noktasına dönerek bunlardan beslenir. Şimdi tüm bunları söylememin sebebi, öncelikle şiirin yaşam olması gerektiğini savunmamdır. Ya da şiirin yaşaması için yaşam olması gerekmektedir.

Dinamik şiirin dinamikliği kendisini sürekli yenilenmesinden gelmektedir. Hem yaşamsal dinamiklerinin yerini değiştiren, hem de teknik anlamda yenilikçiliğe hep açık; denemelerden kaçınmayan bir şiir sistemi geliştirmiştir. (Dinamik şiirin temeli doğaya ve yaşama temelden bağladır, yaşamdan ve doğadan beslenir. Doğadaki süreğenlik ve akıcılık dinamik şiirin merkezini oluşturur. Bu hareketlilik doğanın temel bir yansıması olarak şiirin içinde belirir.) Bu şiirin korkusuzluğunu gösterir, riski seven çağrışımları ve anaforları seven şiirin göstergesidir. Çünkü insan hayatının bırakınız her yılını, her dakikasındaki değişkenlik ve devinim; hem teknik hem içerik hem sözcük bakımından sürekli yenilenmeyi ve değişmeyi işaretler. Aksi tartirde yenilemeyen bir şeyin eskimesi söz konusu olmasa bile, démodé olacağı kesindir. İşte şair dediğiniz kişi, hep kapalı kapılar ardında kalmamalıdır. Kapıların dışlarına çıkmalıdır. Sokaklara, caddelere, sınır kapılarından dışarılara. Şair dediğiniz kişi hep karanlıkta kalmamalıdır. Işığı bulmalıdır. Işığı yormalıdır ve yeniden karanlık yapmalıdır. Şair dediğiniz insan bazen de tok kalmalıdır ve açlığı özlemelidir. Hep şarap değil biraz da çay içmelidir. Kısaca bazen sigara içmeli bazen tütün ekmelidir. Bazen hanımeline dokunup ellerini koklamalıdır. Bazen hanım eline dokunup ellerini koklamalıdır.

Şair kendinin dışına çıkmalıdır kendine bakmalıdır. Kendinin içine girip dünyaya, dünyanın içine girip! Kendine bakmalıdır. Şair bakmalıdır. Görmelidir. Yenilikçiliği şiire ilk ilke olarak iliştirmelidir (Bakınız Baudelaire ne diyor: “Şiirin ilkesi, insanın üstün bir güzelliği özlemesidir. Bu ilke bir coşkunlukla, bir ruh taşkınlığında kendini gösterir. Bu coşkunluk, aklın yoğurduğu gerçeğin dışındadır.”) Bir yaka rozeti olarak taşımalıdır. Ceketlerini atmalı ama o rozeti yeni ceketine takmamayı unutmamalıdır. Hatta zaman zaman rozetleri de değiştirmelidir. (Dinamik şiir, bu aşırı yenilikçiliği sayesinde şiirde tek tipleşmeyi, kapalılığı yıllarca aynı girizgâhı kullanmayı reddeder. Kendinin devamı ve kendinin ezberi olan yaklaşımı siler. Her şiir farklı bir anlayışın, biçim ve anlam örgüsünün izleğiymiş gibi okuyucu karşısına çıkar. Her şiir farklı bir misyon taşır. Ama şairi tektir ve dize içerisindeki hassas uyaklaması ve sözcüğün anlamlarını zorlayan yaratıcılığıyla şiirinde kendini hemen hissettirir. )

Son sözden önceki sözü, değerli şair Enis Batur’a verelim. Şiir tekniği ve şiir bilgisiyle ilgili söylediği sözler aslında şiirin yenilikçi olmasını önceliyor ve şiirde teknik mi yaşam mı sorusunu o da sorguluyor. Ayrıca dinamik şiirin yaratıcılığına ve sürekli kendini yenilemek için tüm şiir yapısını, sözcük yapısı, ses yapısını, imge yapısını ve çeşitliliğini zorlamanın önemini vurguluyor.

“Şimdi, şiir bilgisi apayrı şey. Şair sayılabilecek her şiir yazarı –bütün şiir yazanları şair saymak kimsenin aklından geçmez sanırım– az ya da çok şiir bilgisine ulaşmıştır. Şüphesiz, akademik bir bilgi türünden hareket etmemek gerekir: Öyle olsa, en güçlü çağdaş şairlerden biri Roman Jakobson olurdu. Şiir tekniği, öte yandan, kolay ele avuca sığan, yaş ilerledikçe yetkinleşen bir bilgi biçimi olarak da görülemez: Küçücük çocuklar müthiş şiirler, başyapıtlar vermişlerdir: Rimbaud, Shelley, Keats, Novalis, saymakla bitmez. Kısacası, şiir bilgisiyle, teknik bilgisiyle övünmenin bir anlamı yoktur. Bir yandan öğrenilmesi, bir yandan unutulması bana kalırsa en iyisi. Çok bilmiş terzilerin, teğelleri kumaşın üstünde unuttuklarını göremediklerine sık rastlanır örneğin. En sağlam şiir bilgisi, teknik bilgi, şiir okunarak elde edilendir, kuramsal bilginin katkısı pek azdır.”

Son söz. İnsanı ve yaşamı öncelemeden yazılan her şiir kullanılmadan ve işlenmeden eskimeye mahkumdur. Önceliğimiz sinesine yaşamı basan teknik şiir, Modern Elit Dinamik Şiir’dir. Bu şiir yapısı artık şiirlerin kendini aşması gerektiğinin altını çiziyor.

MUSTAFA ERGİN KILIÇ/

PERİHAN BAYKAL

2007-11-02T13:58:00.000+02:00

sana

şiir bağla misinanın ucuna
gömleğinle sar kırık dut dalını

anladım buzlu camı eritmekmiş sevda (Tanrının Günahı / Desibel)

Mustafa Ergin Kılıç genç bir şair… Onu iki üç yıl kadar önce, nette üye olduğum ilk edebiyat sitesinde yaptığı, üyelere ait şiirlere yönelik "acımasız" denebilecek şiir eleştirileriyle tanıdım. Doğrusu ya, ilk adım atışımdı sanal âleme, böylesi sitelerden haberim bile yoktu daha önce, gereksiz ve kıyıcı bulmuştum bu üslubu. Ama sonra, şiire gönül verdikçe, bu ödünsüzlüğü, belki biraz genç yaşının ve kişilik yapısının da beslediği bu şiir adına hırçınlığı anlar, hatta hak verir oldum. Bu, sevileni koruma içgüdüsünden başka bir şey değildi. Kolayın, vasatın, sıradanlığın, köylü kurnazlıklarının, kötü paranın cirit attığı bir ortamda biraz kişotvari bir şövalye tavrıydı. Mustafa Ergin Kılıç şiiri çok seviyordu, ve hep derim ya, herkesin bir sevme tarzı vardı ve evet, o, kıskanç, korumacı âşıklardandı.

Mustafa Ergin'i sürekli şiir çalışan, şiir bakan, şiir soluyan, şiirle yatan, şiirle kalkan, kafasında şiir denklemleri kuran bir insan olarak düşünüyorum. Genç yaşında üst üste üç kitap çıkarmış bir şair o: Lâlfabe, Beş Duyum ve Desibel.

Uzunca bir süredir elimde bu üç kitap. O bir sözcük, bir dize işçisi; bir yapı ustası. Bir sözcük onun için sadece bir sözcük değil. Bir olanaklar silsilesi; soyuldukça, bölündükçe yeni anlamlarla ışıyan bir saklı hazine; öpüldükçe yeni öpüşler çağıran bir nar içi dudak. Ve "her sözcük bir yara" şair için; "bulmadan, insanın ölemeyeceği"!

Lapseki'den lepiska bakışlı nehirden dönüyorum
mühürler yapıyor içeriksiz sesime

bir mendile desen
bir kalbe esen dilemek ten

mızraklarını saplayan maça kızı ziynet ten dönüyorum
dudaklarım iyi niyet dallarım keramet
maça değil naçar beyi olarak
çekirdeğimde hummalı mihnet ('ç ağlayan' adlı şiirden / Desibel)

Bu, çoktan bir tarz olmuş şairde. İlk kitabının ilk şiirinden beri sese, âhenk ögelerine, sözcük oyunlarına, yan ve çoğul anlamlara yaslanan bir şiir Mustafa Ergin'in şiiri. Sıkı, gereksiz dolgulara yer vermeyen ve kesinlikle başarılı, özgün bir şiir. Ama ben onun oyunu az, yalınlığı içinde anlam zenginlikleri barındıran şiirlerini de çok seviyorum ve küçük bir eleştiri olarak, bazı şiirlerinde, sözcük oyunlarının, bölmelerin, kesmelerin vs. kullanımında, şiirin çağıltıyla akıp bütünsel bir lezzetle bizi sarmalamasını güçleştiren bir doz aşımını görür gibi oluyorum. Yaratıcı, çalışkan bir şair Mustafa Ergin Kılıç. İzlemek kesinlkle ilham verici olacaktır. Eminim ki şiir için, şiir adına yapacağı daha çok şey var.

çin alfabesi

i
boş çerçevede resmi
resimde boş çerçeveyi görür

ii
kendi haline bırakır suyu

iii
acıyan çaydır kendinde durdukça
bir gece ansızın akıtır demini ('şairin yüzündeki alfabe' şiirinden / Lâlfabe)

İLHAN BÜYÜKCEBECİ // Denizsuyukâsesi // Temmuz-Ağustos 2007 // MUSTAFA ERGİN KILIÇ’IN BİR ŞİİRİNDEN

2007-11-02T13:54:00.000+02:00

"Ç ağla*
çağla kalsaydım
kırağı vursaydı ağlasaydım olmasaydım
en yüksek dalında ağacın
kardeşlerimin büyüme nöbetini tutarken
sara nöbetimi unuttum!

güz yapraklarını süpüren saçların
başıboş sokaklar

genç kızlığın belikleri
annenin ilkokulda örüp terk ettiği

ruhundaki uçurumun yüksekliği denizle ölçülür

ben sana üzüm gibi bakmış bulundum
sen bana salkım salkım bakma

ölüm mart gibi gelir kıyılarıma
dalgalarımdan anlamaz martılar
MUSTAFA ERGİN KILIÇ

İlk çocuk(lar). Ağabeyi (ablası) ezilmelerin. Anne babaların öğrenme süreci; sonraki çocuklar için bitirme ödevi belki de: ‘Nasıl Sevilir Çocuklar.’

Çağla şiiri, aklıma annemin çocukluğunu düşürdü. Annem de ilk çocukmuş. Biri ölmüş on kardeşin en büyüğü. Kırklı yılların başı, İstanbul. Evlendiklerinde dedem otuz, anneannem on üç yaşında. İkisi de Afyonlu. Okuma yazmaları yok. Dedem güreş tutarmış. Anneannem ufak tefek olduğundan, nikâha giderken; memelerinin üstüne bez parçaları doldurarak büyüttüğünü anlatırdı. Annemi on dört yaşında doğurmuş.

Üsküdar’da iki göz oda bir ev. Anneannem Paşalimanı’ndaki Reji’de iş bulmuş. Dedem de geçici işçi olarak, Haydarpaşa’da Demiryolları’na girmiş.

Annem yedi yaşındayken, ikinci kardeşi yedi aylıkmış. Aradaki kız kardeşine de ablalıktan çok, annelik yapıyormuş “kardeşlerimin büyüme nöbetini tutarken.” Odanın birine asma salıncak kurmuşlar. Anneannem, kış günü bebek üşümesin diye; mangalı salıncağın altına koyuyormuş işe giderken. Bebek ağladıkça, salıncağı sallıyormuş annem. Yine de ucuz atlatılmış bir kaza: “genç kızlığın belikleri / annenin ilkokulda örüp terk ettiği” annem, bir gün salıncağı sallarken; bez çözülür ve bebek mangalın üstüne düşer. Yedi yaşındaki küçük-anne çok korkar, ne yapacağını bilemez. Hemen bitişikte oturan ninesine koşar.

Yaşlı kadın, bebeği mangaldan alır ama; bir elinin başparmağı ile bir bacağında derin yanıklar oluşur. Yedi aylık Hanife Bebek, şimdi benim ikinci büyük teyzemdir. Üniversite çağında torunları var. Eski bir türkünün garipliğinde; eski zamanlardan bize/şiire, çeyiz sandığının en dibinde saklı “ilk çocuklar masalı” olsun bu. çağla dediysem…ben sana bağevinin kapısından uzaklaşırkeneski bir çocukluk masalındanbakmış bulundumSevgili Mustafa,“kara incecik kıymık” gibi sızlatan şiirinve bozlakların acıtan sesiylegüz inmiş ömründen baktın bana…

FUAT ÇİFTÇİ // Şiiri Özlüyorum // AĞUSTOS-EYLÜL 2007 // Mustafa Ergin Kılıç ve Desibel

2007-11-02T13:43:00.002+02:00

Mustafa Ergin Kılıç, insanda anlaşılmaz olanı öncelerken, damıtılmış, soyutlanmış, şematize edilmiş imlerle çıkıyor karşımıza. Her dokunduğu imge ellerinde kalıp erimiyor; ellerinde ne bir boşluk ne de parçalanmış ayna var. İmlerine güveniyor. Nesneleştirilmiş öznellik dünyasını ritmik bütünselliğe vardırarak, şiirinin sessizliğini açıkça gideriyor. Prizmatik alt katmanlara ayrılmış herhangi nesnenin içselliğini, görsel basınç altında tutmaksızın, dizgeden imgeye indirgiyor.

Yaşamı matematiğin çalışma masasında, bir imgeyi diğerine sürterek belki de, kimi zaman aralarında dağınık bağlantı olan rastlantısal zihinsel ışıklarını okura sürüklüyor. Desibel beş bölümden oluşuyor: aşk kenar, dik kenar, ikiz kenar, çeşit kenar, yalnız kenar. Yaşamın açılarını zihinsel retinanın yüzeyine yayıyor, okurun zihin kalkanında yaşam tülünün nefis salınışlarını irdeliyor. Bir çeşit yaşam tarifi veriyor Kılıç. “yarıktaki sudan çok sudaki yarık” dizesi de sanki bizi doğruluyor. Mustafa Ergin Kılıç art arda çıkan üç kitabıyla, günümüz şiirine adını kazıtanlar arasında gösterilmeyi hak ediyor…

AHMET GÜNBAŞ // MAVİ LİMAN // AĞUSTOS 2007

2007-11-02T13:43:00.001+02:00

Öylesine rahat ve kendinden emin ki işini yaparken, vuruştura tokuştura gözü kapalı çalışıyor neredeyse. Hem birikimli, hem hızlı. Korkarım bu hızla Fazıl Hüsnü Dağlarca’yı sollayabilir ileride... Kılıç, alışkanlıklarını kırarak yeteneklerini seferber eylediği zaman beğenimizin sınırlarını zorluyor... O bir ‘şiirçocuk’... Ben, Mustafa Ergin Kılıç’tan çok umutluyum...

zey tin ezmesi // GÖKYÜZÜ EDEBİYAT DERGİSİ/SAYI 3/ EKİM KASIM ARALIK 2007/

2007-11-02T12:10:00.000+02:00

su oyuk
bırakmadı döve döve kayada!
kaya suda dalga

bıraktığın bende yemyeşil
terk edilmiş şiir
sarı bir mevsim yarısı ekim
kasımla başlayıp yasımla biten

dün akşam sildim yağmur damlası sanıp
kopmuş yapraktaki damlaları!

su mavisiydin
aktıktan sonra da mavi misin

yeryüzündeki en büyük facia
senin ya da benim ölümüm
demiştim bir gün sana
ikimizin ki birden ölüm

bakma bu dikiz aynasındaki
titiz yalnızlık benim
bu yalnız yüz sabah akşam
ulaşmak sözcüğünü çalıştığından

bir zirkon bir ametist bir akik
arama benim için
yerden bir çakıl al adıma
tüm ağırlığımı alır

hoş gel koş
ezmesinden başka
zeytin bulamıyorum hayatta!

doğan’ın kuramı! // YELKOVAN EDEBİYAT DERGİSİ/EYLÜL-EKİM 2007

2007-11-02T11:52:00.001+02:00

kestim ağacı gövdem çıktı
yazılmamış dört kitap!
iki darp
aşk ve aşk
budadım dallarını uçlarında gök
bir solukluk çök
yaprağın dudağına

acımış reçinemden bal sağıyor otlar
baksana nasıl da sızıyor güneş ormana
nasıl da kamaşıyor gölge
usul usul kendini dinleyen gölde

sövdüm suyu övdüm yaprağı
gidenin değil düşenin yanındayım
aktıkça yaşayanın değil
durdukça sararanın

sürdüm toprağı
yaşamak için yarayı
toprağa sürdüm göğün perçemini
kurşunu yürüdüm
serçeyi büründüm
kırık dalda sıyrık güneşi
alına sürmeye eğilen mürdüm

bu haziranda karlar baktı içimden
aşk için birbirine kapanan yollar
ben sensizliği kürüdüm
gömdüm sessizliği
ses oldum
yankı oldum yürüdüm

güli ver // DENİZSUYU KASESİ /EYLÜL EKİM 2007

2007-11-02T11:49:00.000+02:00

y
su ummuyordum dudaklarından
hiç öpülmemiş çeşmenin
seviyordum seli yordum

ellerimi yumuyordum iki kalp
yan yana konulmuş masada
birbirine bilenen iki asa
birbiri olmuş tek yasa
iki yer elması birbirinde gök arayan
birbirine kök

bekledim yaşını çeşmenin
kuru akan bakışını
birkaç kuş ve kuşku binlerce
sesimin sesinle dağılan uyuşukluğu
kalbimin kalbinle açılan buruşukluğu

ya
defosundan öptüm kumaşı karartan suskuyu
hiç görülmemiş ufosundan dünyayı
bir uzo birkaç yunan adası oturttum
kendini bekleyen sularıma
ben gelemedim sen gel dedim

bir yıldız yırtığıdır aşk cam kırığıdır
insanlardaki kesiklerini toplayan
bir pencerenin sağlam kanadına bakışıdır
kırılanı kendiyle bırakıp
kalanı kuşlara açışıdır

bir hattata el yazması gül sızması
bir dülgere neşe kokulu meşe
bir terziye desen bakışı
kendini hata yapışı insanın
yaşadıkça acılaşması bir kantatın

yar
duyargama saplı birer kama gözlerin
kırpıldıkça yalnızlığımı kırpan

çakılla yaşamasını kayısı bile öğrendi
armudun alnı olmuş yarıkları
dutun gövdesi kumları

yaşayamıyorum teninden çöreklenmiş kuşlarla
uykularda terinin ördüğü
koluna girmiş bir hasır sepetim
içimde büyüyen kirazları gör dedim
içimde büyüyen birazları çöz

yara
bak omuriliği eğri büyüyor mürver
halbuki omurundan öpülünce her ağaç güliver
mürvere keder yakıştığı doğru
ama sen dal dal baktıkça gövde su ister
gövde su

PATİKA DERGİSİ 59. SAYISI ÇIKTI

2007-10-10T15:57:00.000+03:00

eski dilde su // EDEBİYAT VE ELEŞTİRİ DERGİSİ/MAYIS-HAZİRAN 2007

2007-09-14T16:12:00.000+03:00

“baba’ma”

bayram sabahı gözleri
kırışmış kabında sütlü şeker
asma yaprağına küf ten ağ bir s’alkım üzüm
mahzen görmeden yıllanan soyut bir
resme somut bir aşk hâlâ sağ
yaşam sevmek fiilini çalışmak
çalışmak fiilini sevmekmiş sende

kucağımda karlı bir akşam yap boz
hep bir kare eksik babam
bir çift taş kömürü bir atkı bir havuçmuş
durup durup yağan bu kara anlam

bir öğlen iğde dalı kırıp takmıştım saçlarıma
iyi hatırlıyorum mayıstı hiç kokmadı
seni özlediğimi söyledim denize bu dalgalar ondan
sarp kayalar kesti dilimi bir poyraz tünedi sesime
derken yağmur dindi kalenin arkasına sindi güneş
teslim oldum deyince!

oysa itfaiye koluydum ilk okulda
iyi bilirdim yangın bastırmasını
şimdi bir kıvılcım bir kibrit karşısında
orman sessizliği benimki

sular kıskanç erguvanlar kibirli
ateşle oynuyor ahşap
göl boz bulanık kendi düşüncesinde
nehir sesiyle ne kadar susturulur insan
akmadan
her nehir terk ederken kendini
bilmediği bir yere

düz çizgili pijaman var
eğik göğsümde
annemin saç telleri
beyazlayan
şimdi aynanın önüne ne vakit otursam
yaldızlanır çerçeve
babamın gençliğini görünce!

s oluk // AĞUSTOS 2007 / BH SANAT- SAYI 5

2007-08-16T16:22:00.000+03:00

“karanlığı gördüm o şehrin ışıklarında…”

şu kalyona manzarayız
sen ve ben
kendi cümlesine ünlem!

bir kesit alsam dudaklarından
bahar çıkıyor
kızarıyor kiraz

saçların yelkenli gözlerine
misafirliğe geliyor yaz

bir güz cümlesinde soluklanıp
aşınıyor su
güle naz

de sen // AĞUSTOS 2007 / BH SANAT- SAYI 5

2007-08-16T16:21:00.000+03:00

“sızla(n)dıkça gergef
deseni gösterir iğne”

incecik aşk olarak gelip geçerdi ip
başından iğnenin
dikemeden yalnızlığını

yazdan evsiz iğde yaprağı
açmış yara
nazım kitabında
oysa ne demişti babam
necip fazıl oku(n)malı
yaradan çok yaradan’a bakmalı

babamdaki reçete: bu çocuk fazla kayısı
kıralım dalını çağla kalsın

kesilsin ağaç yaşken mutlak kesilsin
orman olmadan bir kibrite!
budak olsun otursun avluda

çamaşır ipine
kendini astı kuşlar bu akşam!

sayın bay ve bayan // TEMMUZ AĞUSTOS 2007/ TAFLAN EDEBİYAT DERGİSİ

2007-08-16T15:39:00.000+03:00

“ömrün doldurur yanağımdaki gamzeyi
sen öpünce gül biter çene çukurumda
çöker göz çukuruma bir şiir…”

i
bir bakış düğüm atarken ağrıyış diğerine
terk ederken iplik deseni y akış sessizliği
nakış da kış
görünce zerdalideki neşeyi
içbükey endişeyi portakal kokusunda

ii
o mısır püskülünde sır
ellerim konuştu dün akşam
o hasırda gülleşen gövdeler kaç asır üzünç
yansıdı y üzümden kır ışık
taraçadaki boş şarap şişesine

ii
k esir esaretimi attım bir tam sayıya
dal dala orman olmaya gittik
birbirine tesir iki nehir
kol kola iki ağaç
yangına

sayın bay ve bayan sayın olarak
iki mayın yıllardır birbirinin
toprağına basmayı bekleyen iki kayın
önündeki evden rahatsızlanıp yıktıran!

iv
sayın bay ve bayan sayın ilk iz
boş bir kağıdın yırtılmasındaki ince anlam
sona vardıkça
sesinde çoğalan kavram

eğilmesin yeter ki dalın
eğilmesin
konmaz serçe
düşer yaprak!
ağustos tan eylül ağırlığını tartarak

calculus // PATİKA SAYI 58

2007-07-26T16:32:00.000+03:00

calculus*

sibel’e

calculus çalışırdık alabulus bir aşk
türev konusunda sözcükler türetirdim
şiirin havzasına rilke’den
nietzsche’ye sığınırdın sen
limit konusunda
fonksiyonlarda birleşirdik
parabolik bir eğridir hayat
çocukluktan sonra
yalnızlığa eğrilir

ay çekirdeğinde çiçeği görmeyi
sen öğrettin
ay çekirdeğinden güneşe gitmeyi
ben sana mısır püsküllerinden
genç kızlık örmeyi

bu mürekkebi yaş kitabın
yapraklarında dudakların kalmış
parmaklarını ıslayıp çevirirken sayfalarını
aşk bakiyesinde dolu bir kalp

erken kalktın aşktan
yağmur suyuyla demlemiştim çayı bu akşam
daha kurttan elma çıkaracaktım
solucandan toprak

toplanacaktım sana
telsiz keman acziyle

(*: matematik)

aşkın ve suların akşam üstü* // SONRA EDEBİYAT/TEMMUZ-AĞUSTOS SAYI2

2007-07-24T11:12:00.000+03:00

aşkın ve suların akşam üstü*

göğün göğsünden kaydı da yıldız
benim göğsüm acıdı
düğümlendi yağmur boğazın(d)a gökyüzünün
bir serçenin ağladığını gördüm
yeniden ördüm kaç gövdeyi göz yaşıyla

ey şiirin yalnızlığına katık
yarık şimdi şiirin alnı
daha yaralı kuşların kanatlarını saracaktık
saralı insanların kederlerini
kaderimize basacaktık

doğan bir çocuk!
ömrün parmağına yaslı yüzük
yürüdü aşkın ve suların akşam üstüne
hayat yarım kalmış şiir
güllerin açma mevsimine

doğan bugün ölüme yaslamış da yüzünü
geceye
şiir ağarmış baştan ayağa
bir halkın tüm meydanları ağrımış

bugün fark ettim
güllerin rengi kanımla aynıymış
günlerin rengi

doğan h’ergül nasıl solarmış!

*Aşkın ve Suların Öğleni
(Doğan Ergül’ün ilk kitabının adı)

MUSTAFA ERGİN KILIÇ/
3 HAZİRAN 2007/ANKARA

PATİKA DERGİSİ 58.SAYI ÇIKTI

2007-07-20T15:28:00.000+03:00

Kapak Resmi: MUSTAFA AYAZ.

İnceleme-Araştırma: Türk ve dünya romanında ilk kez kullanılan iki teknik “İç monolog-Bilinç akışı” ve Recaizade Ekrem’in araba sevdası romanı MÜNEVVER OĞAN,

Küresel sıcak anlatım İLHAMİ ÜNVER,

Sait Faik ‘Şiir-gibi-Öykü’mü yazdı? ÖMER DEMİRCAN.

Deneme: Feke’den esintiler HÜSEYİN İÇEN,

Yazarlık bilinç ve sorumluluk gerektirir OSMAN BOLULU,

Edip Cansever’in daktilosu ONUR CAYMAZ.

Çeviri Şiir: Aztek (Kızılderili) şiiri NİCE DAMAR.

Öykü: Kirpi SERAP GÖKALP.

Şiir: Annem ve gökyüzü ENGİN TURGUT,

İğrenç tuzak MEHMET KIYAT,

Ot hızlıdır ULUER AYDOĞDU,

İsli TANER CİNDORUK,

Avucunda harlanan İLHAN KEMAL,

Kiraz, Doku YAVUZ ÖZDEM,

Hep denemeli ERTUĞRUL ÖZÜAYDIN,

Calculus MUSTAFA ERGİN KILIÇ,

Balad ZEKİ YARAMAZ,

Son bakışta Meduza SERHAT CELÂL BİRDAL,

Gece çağı BAHRİ ÇOKKARDEŞ.

Söyleşi: Şiirin İstanbul Beyi, şiirin deniz feneri Hüseyin Avni Cinozoğlu’yla söyleşi MUSTAFA ERGİN KILIÇ.

Gezi: Kiev’le karşılaşma ALİ YILDIZ.

Kitap Tanıtımı: Arzu Alkan’ın “Lacivert Yazılar”ı üzerine… MUSTAFA FIRAT.

Nur Sicimoğlu’ndan gecikmiş bir yıldırım telgraf: Peykede sus HÜSEYİN AVNİ CİNOZOĞLU.

Günce: Bahar günlüğü ERTUĞRUL ÖZÜAYDIN.

Karikatür: NEZİH DANYAL.

Desen: NAZIM ÖZÜAYDIN.

Fotoğraf: SALİH GÜLER, GÖKTUĞ CANBABA, ESRA ERİŞKEN.

DOSYA: S A Y G U N 100 Y A Ş I N D A
Dosya Editörü: SERDAR ONGURLAR
Tarihlerle Saygun Derleyen: YASEMİN ESRA DOĞANCI,

Çoksesli müziğimizin ulu çınarı: Ahmed Adnan Saygun SERDAR ONGURLAR,

Ulusal ve evrensel yönleriyle Saygun ÖNDER KÜTAHYALI,

Saygun’un yapıtlarında gençlik yıllarının izleri EVİN İLYASOĞLU,

Bir düşünce adamı olarak Saygun GÜLPER REFİĞ,

Saygun Cumhuriyetin ilk operasını nasıl besteledi? ŞEFİK KAHRAMANKAPTAN,

“Yeni kültür hayatı”na yönelik görüş farklılıkları: Saygun’un 1930’lu yılların ortalarında itibar kaybetmesi YİĞİT AYDIN,

Adnan Saygun’un eserleri Derleyen: ADNAN ATALAY.

96 sayfalık Patika Dergisi’nin 58. sayısı, kitabevleri ve gazete bayilerinde…

Yayın Kurulu* E-posta: patikadergisi@yahoo.com

tarif // AKATALPA/ HAZİRAN 2007

2007-07-20T14:36:00.001+03:00

tanımla dedim gökyüzünü
yorgan altından parmakların göründü
kırık ama seni tam gösteren
çerçevesinden taşan ayna yüzünü

daha kuşlar demedim ki
neden çıktı topukların
sözcüğün ağrısını alan
kendi halinde göl omuzların

ah kaç senedir saçlarının kiriyle yatmakta
yastığında dudaklarını dinlendiren yorgan

bu şehir sende başladı sende bitti
sende büyüdü bu sokak caddeye

af ter // DELİLER TEKNESİ/ HAZİRAN TEMMUZ 2007

2007-07-20T14:29:00.000+03:00

yuvada büyürken küçülürmüş çocuk!

akşam yemeklerinde hep aynı kaza kara şimşek
hep var olan ama bende hiç olmuş anne
kokusu bu kurtlu tarhana tarh ana değil!
daha tadına gelmeden adına muhalif olduğum musakka

kalorifer soğuğu çocukluğumun ağrıyan soluğu
ay soluğu odaya vuran
hangi ranzaya uzanacağını şaşırmış battaniye
her şeyin içini göstermekten yorgun
camlara asılmış buhran
çamaşırlar için kuru temizleme sesi kısık rüzgar!
som bir aşk şarkısı çalamadan pili biten radyom
ben kendine dom dom
kurşunu tekrar tekrar
yaşamaya şarj olan

yastığın altına sakladığım saçlarım gibi
kesilip kesilip büyüdü her şey
bende çürük bir kalp

düş kurayım derken kıran
bir adam oldum sonra
bir tas su kadar beceriksiz
tek başına dökülemeyen
leğendeki su kadar korkak
sürekli sessizliğini dinleyen

HAYDAR ERGÜLEN KİTAPLARI OKUMUŞ...

2007-07-20T14:28:00.000+03:00

“Mustafa Ergin Kılıç’ın kitaplarından önce şiir dosyalarını okumuştum. Her dosyasıyla ilgimi çeken bir şair oldu. Galiba en sevdiği dil, şiir dili. Kelimelerle halvetinin hiç bitmemesi, onlardaki anlamı iyice açığa çıkarma çabasının yanı sıra, onlara yeni anlamlar yükleme isteği de özellikle dikkat çekici. Kelimelerle ne zaman sevişip ne zaman savaştığımızı ayırt etmek doğrusu pek kolay değildir. Zaten Kılıç'ın şiirleri de bunu kolaylaştırmak için yazılan türden değil. Şiirin kelimelerle yazıldığını bilen bir şairle karşı karşıyayız. Hem kelimelerin büyüsüne kapılmayan bir şiir de yeterince çalışkan bir şiir sayılmaz. Mustafa Ergin Kılıç'ta bu çalışkanlığı gördüm. Bu özenli tutumunu sürdürdüğü sürece onu hep iyi bir şair olarak okuyacağımıza inanıyorum."

MURATHAN CARBOGA GORUS

2007-07-20T14:27:00.000+03:00

Mustafa Ergin, yeni bir şiir yazıyor. Şiiir ortamından yükselen ortak bir ritim, ortak bir ses vardır ya. Mustafa'nın bu tek düzeliği aştığını düşünüyorum. Onun şiirleri kendine özgü, yeni bir şiir, iyi bir şiir. Kutlarım.

EMRE GÜMÜŞDOĞAN NE DEMİŞ

2007-07-20T14:26:00.000+03:00

Şiir sözcük işçiliğidir denir. Yarıbeline kadar girmiş zemini kaygan söz ortamına elmas arar gibi uygun sözü sözcüğü arıyor Mustafa Ergin Kılıç.

Sözcüğü bulmakla yetinmiyor, onu yontuyor, cilalıyor, başka ışık ve anlamar yükleyip şiire yerleştiriyor. İşte şiirlerini okuduğumuzda prizmamızdan geçen sözcüklerin bol ışıklı, bol çağrışımlı olmaları ve belleğimze kodlanmaları bundandır. Şiiri okuyup bitirdiğimiz halde iç dünyamızda spotların yanıp sönmesi, slayt gösterisinin sürmesi bundandır.
Şiirine biçim - biçem, ses - anlam dengesini her zaman tutturmayı başarıyor.

DEM'de yayımlandı "yaralı anlam" şiiri. O zamandan bu yana bir şeyler yazmak istedim, notlar aldım. Her seferinde farklı şeyler düşündüğümü, farklı cümleler kurduğumu anımsıyorum. Bugün yazdıklarım da farklı, yarın yazacak olsam yine farklı şeyler yazacağım, biliyorum. Ama yazacaklarım şiir adına olumlu şeyler olacak kesin... Şiir de bu değil mi?

SÖYLEŞİ: HAYDAR ERGÜLEN

2007-07-20T14:23:00.000+03:00

“Harflerin gülüştüğünü senin adında gördüm”

1- Öncelikle “Keder gibi Ödünç” kitabınız tüm Haydar Ergülen kitaplarının üzerine çıkmış. Bir yalvaç edasıyla mürekkebini dillendiren bir şairle karşılaştığımı söylemek isterim. Özellikle bu kitaptaki aşka dair yaklaşımlarınız ve yaralayıcı dizeleriniz beni çok etkiledi.

“bilinir de ahmakıslatan da ustalığım
çırak bile sayılmam şu aşk ilminde…”

Yine aynı kitabın bir başka şiirinde,

“pul seni arar çünkü
jeton sesinden geçeni…”

Dizelerinizle artık söylemek istenileni en sade ama en derine işleyerek söylediğinizi gözlemledim. Bu da Haydar ERGÜLEN şiirinin doğası olsa gerek. İmgeleri fazla yormadan, sözcükleri kırıp dökmeden en yetkin şekilde söylemek. İnsandaki gize yaraya gidip gidip dokunmak. Yormak insanı!

Kelimeleri yormak istemem, çünkü onlar 50 yıldır kardeşimdir. İnsan kardeşini yormak ister mi ? Zaten hayatta, yazıda, evde, sokakta yeterince yorduk kelimeleri, kendimize benzettik. ‘İnsan kardeşleri kadar kutsaldır’ demiştim yıllar önce bir söyleşimde, onlar, yani kardeşler ve kelimeler, bizim kendimizi sevmemiz, dünyayı sevmemiz için elimizde, dilimizde, kalbimizde duruyor. Öyleyse bizim de onları kırmadan, yormadan, yıpratmadan sevmemiz, en azından ‘şiir yazan’ insanlar olarak güzelce ağırlamamız gerekmez mi ? Hem insanın kendisinden çok kardeşine güvenmesi, ona itina ve ihtimam göstermesi gerektiğine inanırım. Hal böyleyken, ben de daha fazla yazıp kelimeleri yormak istemem. Evet, onlar bizi yorsun, hem kardeşlerimiz tarafından yoruluyorsak, bu bize dinlenme gibi gelmelidir, değil mi ?

2- Yine Keder gibi Ödünç kitabınızda şu dizelere gittiğimizde de (aslında tüm şiirler insanın kuytularına işlemekte, kuyularına indirip suyun kaldı mı? Diye sordurtmakta ya da ışığın!)

“sütünü bende sakla acıdan taşmış
bir incir gibi içliyim sana…”

“Aramızdan hiç geçmeden gitti
hepimiz gölgesi eder miyiz bir ikindinin?”

Şiirlerinizdeki o naif yanı, dizelere sinmiş içtenliği ve koyulmuş aşkı sarraf inceliğiyle ve sahaf çeşitliliğinde işlemeniz okuyucuyu hep sarsmıştır. Sanki bu kitabıyla Haydar Ergülen şiirinin kümülâtifini almış. İşte toplandım, geldim. Köşe bucak burada, içinizdeyim diyor.

Teşekkür ederim, “Keder Gibi Ödünç” kitabımı ‘içerden’ okuyan biri, bir şair olarak, çok doğru tespitlerde bulunuyorsunuz. Ben bu kitabımın ‘Hayatımın bir özeti’ olduğunu düşünüyorum, bu sizin ‘şiirin kümülatifi’ dediğinizle aynı şey. Hayatımdaki kelimeler, imgeler, insanlar, anılar, şehirler, yolculuklar, arkadaşlar toplanıp gelmişler gibi. Ama hepsi de öylesine sessiz konuklar ki onların kalabalık ettiğini, konukluklarının uzun sürdüğünü söyleyemem. Doğrusu konuğun böylesi yine gelsin isterim, ‘şiirim’in kapısı onlara her zaman açıktır. Öte yandan bu kitapla gelen şiirler benim de en ‘hakikatli’ konuklarım sayılır. Bazıları yıllar öncesinde kalsa da, uzun zamandır görüşememiş olsak da beni unutmamışlar, terk etmemişler, bir ‘vefa’ duygusuyla gelmişler. Bıraktıkları keder yol açtıkları sevinçten daha fazla olsa bile, ben onları “Mutluluk Gibi Ödünç” ya da “Sevinç Gibi Ödünç” duygusuyla karşıladım, kederlerini ve sevinçlerini de birlikte, iç içe yaşadım.

3- 80 şiirine öncülük etmiş bir şair olarak, günümüzde 80 kuşağı şairlerinin son yıllardaki şiir sessizliğini neye bağlıyorsunuz? Mesela ben aklıma ilk gelenler olarak Osman Hakan A., Yılmaz Odabaşı, Nevzat Çelik, Hicri İzgören, Müslim Çelik hatta Enver Ercan’ı sayabilirim (bu isimler çoğaltılabilir). 80 şiirinin miadını doldurduğu konusundaki görüşlere ne diyeceksiniz? Bu bir tepki midir? Yoksa sistemin ve açmazların vermiş olduğu yorgunluğun suskunluğu mu?

80 şiirine ‘öncülük’ etmiş bir ‘şair’ değilim. Bunun üstüme yapışmasından da, üstüme kalmasından da ziyadesiyle rahatsızım. Sanırım 80 şiir döneminin başlangıcındaki ilk dergi olan “Üç Çiçek”i çıkaranlar arasında olduğum için böyle anılıyorum. Evet, 80 şiiri bir ‘dönem şiiri’dir, ne var ki hayli uzun sürmüş bir dönemin şiiridir, gereğinden fazla sürdüğünü de söyleyebilirim. Türkiye’de 12 Eylül 1980 askeri darbesiyle kurumlaşan otoriter yapı , gittikçe ‘sağlamlaşarak’ sürdüğü için bu dönemin şiiri de biraz uzun sürdü. Etkisi açısından olmasa da, süresi bakımından belki II. Yeni’den sonra en uzun süren şiirdir 80 dönemiyle başlayan. Fakat 2000’lerde yazılmaya başlanan şiir artık yeni bir şiiri, yeni bir dönemi haber veriyor. Buna ‘şiir yazan biri’ ve iyi bir ‘şiir okuru’ olarak çok sevindiğimi, çok ümitli olduğumu söylemeliyim. Sanki bu sürecin sonunda, tıpkı II. Yeni’de olduğu gibi müthiş, yepyeni bir şiirin çıkacağını düşünüyorum, dahası okuduğum örnekler bu konudaki inancımı güçlendiriyor. Bu aynı zamanda nihayet 80 şiirinin de sonuna geldiğimizi gösterir. Hem bir şiir akımının ya da döneminin belirli bir süre sonunda pırıltısının, veriminin azalması da doğal değil midir ? Şiirin yasaları da doğanın yasası gibidir, çoğu elenir, azı kalır. Ama 80 şiirinin Türk şiirine büyük katkıları olduğunu da görmezden gelemeyiz. Kim ne dersin 80 şiiri tam bir ‘şiire dönüş’ hareketidir ve şairleri de şiire, Türk şiirine bağlılıkları bakımından ‘Vefa kuşağı’ olarak anılmayı çoktan hak etmişlerdir. Yeter ki şiir akımlarına ve dönemlerine bakarken, gençlik heyecanlarına kapılıp ‘şiirin bizimle başladığı’ yanılgısına düşmeyelim. Şimdilerde yapılan bu. Hem şairlere yakışan bir davranış da sayılmaz bu inkarcı ve yoksayıcı tutum. Bugün okuduğumuz ve ömrümüz oldukça okuyacağımız hangi iyi şair geçmişteki iyi şiir miraslarını inkar ve red ederek kendi şiirini kurabilmiştir ki ? ‘Şiirin sessizliği’ne gelince, adlarını andığınız şair arkadaşlarımızın bazıları zaten az yazar az yayımlar, bazıları da biriktiriyordur diye düşünüyorum. İnceliğinizden ötürü bu ‘şiir sessizliği’ndeki arkadaşların arasında adımı anmamışsınız ama, ben de 2 yıldır şiir yazmıyordum. Bu yıl yeniden yazmaya başladım. Bu sessizliği doğal karşılıyorum. Geçici olduğunu biliyorum. Çünkü bende de öyle oluyor.

4- Yıllardır konuşulan tartışılan Türk şiirinin gelemediği nokta sizce nedir? Nereye gelmek istemiştir de gelememiştir Türk şiiri? Ve neden?

Böyle bir sorun olduğunu bilmiyordum, sorunuz vesilesiyle öğrenmiş oldum. Bu ‘nokta’ neresidir, kim tarafından ve nasıl belirlenmiştir, Türk şiirinin o meçhul ‘nokta’ya gelemediğine hangi ‘yetkili merci’ karar vermiştir ? Bunlar çok ‘muğlak’ ve o ölçüde de nesnellikten uzak ‘iddia’lardır. Tartışma ve değerlendirme bile diyemem. Bu haliyle de takdir edersiniz ki yanıt vermek de bana düşmez. Kim iddia ediyorsa, o meramını söylesin.

5- Hilmi Yavuz’un birkaç yıl once söylediği gibi “Ne zaman Nobel alırız o vakit AB ye gireriz…” sözleriyle ilişkilendirmek istediğim bir konu daha var. Bugün bir Türk romancısının nobel ödülü alması, ilerleyen yıllarda Türkiye’nin Nobelli bir şair de çıkarabileceğine bir gösterge olabilir mi?( Pablo Neruda, Octavio Paz, Odysseas Elitis, Yorgo Seferis gibi). Yoksa kendi içindeki kısır döngüsünü sürdürdüğü iddia edilen Türk şiirinin Dünya Edebiyatında henüz altyapısı oluşmadığı için ya da tanınmadığı için bunu beklemek hayalcilik mi olur?

Öncelikle Orhan Pamuk’un Nobel ödülünü kazanmasının beni tarifsiz mutlu ettiğini, ‘ama’sız sevindirdiğini söylemek isterim. Türk şiirinin kendi içindeki kısır döngüsünü sürdürdüğü yolundaki iddiaya ise benden önce sizin karşı çıkmanızı beklerdim. Nobel almış ya da almamış hiç farketmez ama, benim gözümde Türk şiiri büyük bir şiirdir, dünyanın da büyük şiirleri arasındadır. Şiirin ‘taşra’ya ait olduğunu söylerim ve daha evrensel bir biçimde de romanın batıya, şiirin doğuya ait olduğuna inanırım. Latin Amerika da doğudur şiir sözkonusu olduğunda, Ortadoğu da, Afrika da, Balkanlar ve Uzakdoğu da. Zaten saydığınız Nobelli büyük şairler de, Pablo Neruda, Octavio Paz, Elitis, Seferis Doğu’nun da büyük şairleridir. Bizden de Nazım Hikmet, Necatigil, Sezai Karakoç, Gülten Akın, Ece Ayhan, Turgut Uyar, Melih Cevdet Anday, Oktay Rifat, Cemal Süreya, Edip Cansever, Dağlarca, İlhan Berk, küçük İskender...Bu liste elbette uzatılabilir, Türkçenin ve dünyanın büyük şairleridir ve onlar kalbimizdeki Nobel’i çoktan kazanmışlardır zaten.

6- Edebiyatta sınıflamalara karşı olmama ve yalnızca şiire şiir olarak bakmama rağmen, bugünkü Türkiye de hükümetlerle de ilintili olduğunu düşündüğüm, son yıllarda Türk şiirindeki sağa kayma hatta orada konuşlanmanın sebebini neye bağlıyorsunuz?

Bunu bana değil, kendilerini pek ‘sosyalist’, çok ‘anarşist’, dehşet ‘devrimci’, amansız ‘muhalif’ sanan ve sayan arkadaşlara sormalısınız. Hangi şair, üstelik ‘hükümetlerle ilintili’ olarak, muhalifliğinden, yani şiirinden taviz verir ? İyi şiirler ve yazılarla dolduramadıkları dergileri konuşulsun, kendileri de bunun üzerinden prim yapsınlar diye böyle iddiaların ortaya atılması Türk edebiyatında ve şiirinde yeni değildir. Yıllar önce de şimdi adını bile hatırlayamadığım pek ‘muhalif’, pek ‘keskin’ bir dergi, başta Adalet Ağaoğlu olmak üzere Türk edebiyatının kıymetli isimlerinin fotoğraflarını kapağında yayımlamış, üstlerine de birer çarpı atmıştı. İşte bu kadar kolay ! Kendinizden ve müritlerinizden başka kimsenin okumadığı bir dergi çıkaracaksınız, sonra da Türk edebiyatını ve şiirini var eden büyük isimlerin üstüne birer çarpı atacaksınız ! Ve bunu da üç gün sonra vazgeçeceğiniz, o güzel ütopyamız, ‘sosyalizm’ adına yaptığınızı iddia edeceksiniz ! Gel de bunların dersini vermek, hadlerini bildirmek için 80 öncesini özleme ! Yazık ki ne yazık ! Bildiğiniz gibi, birinin ortaya çıkıp ‘hadi tasfiyeci geldi hanım !’ diye bağırmasıyla olmuyor bu işler. Tasfiyeyi edebiyatın, şiirin kendisi yapıyor zaten, öncelikle de bu lüzumsuz çıkışları yapan kifayetsiz muhterisleri ve dergilerini tasfiye ettiğini de unutmamak gerek tabii !

7- Keder gibi Ödünç kitabınızda yer alan “TRENLER DE AHŞAPTIR” şiirinizde geçen şu dizelerinize,

“Suya yakın bir kelime arıyordum
mırıldanmak için ahşabın sessiz derinliğini
denizi anlayan bir kelime arıyordum
ne gemi ne sahil ne mavi…”

kendi şiirlerimden birinin dizeleri ile yanıt vermek istiyorum.

“ve aradığını bulamamak
çünkü aradığını bulamamak iyidir
insan buldukça kaybolur!
buldukça insan harp olur
darp olur insan buldukça…”

Sonra da bir şair neyi arar? Arar da bulamaz hayatta? Hayatında şairde bulamadığı nedir? Diye soruyorum.

Şiiri düşüncelerle değil, kelimelerle yazıyoruz. Hepimizin elinde de eksiği fazlasıyla aynı kelimeler var üstelik. Aynı kelimelerle hepimiz şiiri arıyoruz, denizi anlamak için suya yakın, evi anlamak için sokağa yakın, hayatı anlamak için ölüme yakın ve aşkı anlamak için ayrılığa yakın kelimeleri arıyoruz, yani kendimizi arıyoruz aslında, bulsak ne yapacağımızı da pek bilmiyoruz ya, olsun asl’olan aramaktır. Sizin de şiiriniz de yazdığınız gibi “Çünkü aradığını bulamamak iyidir/insan buldukça kaybolur !” Size katılıyorum.

8- Beş Duyum isimli ikinci kitabımın “mavi tren” isimli şiirinde şöyle demiştim:
“ben seni başka istasyonlarda hiç beklemedim
bilirim kara trenden inmeyeceğini
ama bu gelen siren sesi sığınağa dönüş çağrısı
bu raylar tıkır tıkır kanımdaki demiri işliyor sanki
genleştikçe direkteki teller
rahatlıyor tenime yavrulayan serçeler…”

Eskişehirli olmanızın bir etkisi var mıdır bilmiyorum ama. Sizde tren ve gar imgesi bir önem teşkil ediyor. Yalnızca şiirlerinizde değil, denemelerinizde, köşe yazılarınızda da. Bir tutku mudur bu? Kitabınızın Haydarpaşa-Eskişehir-Ankara isimli şiirinin şu dizlerine baktığımızda

“Kasvet boynuma girdi ve orada durdu
buharımızla ısınan o koca çocuk
meğer çok kısaymış trenin çocukluğu…”

Trenler ve garlar bir hüznün ifadesi olduğu için mi şiirlerinize bu derece yakışmakta?

Sevgili Mustafa, evet yazdığım şiirlerdeki tren ve gar imgelerinde Eskişehir’in etkisi var, çocukluğu ve saflığı arayış var, şiirin yolculuğuna erken çıkmış bir çocuk olmanın hüznü var, ama daha da önemlisi bütün bunlar ‘taşra’da geçiyor ve benim yazdığım şiirlerin durduğu yer de hep bir taşra garıdır, istasyonudur. Elbette başta eski ve büyük bir taşra olarak Eskişehir’dir, şiirlerimin yola çıktığı, mola verdiği ve dönüp geldiği o istasyon.

(İncelikli ve ayrıntılı sorularınız için size teşekkür ederim. Bazı sorularınızda yer alan kimi ‘iddia’lara biraz ‘sert’ yanıtlar verdiğimin farkındayım. Bu elbette sizinle ilgili değil. Bu iddiaları ortaya atan, yayan ve bundan adeta gizli bir zevk duyan kimi kifayetsiz muhterislere bir yanıt olarak olarak düşünün bunu lütfen. Tren, gar metaforlarını anlayacak yetenekleri, duyumsayacak incelikleri olsaydı, gözlerini bu kadar hırs ve bencillik bürümemiş olsaydı, şimdi ‘tren bizi almadan kalkıyor !’ telaşı ve hırçınlığıyla bir tür ‘yargısız infaz’a ve ‘linç’ eylemlerine girişirler miydi ? ‘Sosyalist’, ‘muhalif’ olduklarını iddia ediyorlar ama, tipik bir ‘faşist’ kafasıyla edebiyatta ve şiirde linç eylemlerinin başını çekiyorlar. Onları da şiirin ve kelimelerin terbiye etmesini dilerim.)

CİHAN OĞUZLA SÖYLEŞİ

2007-07-20T14:22:00.000+03:00

Bu kitaba çok geç kaldığımı elime aldığımda anladım. 2004 yılında basılmış ve her kütüphanede bulunması gereken bir kitabı atladığım için kendime kızdım. “Cihan Oğuz, Kendime Savurduğum Hançer, Aralık 2004 Yom Yayınları”.

Bugüne kadar çoktan bir söyleşiyi hak etmiş bu kitapla ilgili Cihan Oğuz’un da görüşlerini almak istedim.

I. Çok sevgili Cihan Oğuz öncelikle incelikli diliniz ve Kendime Savurduğum Hançer isimli kitabınız için sizi tebrik etmek isterim. Türk şiirinde Can Yücel kitaplarından sonra okuduğum en keskin kitap. Ve keskin bir dil. Öncelikle sizi bu dili kullanmaya iten etkenler nelerdir Türkiye’de? Gerçek bir şair duyarlılığı çerçevesinde neyi beğenmediniz de dur demeliyim dediniz?

- Şiirin, tıpkı uzayınkine benzer sınırsız boyutunda, kimi dönemlerde, alışageldiğiniz imgelem ve metafor dünyasından uzaklaşıp, yeni bir evrene kucak açabiliyorsunuz. Bu, bazen sizin özgün seçiminizle, bazen de koşulların sizi zorlamasıyla gerçekleşebiliyor. Sıradan bir tarz benimsemiş ve bu yolda -ilerlemekte değil- gitmekte bir beis görmüyorsanız, eninde sonunda belki şiirin uzayında bir yer bulursunuz, ama ancak o kadar. Yeni bir dünya yaratamazsınız. Şiirde yeni açılımlar oluşturamazsınız. Ve en acısı, kendi dünyanıza hapsolup, bütün bir hayatın o minvalde sürüp gittiğine inanırsınız.

İşte o barikatı yıkabilmek için, “keskin dil” diye nitelendirilen imgeler/metaforlar limanına sığındım. Sığındım, çünkü giderek yapayalnızlaşan insanın ve kendi değerleriyle hesaplaşmasını bir türlü bitiremeyen toplumun üzerine üzerine gelen hükümranlar, kurallar, yasaklar ve baykuşlar sürüsü, beni de sırtımı duvara yaslamak zorunda bıraktı. Üstelik oradaki hareket alanı kısıtlı. En azından şimdilik. Şiirin özgül dünyasında “keskin bir dil”in ne anlama geldiği açık. Silahsız ve korunmasız bırakıldığınız bir ortamda, kuşatmanın tam da ortasındasınız. Etrafınız ateş çemberiyle örülü ama siz akrep değilsiniz. O kimliği karşınızdakiler kuşanmış. Dolayısıyla, iğneyi kendinize değil, o çemberi oluşturan güçlere batıracaksınız. Lâftan anlamıyorlar ama küfür belki kanlarına dokunur.

Buradaki en temel handikap, imgeler ve metaforlar dünyası ile argo/küfür dozajını iyi hesaplayabilmek. Şair bir hesap adamı değildir. Gönlü de, kalbi de, zaafları da, aşkları da hesapsızdır. Ama o hesapsızlıktan düzeyli bir şiirsel yapı çıkarmak da onun aslî yükümlülüğüdür. Can Yücel ile adımın aynı yerde geçmesi bana ancak gurur verir. Ama argo ve küfüre şiirde yer vermekle Can Yücel gibi davrandığım yolundaki görüşlere katılmıyorum. Elbette Türk şiirinde rastlanan her argo deyim ve küfür doğrudan Can Yücel’in adını çağrıştıracaktır; ancak ben kendi özgün tarzımı oluşturmaya başladığım kanısındayım. Ayrıca, Türk romanında küfür ve argo uzun süreden beri yaygın. Vedat Türkali’den Hamdi Koç’a kadar birçok yazarda, üstelik doğrudan küfür olgusuna rastlamak mümkün. Son yıllarda sinemada da küfür hayli revaçta. Bunu doğal karşılıyoruz. Ama şiirde argoya ve küfüre rastlayınca, aklımıza hemen Can Yücel geliyor.

II. Kitabınız söylenemeyenleri söyleme, dile getirilemeyenleri dile getirme gibi özelliklere sahip. Ancak konuları ele alırken her şairin vardığı nokta ve üslûbu farklıdır. Siz neden böyle bir dille konuları ele almak istediniz? Tabir yerindeyse dizelerin birçoğunda küfür etmektesiniz. Bu göndermeleri yaparken küfrü en büyük imge olarak kullanma sebebiniz neydi? Gerçi hepsi yerli yerinde ve çok etkileyici.

- Aslında, son yazdığım “Siperde Fısıltılar” dışındaki şiirlerde küfür yok. Argo söylem var. O şiirde ise, açıkça, “Ölüm amına koyayım senin” diyorum. Bu dize, her ne kadar “doğrudan” ve “irkiltici” gibi görünse de, o âna kadar gelen süreçte, tam bir “kaynama noktasına” işaret ediyor. O noktadaki hesaplaşma, tam bir düello koşulları taşıdığı için, arada küfür olması doğal. Zaten hayatla olan hesaplaşmamızda da küfürün yeri az mı sanıyorsunuz? Romanda ve sinemada bu derece rahatça ve doğal şekilde kullanılırken, iş şiire gelince küfürü garip karşılamak, bana hiç de adil bir tutum gibi görünmüyor. Kendi şiirsel serüvenimde bir yenilik gibi duruyor, kabul ediyorum. Ama onun da gerekçeleri bence makul: Baştan beri, ivmesi yükselen bir şiir yazmaya çalışıyorum. Her şiirde şiddetin ve ‘dokundurma’nın dozu biraz daha artıyor. Tam bir sonraki şiirde o dozajın azaldığı sanısına kapılırken, bir de bakıyorsunuz, meğer o şiir geçici bir gerilim süreciymiş ve esas darbe arkadan geliyormuş! Arada “durulmuş” gibi görünen dizelerse, şeytanî birer “harekât planı” gibi asıl mevziye hazırlanıyorlar. Ama her biri kendi bağımsız dizeleriyle dans ettikleri için, bütünden kopuk okunsalar da ‘mücadeleci’ ruhlarından bir şey kaybetmiyorlar. Nitekim “Kendime Savurduğum Hançer”den sonra yazdığım şiirlerin neredeyse tamamı, o kitaptakilerin ruhuna rahmet okutacak kadar sert.

III. Kitabın genelinden edindiğim bir izlenim de, yeni nesille ve duyarsızlaşan gençlikle aranızın pek iyi olmadığı. “Koy Gö…ne Dünyanın” isimli şiirinde de bahsettiğiniz gibi yeni dünya düzeninden de hiç memnun değilsiniz. “yeni bir rol biçilir oynarsın/ Pinokyoyum pinokyosun pinokyo/ uzar gider bir filmin finali hayatımız gibi boktan/ Yeni yetmeler taşak geçer dilenci kılığında dervişle/ Sanırsın asayı ….. soksan bu kuşak gökkuşağı olacak”

- Yeni nesli ve duyarsızlaşan gençliği, tıpkı kendi yaş grubumu ve öncesini de olduğu gibi, elbette eleştiriyorum. Ama onları anlamaya da çalışıyorum. Hiçbir zaman kendi yaş kategorimi, ya da doğrudan söyleyeyim, 12 Eylül’ün yıktığı kayıp kuşağı en üstün ve en bilinçli kuşak varsayıp da öteki kuşakları hakir görmedim. Muhtemelen, bizden önceki kuşak da en üstün kuşağın kendisi olduğu sanısına kapılarak, bizleri ve öncekileri küçümsüyordu. Bu basit bir kuşak çatışmasıdır ve yaş ilerledikçe kendinden küçükleri hor görme yanılgısını getirir. Ben o konuda herhangi bir komplekse sahip değilim, ayrıca edebiyat soyağacına göre henüz çok gencim. Ama bu tutumum, toplumun yara aldığı noktalarda duyarsız kalanları eleştirmemi de engellemez tabiî ki. Yeni dünya düzeninin dayattığı kuralları ve toplumsal algıları hayatlarının biricik uğraş alanı haline getiren veya tembelliklerine bahane eden kim olursa olsun; ister benim kuşağımdan ister daha geç ya da genç kuşaktan, farketmez, onlara itiraz etmekten çekinmem. Kaldı ki, 1990’lardan itibaren dünya 16-17 yılda nasıl çöktüyse, öyle de düzelir. Kaç yıl veya asır geçer, bu bilinmez. Suyun kaynama noktası ile toplumların kaynama noktası farklı, bunu geç de olsa öğrendik. Yeni dünya düzeninin “Sosyalizm nasılsa çöktü bayramı”, öyle fazla sürecek bir bayram değil. Dibine kadar boka batmışlar, ama ağıt yakmasını beceremediklerinden seviniyorlar. Benim asıl korkum, sosyalizmin de bir gün geri geldiğinde, o alçaklığa bir şekilde bulaşabileceği ihtimali. Çünkü 1990’lı yıllardan itibaren dünyanın anasını öyle ağlattılar ki, açıkçası o yenilginin rövanşını alırken kantarın topuzunun kaçmasından endişe ediyorum.

IV. Bir taraftan “Kim aynı gözyaşını akıtabilir ki iki ayrı gözden” gibi insanı yaralayan dizelere de şiirlerinizin çoğunda rastlamaktayız. Bu dizelerin geçtiği “Lori... Lori...” şiirinizde de Kürt sorununa değinmişsiniz. Nitekim yukarıdaki dize de bunu en güzel şekliyle dillendirmekte. Bu konuda neler söylemek istersiniz?

- Bir şairin yıllarca süren bir acı karşısında duyarsız kalması, en hafif deyimiyle, olsa olsa yanılsamadan ibarettir. Bu topraklarda acının ve gözyaşının getirdiği sonucun, daha çok yoksulluk, daha az özgürlük ve daha yoğun baskı olduğunu anlamak için kâhin olmak gerekmiyor. Bu konuda “dengeli” sözler söyleyerek durumu idare etmek de mümkün. Ama ben o konuda net düşüncelere sahibim. Bir yanda, bir halkın yıllar süren yoksulluğu ve acısı var, bunu görmezden gelemeyiz. Diğer yanda ise küçüle küçüle dünyada nokta kadar kalmış bir ülkenin yüzyıllara uzanan kültürel birikimi duruyor. Hiçbirini üç-beş cümleyle harcamak kolay değil. Cellât ile kurbanın, zaman zaman birbirlerinin rolünü çalarak kucaklaşmak zorunda olduğu bir coğrafya bu.

V. Bu yoğun mesaj içerikli kitabınızda, özellikle “Kalbinin ortasına sağanak gibi yağsa ne çıkar bir okyanus?/ Elindeki oyuncak akordeonuyla o çocuk/ Bilmez misin aslında neyi anlatıyor/ Sesi kısılıncaya, düşleri kanayıncaya kadar seni…” dizelerinde olduğu gibi aşk gerçeğiyle de sıklıkla karşılaşmaktayız.

- İnsanın aşk konusunda kendisiyle olan hesaplaşmasını yapıp, defteri kapatması lazım. Bir daha açılır mı o defter, bilinmez. Yeni denizlere açılmak için, önce boğulmaktan kurtulmanın psikolojisini atlatmak lâzım. Son birkaç yıldır aşk pek uğramıyor şiirlerime. Belki de 5 yaşına yaklaşan kızım Gizil nedeniyledir, kimbilir. İnsan kalbine iki aşkı sığdıramaz gibi geliyor bana. Ama şuna inanıyorum ki, 1990’lı yılların ortalarından itibaren aşk üzerine en güzel yazıları yazdım. Bunların hepsi de edebiyat dergilerinde yayımlandı. (Bkz. www.cihanoguz.com “Şiir Hayat Aşk” bölümü) Hatta, ben Express dergisinde “Aşkın Ömrü Bin Gün” başlıklı yazı yazdıktan birkaç yıl sonra, aynı adı çağrıştıran kitaplar çıktı. Benden sonra aşk üzerine o kadar çok lâf edildi ki, dönüp tekrar geçmişte yazdıklarıma baktığımda, gizli bir gurur hissediyorum.

VI. “Kalbime Kumpas” şiiri, sistemin açmazlarını, devlet yönetimindeki kısırlıkları ve halkçılık anlayışının nasıl tüketilip eskitildiğini işliyor. Bu konuyu biraz daha açmanızı istesem…

- Toplumsal çözülme, en basit insandan hükümranlara kadar herkesi etkiliyor. Biz, öyle kısır şeylerle didişip duruyoruz ki, sonunda geriye dönüp baktığımızda, hoyratça harcanmış yılların ve eskimeye yüz tutmuş kalbimizin iskeleti sırıtıyor. Çünkü içimizdeki canavarla sulh anlaşması yapmayı beceremedik. Kendimize bile güvenemediğimiz için, o şiddet duygusunu nasılsa bir gün işe yarar diye yedekte tutuyoruz. Sonunda da, 70 milyonluk ülkede 70 türlü cepheye koşup duruyoruz. On yıl yerleşik yaşayıp iki yıl gurbette savaşmak, ta Osmanlı’dan bu yana kanımıza işlemiş, genlerimizin kodlarına oturmuş sanki. En basit matematik sorusundan bile Türklüğe hakaret payı çıkarıyoruz. Koskoca profesöre soruyorsunuz: “Geçmişte Arap çöllerine doğru yola çıkardığın 1,5 milyondan 55 bin -sağ- çıkarsa, geriye ne kalır?” Bir şair/yazar için soru bu kadar basit. Ama o 1 milyon 445 bin dolayındaki çoluk-çocuğun, yaşlının, kadının nasıl buharlaştığını açıklayamıyor sana. Hele hele, neden o tarihten itibaren dünyanın dört bir yanında yetimhaneler açıldığını ve ailesini kaybeden onbinlerce çocuğun buralara sığındığını düşünmek bile istemiyor. Bu gerçeğe işaret edebilecek tek duyarlı kesim olan yazarlar ve şairlerse -çünkü tarihçiler kör ve sağır, siyasiler sinsi, devlet adamları hesapçıdır- “ihanet” damgasıyla karşılaşıyorlar. Toplumsal ve kültürel DNA yapımız, yazarların ve şairlerin, tek bir çocuğun gözyaşının bile bütün bir dünyayı parçalayacak kadar değerli olduğunu farketmesinin şifresini çözmekten yoksun.

İşte bu ortamda, bu cehennemde, haksızlıkların boyutları ile şairin kalbi arasındaki o tuhaf sıratta, aşağı düşmemek için, aşağılık hale düşmemek için çabalıyorum. Niçin mi küfür? Herhalde bunun için.

ŞİİRİN DEMİNDE BİR ŞAİR: VEYSEL ÇOLAK

2007-07-20T14:12:00.000+03:00

Veysel ÇOLAK: Şiiri konuşmak, insanı konuşmaktır!

“Ayağım takılsa sana düşüyorum yerçekimi sevgili
sarılınca derilerimizi değişiyoruz o kayan yıldızda
şimdi özleyip seni, kendimi kokluyorum”

MEK: Gülten Akın’ın bir şiirinde dediği gibi, “Gurbete eğimli çocuğun / Özleme eğimli olur annesi” dizelerindeki ince zeka duygusu ve bir yaprağın yere düşmesindeki nezaketi görmüşümdür hep Veysel Çolak’ın şiirinde.

Edip Cansever’in “Bu Gemi Ne Zamandır Burada!” şiirinin “insan bazen ağlamaz mı bakıp bakıp kendine” dizesindeki, insanın iliklerine iliklenen ve iç çekişleriyle doğrultamadığı Eylüllerdeki yürek hissi vermiştir şiirleri hep bana.

Şunu da söylemeden geçemeyeceğim: Ülkü Tamer bir şiirinde “Mermerin sunduğu damardır şiir /…/ kurşunun çıkışıdır” diyor, bu dizeler de çoğu kez Veysel Çolak şiirini anımsatır bana:

Veysel Çolak, “Mürekkep Zamanlar” adlı on ikinci kitabının (Papüris Y., Ocak 2005) girişinde okuyucuya şu dizelerle sesleniyor:

Gerileyecek yerim kalmadı
Düşerken sarılacağım sensin

Şiirinin en olgun çağlarını yaşayan, derin bir poetik duruşla okuyucuya ulaşan ve her yeni kitabıyla kendisine yeniden tutunmamız için olanak sağlayan, her kitabından sonra, gergefimizde iğne ağrıları, iplik iplik çözülmeler yaşatan ve kitaplarını bitmemesi için usul usul okuduğumuzVeysel Çolak’la şiirini ve günümüz şiirini konuştuk:

Öncelikle son kitabınız Mürekkep Zamanlarla başlamak istiyorum söze. Bu kitapta şiiriniz daha farklı bir mecrada akmakta, ve farklı bir akış sesiyle. Sizin de belirttiğiniz gibi şiir; değişen ve gelişen, diyalektik bir oluşum, diyalektik bir toplamdır. Mürekkep kimi zaman siyah, kimi zaman keskin bir kırmızı ve kimi zaman da mavidir, uzun yıllar kurumayacak gibi. Ben de bir şiirimde “rüzgar dağıtmak için mi eser / kurutmak için mi mürekkebi” demiştim. Sizin rüzgarınızın esiş yönünü biraz daha açarak başlayalım söyleşimize.

Mürekkep Zamanlar kitabının ikinci bölümünün girişinde;

Yara bir başkasında
ama kanayan benim!

diyorsunuz. Bize hep kendi yaramızla kendimize kanamamız öğretildi. İnsan başkalarını yaşamak için mi gönderilir hayata? Öznenin kendini yaşatmaması ne demek oluyor?

VÇ: Zor sorular bunlar. Umarım, yanıtlamaktan bıkmam. Çünkü yaklaşım biçiminiz, bir deneme yazmayı gerektiriyor. Böyle de olsa şunları söyleyebilir hemen: Önce yazdığım şiire sevgiyle yaklaştığın için teşekkür ederim. Senin davranışından yola çıkarak, insanı bütün yönleriyle açıklayabiliriz. Evet, yara başkasında ama kanayan ben oluyorum genellikle. Çünkü insanlaşmanın bir ölçütü olarak görüyorum bunu. Hem, her insanı bir başka insan açıklar daima. Daha doğrusu bir insana anlam verebilmek, diğerinin anlamıyla doğrudan ilişkilidir. Yoksa, dağların kuytuluk bir yerinde açıp ve sonra da solan bir çiçek olmanın ötesine geçemezsiniz. Başkası için var olamayan, hiçbir zaman kendisi için de var olamaz. Bunun tersi de doğru; ama toplumsal yaşantı söz konusu olduğunda ötekini öncelemek daha insanî geliyor bana. Bu nedenle de kendimi öyle kuruyor ve yaşıyorum. Bu, aynı zamanda, sınıflı bir toplumda kültürel, ideolojik bir içerik, bir tavır da taşıyor. Zincirlerinden başka hiçbir şeyi olmayanlardan birisiyseniz, yaşamınızı onlara adamaktan başka çıkar yolunuzun olmadığını bilmek, o bilinçle yaşama sahip çıkmak durumundasınız. Benim yaptığım bu. Önemli olan, hep beraber diyebilmek. Şiirin, bütün sanatların amacı da bu değil mi? Yani insanî erdemleri yaşanır kılmak değil mi aslolan? Durum hiç de o kadar karmaşık değil. “Ben, senim.” diyebiliyorsanız; bu duyarlılığa, bu bilince sahipseniz sorun kalmaz sanırım. Çünkü, kimse kendine kötülük yapamaz; böylece başkasına da kötülük yapamaz olur. Önemli olan bunun kavranması, yaşam biçimi haline getirilmesi. Empati diyorum anlayacağınız. Bu insanî derinliğe ulaşmadan iyi şiirlerin yazılabileceğine de inanamıyorum. Bu, bireyin kendini yaşamaması değil. Tam tersine, bireyin başkalarına sahip çıkarken kendine ve geleceğine sonuna kadar sahip çıkması anlamına geliyor. Doğru kavrayış da bu olsa gerek.

MEK: Veysel Çolak olarak günümüz şiiri üzerine yazdığınız yazıların, edebiyat dergilerinde yayınlanan eleştirilerinizin, hazırladığınız şiir yıllıklarındaki tespitlerinizin doğruluğuna karşın, bazı çevrelerce nesnellikten uzak, sevgisiz yaklaşımlarla eleştirilmektesiniz. Tüm bu eleştirilere rağmen, Türk şiirindeki yapı taşlarından birisiniz ve şiirin kimyasını da iyi bilmektesiniz. Bunu ben değil, belirleyici olan ve her şeyin altını çizen zaman söylüyor.

Şiirimizi işgal eden kaoslarla sık sık mücadele eden ve bugün en çok eleştiren ve eleştirilen! şairlerden biri olmanızdan yola çıkarsak; bu çevreler için hem üzüm yiyorlar, hem bağcıyı dövüyorlar diyebilir miyiz? Bu durum, sizi ve şiirinizi yoruyor mu?

VÇ: Bak, bilen biliyor. Hiç tanışmadığımız halde yazdıklarımdan yola çıkarak olumlu “şey”ler söylüyorsun benim için. Buna ben içtenlik diyorum. Şiir, konuşuyoruz. Bilinen odur; ki şiiri konuşmak, insanı konuşmaktır. Özellikle Türkiye’de bu, kesinlikle böyledir. Çünkü Türk şiir tarihi, Türkiyeli insanın ve Türkiye’nin tarihidir. Böyle bir gerçeklikle karşı karşıyayız. İşte bunun bilincinde olmak gerekir. Ama başarılamayan da bu. Sorunlar da bundan kaynaklanıyor ve besleniyor zaten. Öncelikle şiirin kimsenin malı olmadığı anlaşılmıyor nedense. Bir şiir yayımlandıktan sonra, artık o, düşüncenin bir nesnesidir. Üzerinde düşünülmeyi gereksinir. Çünkü şiirle (diğer sanatlarla da) bir toplumun estetik düzeyiyle doğrudan ilişki kuruyorsunuz, ona müdahale ediyorsunuz demektir. Bu bilinçle, Marks’ın “mükemmel olmayan bir şiiri insanlara götürmenin suç olduğunu...” hep göz önünde tutacaksın. Yani kariyerizmden, popülizmden, uvriyerizmden, opotünizmden arınarak; kendinden yana değil, senin olmasa da, şiirden yana bir tutum geliştireceksin. Ben bunu başarmak için kendimi görevlendirmiş bir adamım. Şiire ilişkin yazdığım yazılarda, kurmaya çalıştığım şiirlerde hep bunu gözettim. Yani, özenle şiirden yana olmanın savaşımını verdim hep. Benim gibi bakmayanlar, yani şiirden yana olmayanlarla ayrı düşmem doğaldır elbette. Onlarla yeterince şiirden yana tartışmalara giremediğimi de biliyorum. Çünkü bir tartışma zemininin oluşması da öylesi kişiler tarafından olanaksızlaştırılıyor. Tartışmak, herkesin bildiğini getirmesi; o bilinenler çevresinde, doğruyu bulmak çabasıdır. Bizde böyle işlemiyor bu. Tartışmak ediminden herkes, galip gelmeyi anlıyor. Ortaokul münazaraları gibi yani. Daha kötüsü, tartışmak eylemliliğinin, şimdilerde, bir reklam olanağı gibi görülmesi. Ad duyurmanın iğrenç bir biçimi. Görünen bu. Elbette bu işleyişten hoşnut değilim. Çünkü, çok zaman yitirilmesine neden oluyor bu. İvedilikle yapılması gereken birçok çalışma, ertelenmiş oluyor. Birlikte düşünmenin olmadığı yerde büyük açılımların oluşması olanaksız. Bu görülmüyor. Oysa, dünyada tek üretilemeyen, biriktirilemeyen, ertelenemeyen ‘şey’in zaman olduğu kavranılmalı artık. Bu, uyarıcı olabilir belki. Boşa giden onca zaman, belki olumlu bir biçimde dönüştürülür. Bugün, harcanan zamanların nelere dönüştürüldüğüne bir bakarsanız, açılan boşluğu daha iyi görürsünüz sanırım. Bu bağlamda benim de zamanımın çalındığını söyleyebilirim. Onca boş şeyi okumak zorunda bırakıldığım için üzgünüm. Ama yapacak bir şey de yok. Bu, şiirimi neden yorsun ki...? Bir yararı bile oluyor diyebilirim. Düşünmemi, yeni düşünceler üretmemi sağlıyorlar çünkü. Diyalektik bir kavrayışınız, sağlam bir ideolojiniz varsa, bundan bireysel anlamda, karlı bile çıkabilirsiniz.

MEK: “Mürekkep Zamanlar” kitabınızın giriş şiiri “Yara İçinde Yara” da, “saçlarını topla ki boynunda alanlar açılsın” demişsiniz. Bu şiirin oylumlarında gezintiye çıkan genç bir şairin, şiiri tetikleyen aşkı arayışı gibi, şiir aşkı aradıkça, sanki şairdeki anafor yeniden başlıyor ya da şair sönmüş ve yorgun bir volkana kendini hatırlatmadan duramıyor. Şiirlerinizde sıklıkla aşktaki kırgınlığı görüyoruz, ama bir o kadar da aşka bağlılığı. Bunlar şiirinizin ana temasını oluşturmakta. Buradaki tılsım, okuyucu belleğinde bazen iki kıtayı birbirine bağlayan köprüler kadar etkinleşiyor. Şu dizeler sanki aşka olan duruşunuzu daha da bir netleştiriyor.

“Unutmadım herkese bir akarsu borçluyum”, “ben derimi yüzdüm sen soyunurken” dizelerine; “Son Kuşlar” şiirinizde “Hepimizi ancak bir kadın açıklayabilir” demişsiniz. Bir kadını da ancak bir şair açıklamaz mı!.

V.Ç.: Kadınları önemsiyorum, ama öncelemiyorum. Bunun bilinmesini isterim. Evet, her insan bir dünyadır; ama kadınların iki dünya oluşturduklarına da inanırım. Anadolu’da, kadın etinin ağır olduğu söylenir. Çok şeyi anlatır bu. Toplumsal bir birey olarak, ilk karşılaştığımız iktidardır kadın. Anamızla başlayan bu ilişkilenme ömrümüz boyunca sürer. Bakmayın erkeklerin egemen oluşuna. Türk toplumunda kadınların cinselliği de iktidarda olmuştur daima. Kıskançlıkların, töre cinayetlerinin, namus davalarının... kökeninde o cinsel iktidar vardır. Derinliğine okuduğunuzda kadının, kültürel-cinsel iktidarı çıkar karşınıza. Bu ilişkilenmede bir eşitlik kurmak, neredeyse, olanaksızdır. Bu durum, kadını özel kılarken, toplum dışına da düşürür. Sorun da bu zaten. Ben şiirlerimde bu kavrayışı estetize etmeye çalıştım çoğu kez. Çünkü, bu toplumun, en az, yarısını oluşturuyor onlar. Gene biliniyor ki, kadınların yer almadığı hiçbir toplumsal eylem başarıya ulaşamamıştır. Bu bile, benim tutumumu açıklar nitelikte olsa gerek. Ama şunları da söylemek isterim: Türk şiirini konuşmak, Türkiyeli insanı ve Türkiye tarihini konuşmaktır demiştim. Bu açıdan bakıldığında görülen şunlar olsa gerek: Divan şiirine baktığınızda soyut bir kadın imgesiyle karşılaşırsınız. Halk şiirinde ve Hececilerde ise, yanakları pembe, oldukça sağlıklı bir kız vardır daima. Tanzimat şiirinde kadın acınacak durumdadır. Alınıp satılandır, cariyedir çünkü. Servet-i Fünun’da yüzü görülmeyen, ama mendil atılan büyülü bir varlıktır. İncelendiğinde, sözü edilen bu şiir disiplinlerinde kadın o günlerin koşullarında yaşayan kadın değildir hiçbir zaman. İdealistçe tanımlanmış bir kadın tipleştirilmiştir anlayacağınız. Nâzım Hikmet’le kadın, ete kemiğe bürünür Türk şirinde. Erkeğe eş bir konuma taşınır. Kavga arkadaşı olarak algılanır ve önerilir. 1940’lı, ‘60’lı, ‘70’li devrimci, demokrat şairler de Nâzım Hikmet’i izler. Ben bu noktada duruyorum. Kadını kendime denk düşünüyor ve anlamaya, anlatmaya, yazmaya koyuluyorum. Ona değer verdiğim için, kendime değer verebiliyorum. Onu yücelttikçe kendimi yücelttiğimi düşünüyorum. Böyle olduğu için, “Beni bir kadının içine gömün” biçimindeki dizeleri yazmaktan mutlu oluyorum. Kadınla erkeğin eşitsizliğini benim anlamam olanaksız gibi. Sınıflı bir toplumda erkek, kadın, yaşlı, çocuk aynı sistem içerisinde yaşar ve aynı yöntemlerle sömürülürler. Bu, onların dayanışma içerisinde olmalarını gerektirir. Acıyan yanları aynıdır çünkü. Varmaları gereken nokta, kurtuluş yolları birdir. Yazdığım şiirlerle kadının erkekle bütünleşmesini önceliyorum, görüldüğü üzere. Bunu yaparken, kadınları yücelttiğimi söyleyebilirsiniz. Böyle olmasından, kimsenin rahatsız olmaması gerek. Çünkü, kadınlar, bireysel bağlamda düşündüğünüzde erkeklere ılıman bir iklim yaşatır, ayaklarını yerden keser. En güzel onlar okşar saçınızı, en güzel onlar bakar size. Bilinçsiz davrandıklarında da en büyük acıları yaşatırlar erkeğe. Delirtebilirler. Her zaman olduğu gibi Romeo’ların ölmesine neden olur çoğu kez. Bu da bir gerçek. Ama bunun kültürel bir olgu olduğu da unutulmamalı. Kapitalist, emperyalist yapılanma kadını hem kendine hem de erkeğe karşı örgütlüyor. Aşılması gereken bu. O zaman kadınla erkeğin bireysel ilişkisi daha sağlıklı olacak. Bana çektirilen onca acıya karşın, ben bunu yapmaya, bunun bir gün gerçekleşeceğini ummaya devam ediyorum. O yüzden aşk tema’ını işliyorum genellikle. Bunu yaparken, toplumsal ilişkilerini de kuruyorum özellikle. Bir şair olarak, kadınlar beni açıkladığı için ben de onları açıklayabiliyorum kanısındayım. Kadınları seviyorum anlayacağınız üzere.

MEK: Dergimiz Patika’nın bir sonraki sayısında, yeni bir dosya konusu olarak genç şairlerimize kendilerini soracağız. “Günümüzde genç şair genç şiir yazabiliyor mu?”.

Milliyet Sanat dergisinin 1974’te açtığı “En Başarılı Genç Şairi Yarışması”nda, yirmili yaşlarda Türkiye’nin en başarılı genç şairi seçilen biri olarak, bu konuya nasıl bir açılım getirebilirsiniz?

Ayrıca, 2002 yılında hazırlamış olduğunuz yıllıktaki değerlendirme yazınızda; genç şiirler ve şairleri hakkında “kendini yineleyen bir şiir kuşatmış ortalığı, şiirin yazılış ve varlık nedeninin unutulduğu bir noktada duruyor günümüz şairi, şimdilerde kendini yağmalayan ve durmadan eskiten bir şiir yazılıyor..” saptamasında bulunuyorsunuz, bu saptamanız bugün için de geçerli midir?

V.Ç.: 1970’li yıllarda da, şimdilerde olduğu gibi, şiir yazan çok insan vardı. Çok azı kaldı bugüne. Saysanız birkaçı geçmez bunlar. Bunu incelemek bile, günümüzde yazanlara büyük bir ışık tutabilir. Bu açıdan da konuya yaklaşmanızı öneririm. Böyle bir çalışma yapmanızı da elbette... Öncelikle şunları vurgulamak isterim: Şiir, kesinlikle adanmış bir ömür gereksinir. Bunu veremeyeceklerin şiire başlamaması en doğrusudur. Şiir hiçbir zaman bir heves olmamıştır, olamaz da. Eğer bu, göze alınamıyorsa, şiire uzak durmak, şairce bir tavır olacaktır. Herkesin eğlendiği anlarda, siz çiçek kitaplarıyla, sözlüklerle, botanikle, heykelle, resimle, fotoğrafla... uğraşmak zorundasınız. Onca şiir pratiğini incelemek, içerdikleri şiir bilgisini çıkartarak kullanır hale gelmek durumundasınız. Elbette bu da yetmiyor. Öylesi bir birikimi sağladıktan sonra, kendi kimyanızla, kendi renginizi üretmek zorundasınız. Bu kolay bir iş değil. İşte bu nedenle şiir için kendinizden vaz geçmek durumundasınız. Bunu yapabilenlerin şiirde başarılı olacağını düşünmek iyimserlik değil. Artık bilinen o ki insan beyninin en büyük kısmı dil ve başparmakla görevlendirilmiştir. Maddi ve manevi kültürün yaratılmasını sağlayan iki temel öğe: Dil ve el. Bu durumda geriye çalışmak ve adanmak kalıyor. Anımsatmakta yarar var, yeteneğin onda dokuzu da çalışmak değil midir? Günümüz genç şairi bu bilinçte değil gibi görünüyor. Sanırım kendini şiire adayamıyor. Zorunlu şiir birikimini sağlamak için büyük aranışlara girişmiyor. Bu da onun yüzeyselleşmesine neden oluyor. Giderek, şiir okuyarak şiir yazmaya yöneliyor genç şair. Anlaşılması çok zor bir analoji yapılıyor şimdilerde. Daha acımasız söylersem, okunan bazı şiirlere benzetilerek şiir yazılıyor. Bu, bir şair tutumu değil. Hiçbir zaman, bu yönelimden başarılı bir şiir çıkmaz. Hiç okumayanlar da var. Öğrencilik sıralarında kitaplarda gördükleri şiirlere biçim olarak benzeyen metinler yazmakla yetiniyor çoğu. Böyle bir durumda geç şiirden söz edilemez sanıyorum. Bir şiirin genç olması, şiirin bütün tarihsel kalıtını (mirasını) içermesi ve biçim, biçem, yapı, tartım bakımından yenilikler getirmesi gerekir. Ben böyle bir gelişmenin olduğunu, ne yazık ki, görmedim. Daha kötüsü, Türk şiir anıtlarının düzeyi bile yakalanmış değil. Ama büyük bir birikimin olduğu da kesin. Eğer, bu bilinçle davranılırsa, yakın gelecekte yepyeni şiirlerle karşılaşabiliriz. Ayrıca, Türk şiirinin buna çok gereksinmesi var.

MEK: Genç şiir ve şairinden söz açmışken, yıllardır şiir ve edebiyat ödüllerinde jüri üyeliği yapıyorsunuz. Ancak geçen yıl jüri üyesi olarak bulunduğunuz şiir ödüllerinde, bir hayli gündem oluşturdunuz ve aylarca tartışıldınız. Özellikle Ertan Yılmaz’ın üst üste aldığı şiir ödüllerinde, jüri üyesi olmanız; bazı çevrelerin eleştiri oklarını tümüyle size yöneltmesine sebep oldu. Tabii bu arada Hilmi Yavuz için de, “Oğluna ödül verdi.” denildi.

V.Ç.: İroni devam ediyor. Hilmi Yavuz’un düştüğü konuma benim yanıt vermemi beklemek haksızlık olur. Ama şu kadarını söyleyeyim; dışardan bakıldığında, etik bir sorunun olduğu us’a geliyor hemen. Öte yandan böyle düşünmek başka bir etik soruna dönüşmüyor mu? Yani, diğer jüri üyelerinin kişiliğine doğrudan bir saldırı değil mi yapılan? Kendi şiirbilgilerini, beğenilerini bir yana bırakıp, kendilerine dikte ettirilen bir karara mı imza atmış oluyorlar? Eğer öyleyse, öncelikle Hilmi Yavuz’a değil, diğer jüri üyelerine karşı çıkılması gerekmez mi? Neden, bu yapılmıyor? Bu bağlamda, belki de, sadece Ali Hikmet (Yavuz) olumsuzlanmalı. Kim bilir...?
Unutmamak gerekiyor: Ödüller üç boyutludur. Katılana, adına ödül konulan kişi ya da kuruma ve jüriye verilmiş olur. Ödülün isabetli verilişi, öncelikle jüriyi onurlandırır. Jüri bunun bilincinde olarak verir / vermeli oyunu. Hangi şiiri / şairi öncelediğini de, bir değerlendirme raporuyla açıklamalıdır elbette. Bu, altı çizilen şiirin sorumluluğunu almaktır bir bakıma. Ben, sosyalist kültürün bir ürünü olan, kapitalizmde iyi kirletilen ödül kurumunun işleyişine böyle bakıyorum. Gene buradan hareketle her jüri üyesinin hazırladığını var saydığım değerlendirme raporunu yayımlaması gerektiğini söylüyorum. Ben, jüri üyesi olduğum yarışmalarda oy’umu kime verdiğimi içeren gerekçeli raporumu hep yazdım ve yayımladım. Benim jüri üyesi olduğum yarışmalarda Ertan Yılmaz’ın ödül almasına karşı çıkılacağı yerde; değerlendirme raporlarının peşine düşülsün. Bu dayatılsın şiir kamuoyuna, jüri üyelerine. Bundan alınacak sonucun şiire bir katkısı da olabilir. En azından unutulmuş, kullanılmaz hale getirilmiş şiirbilgileri tazelenir. Böylece, birilerinin yararlanması da sağlanabilir belki. Dahası, bir yarışmaya katılacak kişinin nelere dikkat etmesi gerektiği, önceden haber verilmiş olur. Bu, beraberinde doğal bir elenmeyi de getirir. Onca gereksiz dosyanın gönderilmesi de, daha baştan engellenmiş olur.
Bir bakıma “hamilik”ten söz ediliyor. Hemen şunu söyleyeyim: Şiirde, sanatta hamilik olmaz, olamaz, olmamalı. Türk şiirini kendinden başlatanlar anlamasa da, hiçbir zaman değişmeyecek bir gerçek var ortada: Şimdilerde iyice unutulmuş, ustalık-çıraklık ilişkisinden söz ediyorum. Şu bilinmeli ki, şiir öncelikle bir görgü işidir. Ustalık-çıraklık ilişkisi olmadığı sürece de bu görgü edinilemez. Böyle düşünmeme karşın, birilerine ustalık etmek istemedim hiç. Ama benim yakınımda olanlara, şiir denilen özgürlüğün ne olduğunu anlatmaya, göstermeye çalıştım hep. Bunu kavrayanlar da şiirde başarılı oldu, başarılı olmaya devam ediyor. Biraz da editörlükle ilgili bir şey bu. Bu işleyişi yaşamayanların, o süreçten geçmeyenlerin bunu anlaması zor elbette. Bir ara cümle olarak belirteyim: Şimdilerde olduğu gibi, editörlük kurumu işlemediği sürece, kendiliğinden bir şiir yazılacak; dergiler kendiliğinden çıkacak ve bir derleme olmanın ötesine geçemeyecektir. Oysa kendiliğinden değil, kendisi için olmalı her şey.
Gündemde taşındığı için söyleyeceğim şu: Okusunlar Ertan Yılmaz’ın şiirlerini. Dize, Kül, Edebiyat ve Eleştiri, Ünlem, Eski, Yom, Agora, Şarapya, Varlık, Kitap-lık... gibi dergilerde yayımlandı, yayımlanmaya devam ediyor. Şiirler üzerinden bir değerlendirmeye girişsinler. Bir aşama yapabilmeleri için, buna en çok kendilerinin gereksinmesi var. Ne denir? Gölge etmesinler, başka ihsan gerekmez. Yazık..! Jean Paule Sartre ne kadar haklı: Başkaları, birileri cehennem olmaya devam ediyor hâlâ.

MEK: Şiirimizin omurgasını oluşturan bir şair olarak, halen üretkenliğiniz devam ediyor. Bugün baktığımızda ellili yaşlardan sonra, şairlerin ya şiiri bıraktığını ya da kendini tekrarlamaktan öteye gidemediğini görüyoruz. Oysa sizin şiirinizdeki olgunluk her geçen gün farklı bir perspektiften bakıyor okuyucuya.

Son on yıla şöyle bir bakarsak, ilk beş altı yılında, edebiyat dergileri, daha kapalı ve Ece Ayhan’ın dediği gibi “imgeler sanatı” olan şiirlere yer verdiler. Daha sonra, İkinci Yeni hakkında yapılan, anlamsız ve uzak çağrışımlı sözcüklerin bağdaştırılmasıyla oluşturulmuş şiirleri kapsar, görüşünü benimsediler. Ve bu görüşü destekleyen şiirler ve manifestolar yayınladılar. Bu dönemde birçok genç şair türettiler.

Ancak, bu dönemin son üç yılına baktığımızda, daha çok süslü anlatımlardan uzak, karmaşık şiir yapısını reddeden, öze inmiş, arınmış bir dil yapısıyla her daim aranan şiiri, yeniden aramaya başladılar. Bunun sonucu olarak da, türettikleri şairleri tükettiler. Bugün şiirde gelinen noktada, şair, şiirdeki izleğini kendi belirlemiyor da popüler edebiyatın isteği, onun boyunduruğu belirliyor gibi sanki. O vakit şairin özgünlüğü ve özgürlüğünün yelpazesi sekteye uğramıyor mu?

V.Ç.: Ülkü Tamer, başka bir boyutuyla eğiliyor soruna ve şöyle bir soru soruyor kendine: “Yaşadığın dönemde yayımlanan şiir kitaplarını düşünün. Issız bir adaya gideceksin. Beş yıllık bir kesit seçmeni isteseler, yanına hangi dönemin şiir kitaplarını alırdın? Sadece o zaman diliminin kitaplarını seçeceksin.” Yanıtını da hemen veriyor; 1950-1955 döneminin şiir kitaplarını yanına alabileceğini söylüyor. Saf şiirin beş altın yılı olarak görüyor o yılları. Şairlerin ve kitaplarının adlarını sıraladıktan sonra; şöyle sürdürüyor: “ Saf şiirin var olduğu yıllardı bunlar. Şiir yaşamın içindeydi. Okunuyor, ezberleniyor, söyleniyordu. Seviliyor ya da sevilmiyordu. Şairin aklının kenarından bile geçirmediği yorumlar yapılmıyordu. Yazılanlar bu tür yorumlara açık değildi çünkü. Fiyakalı dizeler bile şiirin alçak gönüllülüğünü, yalınlığını taşıyordu. Evet. 1950-1955 şiirimiz beş altın yılıydı.” Önceki yıllarda da aynı konu üzerinde durmuştu Ülkü Tamer; bu itirazını hep gündemde tutmuştur. Bu konular üzerine düşünmüş müdür günümüz şairi? Arkadaşlarını (okuyucularını) yitirdiğini, şiir aracılığıyla kimseyle bir iletişim kuramadığını görüp kalemiyle kendine saldırmış mıdır acaba? Ülkü Tamer’in uzunca zamandır, sadece birkaç şiir yazmasının nedeni bu olabilir mi? Yanıtları çığlığa dönüşmüş ne çok soru var; şiire, şiirin okuyucu ve şairle ilişkilenmesi üzerine. Ama, bu çığlığı kimsenin duymadığı kesin. Yoksa ayrıntı güzelliğin peşine takılıp yaşam bu denli boşlanmazdı. Bir çeki düzen verirdi kendine şair. Yaşamla örtüşmenin bir yolunu bulurdu. Kitabî olanın dışına çıkıp yaşamın ürettiği şiiri yazardı. İnsandan ve onun geleceğinden yana bir şiir geliştirilirdi. Dergilerde yayımlanan şiirler ve şiir kitapları bunun yapılmadığını, hatta fark edilmediğini gösteriyor. Her şair kendi eleğini sıklaştıracağı yerde, kalburlar ediniyor. Binlerce şair (!) soluk soluğa yazmaya devam ediyor. Yayınevleri ticari bir yaptırım getirdiğinde de kendi kitabını basan basana. Şiir, kendi çokluğu içerisinde boğuluyor. Yetmişten fazla dergi izledim bu yıl. Beni şaşırtan çok az şiir gördüğümü rahatça söyleyebilirim. Yıl içerisinde birden çok şiir yayımlamış şairlerin şiirlerinde de bir gelişme yok gibi. 2004’de göre, belirgin bir gerileme var Türk şiirinde. Sanırım, “Acılarınıza dönün, şiir oradadır.” demek gerekiyor. Elbette, bireysel ve toplumsal bir acınız varsa... Bu nedenle olacak, 2005’te şair özneyi sorgulayan değerlendirmeler yapılmaya başlandı. Ramis Dara “Şiiri Şairin Zulmünden Kurtarma Denemeleri” yazmaya başladı. Öncelikle şiir fetişizmine karşı çıkıyor doğal olarak ve şu saptamayı yapıyor: “Şiirin bir işlevinin, dünyevi bir yanının, toplumsal bağının olduğunu unutan ya da göremeyen şiirci gittikçe siliniyor. Siliyor ve siliniyor. Hırçınlığı artıyor ve şiire kaldıramayacağı yükler yüklüyor. Oysa artık şiir ve şair kenardadır. Toplum değişmiştir, çağ dönüşmüştür, herkes ve her şey her yerdedir. Böyle bir noktada şiirin eski dolaşım gücü kalmamıştır. O kendisine daha ince, daha usul, daha alçakgönüllü, ama mutlaka yaşanan ve yaşanacak hayatla bağı olan, insana değen yeni yollar aramalıdır. Kendine yeni varlık alanları açmalıdır.” Ramis Dara’nın şaire belirgin bir öfke duyduğu görülüyor bu denemelerinde. Hatta, ‘şiirci’ diyerek aşağılıyor onları. Bence de günümüz şairi hak ediyor bunu. Şiirin yaşamla ilişkilendirilmesinin zorunlu görülmesi; Türk şiirinin öncelikle giderilmesi gereken sorunlarından biri. Dara; şairin kendini önemli, büyük, değerli, varlık-üstü, lütufkâr görmesine; toplumsal ve etik bağlar kuramayışına; kendinde kaba, bencil, benbenci olma hakkını görmesine, paylaşımdan uzak oluşuna, görevini hakkıyla yerine getirdiğine inanışına karşı çıkıyor doğal olarak. Bunların, radikal İslamcı, kaosçu, doğacı, anarşist... şairlerin ortak özelliği olduğu saptamasını da yapıyor.
Şeref Bilsel’in editörlüğünde yeniden yapılanan Şiir Ülkesi’nin bildirisinde de; “ Bizler şairi olması gereken yere davet ediyoruz; bunun için önce yersizlikle hesapaşılması gerektiğini biliyoruz. (...) Bugün Türk şiirine dair gerek dergi çıkaranları gerekse şiir yayımlayanları haklı kılacak, genel geçerliliği olan bir ‘ayar’ kalmamıştır.” deniliyor. Gene, “Beğenilen her şeyi reddetmek”, günümüz şairinin dramıdır Attilâ İlhan’ın saptamasına göre. Bu yaklaşımda da toplumdan, yaşanılandan kopuk olana bir eleştiri var anlaşılacağı üzere. Benzer eleştiriler getirip, “Şair, vur kendini!” deme gereği duymuştum ben de. 2005’te şairin sorgulanması sürekli gündemde tutuldu denilebilir. Merdivenşiir, Hölderlin, “Bilmem; hem, neye yarar ozanlar yoksunluk zamanında?” dizesini birkaç şaire soru olarak yönlendiriyor. Burada önemli olan “şair” sözcüğüne yüklenen anlam. Ama verilen yanıtlara bu görülmüyor. Şiirin öneminden söz ediliyor daha çok. Dünya karşısında şairin beceriksizliği öne çıkartılıyor ve böylece koruma altına alınıyor. Şairin sorunlu ve sorumlu oluşu nedense irdelenmiyor. Aynı dergi, bu kez “Niçin şiir yazıyorsunuz?” sorusunu yöneltiyor şairlere. Bilindiği üzere, insan ekonomik, ideolojik ya da psikolojik nedenlerle yazar. Kabul edilir, genel bir doğrudur bu yaklaşım. Ama şiir söz konusu olduğunda, bir şairin ekonomik nedenlerle şiir yazmayacağı açık. Geriye diğer iki etken kalıyor. Verilen yanıtlardan da anlaşılıyor bu. Ahmet Oktay; “Büyülemek ve büyülenmek için şiir yazıyorum; isyan etmek ve boyun eğmemek, inanmak ve red etmek için şiir yazıyorum; bir dil edinmek ve şarkı söylemek, gülmek ve ağlamak için şiir yazıyorum, hep ve hiç ölmek ve dirilmek için şiir yazıyorum, öğrenmek ve oynamak için şiir yazıyorum.” diyor. Kemal Özer ise; “Kimsenin arka çıkmadığı bir eylemi, kimsenin elinden tutmadığı bir emeği, kimsenin tanımak istemediği bir hakkı, kimsenin üstünde durmadığı bir ayrıntıyı, kimsenin yanına uğramadığı bir güzelliği, kimsenin değer vermediği bir yaşantıyı bile sahipsiz, dilsiz, tanıksız, tarihsiz bırakmamak için.” şiir yazma gereği duyduğunu söylüyor. Güven Turan da, “Dünyasını dile getirmek ve onu paylaşmak” için şiir yazmaktadır. Bu yanıtlarda psikolojik ve ideolojik nedenlerin öncelendiği görülüyor. Soruşturmaya katılan şairlerin ortak bakış açısının da bu olduğu söylenebilir. Dinî bir açılım getirenler için de geçerli bu. Görünen o ki, Türk şiirinin bugünkü işleyişine bakıldığında; “Bu çağda şairler ne işe yarar?” ve “Niçin şiir yazıyorsunuz?” sorularının sürekli gündemde tutulması gerekiyor. Bu iki soruya, yaşamsal dayanakları olan nedenler bulmadan, şiir yazmanın, şair olduğunu söylemenin hiçbir anlamı olmayacaktır. Böyle bir yaklaşım Türk şiirinin özgünlüğünü ve özgürlüğünü yeniden yaşanır kılabilir.

MEK: Toplu şiir kitaplarının yeni yeni gündeme geldiği ve yaygınlaştığı günümüzden çok önce, şiirlerinizi “Kalbim Hoşça Kal-l”, “Giz ve Yara-2” (Doruk Yayıncılık, 1996, Ankara) adları atında bir araya getirdiniz. Buradan Şu konuya açıklık getirmek istiyorum; sizin kadar popüler olmayıp şiir üzerinde söz sahibi olamayan birçok şairin(!), toplu şiir kitapları ya da şiir kitapları, büyük ve isim yapmış yayınevlerince, görkemli reklam kampanyaları altında basılırken, sizin gibi edebiyatımızın mihenk taşlarından birinin halen kitaplarının büyük yayınevlerince basılmamasının, çok okuyucuya ulaştırılması için çaba sarf edilmemesinin sebebi ne olabilir? Yoksa edebiyatta hep amatör kalmayı, metalaşmamayı mı prensip edindiniz. Eğer buna metalaşmak denirse!.

V.Ç.: Bilmiyorum, bu soruyu sadece beni değil de, herkesi ilgilendirecek biçimde yanıtlayabilir miyim? Şu kadarını söyleyeyim: Otuz beş yıllık kültür yaşamımda yazdıklarımı pazarlamak gibi bir derdim olmadı hiç. Bundan sonra da olacağını sanmıyorum. Benden istenmediği sürece de hiçbir dergiye şiir ve yazı vermedim. Hiçbir yayınevine, basılsın diye kitaplarımı önermedim. Kültürel etkinlikler sırasında olası karşılaşmalar, yapılan konuşmalar ve bunun sonucunda istenen kitaplar olmuşsa, bunları verdim yayıncılara. Basılmaları da öylece gerçekleşmiş oldu. Bu nedenle, oldukça dağınıktır kitaplarımın basımı. Buna, Anadolu’yu gözetmek gibi, benim tutuculuğumu da ekleyebilirsiniz. Zaman zaman tutarsızlık göstersem de, bir şiir yayımlandığı derginin konumuna göre ideolojik eklemlenmelere uğrayacağı düşüncesi yönlendirdi beni çoğu kez. Ehlileşmekten korktum diyebiliriz buna. O yapılan içerisinde kariyerizm belasının kirleticiliği korkuttu belki de. O sözünü ettiğini yayınevlerinin bana uzak duruşunun ideolojik nedenleri olmalı diye düşünüyorum. Aramızdaki kan uyuşmazlığı, yeterince açıklayıcı değil mi? Hem kendilerine karşı olan bir şiiri, bir poetik anlayışı neden öne çıkartsınlar ki? Onlar kendileri için sağlam duruyorlar. Sağlam duramayan, sözde bizim tarafımızdakiler. Bugün, bütün alanların yitirildiği bir nokta değil miyiz? Bütün anlamlarda yenilmiş değil miyiz?
Benim neonlarla aydınlatılmayışımın sadece ideolojik bir açıklaması olabilir. Amatörlük de önemli elbette. Zaten şiirde profesyonellik olmaz, olamaz. Yoksa, tam o noktada metalaşmanın başlaması kaçınılmazdır. Neyse...

MEK: Veysel Çolak’la yaptığımız bu söyleşiyi, onun “Kalkışma” şiirindeki şu dizeleriyle bitirmek isterim:

Kaleminin ucunda fışkıran anlam
sen yazdıkça silinmiş olmalı

Anlamın hiç silinmemesini dilerim.

V.Ç: Teşekkür ederim.

MEK: Biz de teşekkür ederiz.

SELÇUK ARAT SÖYLEŞİ: ANDIZ /TEMMUZ AĞUSTOS 2007

2007-07-20T14:11:00.001+03:00

1)
Sevgili, Mustafa Ergin Kılıç;
Edebiyat dünyasına mensup kişiler arasında çirkinlikler son dönemlerde sıklıkla yaşanmakta. Birbirinin arkasından konuşmalar, çekememezlikler, ikiyüzlülükler... Özellikle internetin bu alana girmesi ve sanal dünyada “rahatlığından ve serbestliğinden” ileri gelen “dik başlılık, sorumsuzluk, dışa vurum” gibi tutum ve davranışlar, daha çok sergilenir, alenen yapılır ve çok kısa sürede yayılır oldu diye düşünüyorum.

Hiç şüphesiz aynı ortamı paylaştığımız bu dünyanın böylesine kirli olmasının, önce bireylere, sonra da edebiyatımıza çok ciddi darbeler vurduğuna inanan biri olarak, şunları sormak istiyorum:

Sizce bu kirlilikten söz etmek mümkün mü, böyle bir tablo var diyor musunuz siz de? Bu pencereden baktığımızda, sizi mutsuz kılan neler var? Nedir Türkiye’de edebiyatı çirkinleştiren, kimlerdir ya da? Oysa edebiyat, hem sözcük, hem de anlam bakımından, başlı başına bir güzellik…

Şimdi her daim söylediğim bir şey vardır. Hayatın her noktasında olduğu gibi edebiyat alanında da insanı ele almak gerekir. İşte hayatın zorluğu da burada. Ben hep insanın mayasıyla ilgilendim bugüne kadar. Çünkü yeryüzünün ve doğanın altyapısını atan bunu temellendiren insan mayasıdır. Bazen hamur ekşiyebiliyor. Hâlbuki annelerimiz yoğurduktan sonra mayalanması için hamurları sıcacık sararlardı. İşte bozuluyor demek. Sonradan ne oldu PAKmayalar çıktı. Hazır mayalar. Hazırlanamayan mayalar hayata ve insana! Kirliliği yaratan insan egosu ve insanın yenilmezliğidir. Oysa ne demiş Max Jacob “Şair Olmak İçin Öncelikle Bir İnsan, Sonra Şair Bir İnsan Olmak Gerekir”

Sanatın her dalında olduğu gibi edebiyat özellikle şiir bir rehabilitasyon merkezidir insan için. Ki tüm bu sıkıntıları çıkaran edebiyatçılar dolayısıyla şairlerse, bu incelikli dizeleri yazan, adeta yeniden yaşanılır kılınacak hayatlar üretmeye çalışan; hayat mühendislerinin sorumsuzca davranıp birbirlerini yıpratma politikalarını onaylamak olanaksızdır. İşte söz yeniden her şeyin temeli insandır kavramına gelip dayanıyor. Şimdi zamanımızı bu gibi lüzumsuz şeylerle meşgul edeceğimize bir çiçeğin bunca global iklim değişikliklerine, bunca sıcaklık farklarına, bunca zamansız düşen kırağıya rağmen direnip; insana bir ders verircesine açmasında bir anlam arasak diyorum. Dağların altında madenler arayacağımıza içimize verilen insan cevherini çıkarsak, bunu işlesek diyorum. Yapa ve yalpayalnız nesiller yetiştireceğimize biraz daha tutsak birbirimizin elinden. Bakınız camın pervazına sofra bezinden döktüğünüz üç beş parça kırıntıyı nasılda beş güvercin paylaşıyor. Bizler insan olarak somunların peşine düşmüşüz. Hem de bir edebiyat dünyasında! Oysa insanı ve şiiri kırmak yerine, kucağımıza istiflemek istediğimiz ve kalbimizde körüklediğimiz ego sorunundan kırsak biraz, suların nasıl daha berrak ve potansiyelini kinetiğe çevirerek heybetli aktığını görürüz o vakit.

Buradaki ana sorun, bireyden başlayan egoizm ve benmerkezcilik. Bu toplumları da direk etkiliyor dolayısıyla. Toplumsal tehlikelere ön ayak oluyor. Dünya haritaları çıkıyor, reserv yerleri belirleniyor ve ülkeler bölüşülmeye başlanıyor. Bugün Amerika’nın tutumu önüne geçilemez bir üst ego, sahip olma dürtüsü ve yaparsam olur yaklaşımından başka nedir ki. İşte dünya insanları olarak bu tip modellerin temelini çoktan atmışız bile. İşte şiir ve edebiyat ve sanat burada devreye girip ve şair olarak bizler kendimizi ehlileştirmeyi öğrenmeliyiz. Çünkü edebiyatın çirkinliği insanın çirkinliğidir. Ham maddeden başlamalı değişim. Yoksa ürün daima kötü olacaktır. Nesiller boyu bunun önüne geçilemeyecektir.

Şöyle demiştim 20’li yaşlarda ilk şiirlerim yayınlanmaya başladığında “önce kendimi ehlileştirdim hayatı anlamak için, sonra hayatı ehlileştirdim kendimi anlatmak için”

2)
Neler yapılmalı Türk Edebiyatı’nın geleceği için? Yeni kuşaklar nasıl bilmeli, nasıl öğrenmeli edebiyatı?

Edebiyat bir birikim işidir. Bir donanım. Öğrenmek istemekle de öğrenilesi bir şey değildir. İnsanın DNA sarmalında olması gereken, genlerine işlenmiş bir veridir. Tabiî ki buna aile, çevre ve eğitim çok etken olacaktır. Ancak temeli okumaya dayanan bir sosyal bilimin, aşısının çocukken yapılması gerekmektedir. Bir insan gençlik yıllarda tamamen kendini popüler kültürün ellerine teslim etmişse; Tanzimat’ı, Cumhuriyet Edebiyatını, İkinci Yeni’yi bilmiyorsa; James Joyse (Ulysses), Kafka’yı (Yabancı), Hesse’yi (Siderta), Dostoyevski (Karamozov Kardeşleri), Paz’ı, Çehov’u dünya edebiyatını özellikle Rus edebiyatını bilmesini bekleyemezsiniz. Diğer bir yandan edebiyat şiirden de ibaret değildir. Bugün yeni nesilden kaçı Hasan Ali Toptaş’ı, Cemil Kavukçu’yu, Selim İleri’yi, Nedim Gürsel’i, Burhan Günel’i, Vecihi Timuroğlu’nu biliyor.

Bugün PATİKA’nın toplantılarına dışarıdan davet ettiğimiz arkadaşlara hangi edebiyatçıları okuyorsunuz diye sorduğumuz da Yılmaz Erdoğan, İbrahim Sadri, İclal Aydın, Yaşar (sanatçı olan), Güler Kazmacı cevabını alıyoruz ( Oysa Enis Batur’a İclal Aydın’ı sorduklarında “Böyle bir yazar mı var Türkiye’de. Yok. Olsa önce ben bilirdim” dediği gibi. O vakit siz koskoca Haşim’i, Nazım’ı, Süreyya’yı, Ayhan’ı, Uyar’ı, Berk’i, Berfe’yi, Anday’ı nereye koyacaksınız ve ne diye tanıtacaksınız.

Dolayısıyla birileri bir takım kütüphanelerden çekip çekip kitapları yalnızca göz dolgunluğu için daha çocuk yaşta belli başlı eserleri çevremize koymalı. Sobanın kenarındaki minderin yanında, kaloriferin üstünde, cam kenarında, mutfak masalarında. Ve dolayısıyla ilk bellekte bilinçlenme ve beyinde kabullenme süreci başlamalı. Tabi hepsinden önce toplum olarak bu kültür seviyesine erişmemiz gerekmekte. Onlarda haklı aslında hangi yazarı takip edeceklerini şaşırıyorlar. Her yeni gün beş on tane kültür mantarı beliriyor çevremizde! Toplum bir kültür şizofreni geçirmeye başlamış!

3)
Genç şairlere (ki sizi de aslında bu sınıfa koymak mümkün) baktığınızda, onların şiir anlayışlarında ve poetik duruşları hakkında neler söyleyebilirsiniz? Kendine nasıl bir izlek belirleyen ve neler yapan gençler Türk şiirinin geleceğinin temellerini oluşturacak?

Bu sorunun cevabını PATİKA genç şair soruşturmasında da vermiştim. Ancak oraya geçmeden önce şunları belirtmek gerekmekte. Bugün Türkiye’de 30 yaş altı çok başarılı birçok şair sayabilirim size. Her şeyden önce genç arkadaşlarımız yazdıkları yenilikçi şiirlerin yanında, bir sinerji yaratarak farklı tarzlarda şiir anlayışlarıyla da edebiyattaki yelpazeyi genişletmekteler. Bugün Türkiye’de var olan somut şiir diye bir kavramı kimse yadsıyamaz. Yine divan şiirinin peşinden giden, bunun çok modern ve başarılı örneklerini veren genç arkadaşlarımızı kimse yok sayamaz. Yine kendi içlerinde toplumcu imgeci şiirin başarılı örneklerini veren (ki bende bu konuda öncü şiirler yazdığımı düşünmekteyim) Şiire daha yenilikçi bakan, sürekli ivmelenmesi ve devinim halinde olması gerektiğini söyleyen ben ve benim gibi birçok arkadaşım şiir bayrağını bir yerlere taşıma derdindeyiz. Yine Lacivertsanat oluşumunda bulunan birçok genç şair arkadaşın şiir konusunda ne kadar emek sarf ettiğini yalnızca bir şair değil dergici olarak da gözlemlemek de ve yakından takip edebilmekteyim.

Ben kendi şiirimin dinamiklerini nelerin oluşturduğunu MODERN ELİT DİNAMİK ŞİİR BİLDİRGESİ adı altında sunacağım yakında. Aşağıda genel duruşu ile ilgili açıklamalarda mevcut.

“Bir bahçe hep aynı kalmamalıdır. Geçen bahar begonvilse bu bahar çitlembik açmalıdır. Şimdi buna iklim ve toprak müsaade eder mi diyeceksiniz. Burada Pavese’nin yine şu sözleri cevap olabilir: “Şiirin başlıca temeli, daha şiir başlamadan şairin imgeleme yetisinde tohum olarak yaşayan o duygudaşlık bağlarının, o biyolojik saplantıların önemini bilinçaltı bir duyarlıkla sezmektir”. Dinamik şiirin dinamizmini tetikleyen de budur işte. Bir tarla pamuk ve pirinçten sonra, tütün de verebilmelidir. Dinamik şiirin temel ilkesi çeşitliliktir. Anlamda, kavramlarda, dilde, şiir yapısında, imge örgüsünde, seste çok çeşitliliktir. Dinamik şiir yaşayan bir şeydir”

Şunu söylemek istiyorum benim üzerinde çalıştığım bu şiirin geleceğin şiiri olacağı konusunda hiç tereddüdüm yok. Bu konuda yenilikçi davranan arkadaşların da 2000’li yılların şiirinde öncü olacağı kanaatini taşımaktayım. Çünkü bu sıradan kalıpları kırmadıkça, imge de özgünleşemedikçe, şiirin kalıpları zorlayıcı, yıkıcı yeniden yapıcı, yıkıcı yeniden yapıcı olduğunu kabullenmedikçe, şiir meşalesini gençler olarak bir yere taşımak olanaksızlaşacaktır.

4)
Şiirin o kutsal sularına yelken açalım ve şiiri tanımlayalım dilerseniz. Nedir şiir sizin için?
Şiir bir iç kanamadır. Şiir yalnızlığınıza örttüğünüz bir örtüdür. Şiir bir başkalaşımdır. Şiir insanın karanlığıdır. Işık aldıkça fenalaştığı, soludukça kendinden sızdığı ve yavaş yavaş eksildiği bir yanıdır. Şiir aslında evrensel kümedir.

Şair gözünden bazen şiir boş kümedir! Sen eksilirsin o tamamlanır. Sen bölünürsün o çoğalır. Sen kısalırsın o uzar. Ve yekun aldığında bir çift göz çıkar ortaya. Kalbine iliklediğin bir çift söz. Ama şiiri doyuran okuyucudur. Bu da bu ülkede mümkün olmadığı için şairin yalnızlığını şiiri de çeker!

5)
Şiirlerinizde yer yer toplumcu imgeci tutumlar, yer yer modern şiirinde kalıplarından sıyrılarak farklı bir izlek sürmektesiniz. Şiirde sözcüğün ne kadar da önemli bir yer teşkil ettiğini, şiirin ahengi ve mihengi olduğunu gösterme çabası sezmekteyim. Sözcük de, dize yapısında ve bir bütün olarak şiirlerinizde yenilikçilik gözlenmekte. Neler söylemek istersiniz bu konuda? Neler anlatır şiirleriniz?

Tespitlerinizde tamamen haklısınız. İşte tüm bunlar dinamik şiirin dinamikleridir.

Modern Elit Dinamik şiirin altyapısı her sözcüğün şiirde anahtar olma eğilimidir. Dize içerisindeki sözcükler kendi anlam ve içeriğini zorlayarak şiire bir doğurganlık getirir. Burada amaç her sözcüğün başlı başına bir şiirin yapı taşı olduğunu sergilemek ve bir sözcüğün bünyesinde barındırdığı nitelikleri ortaya çıkarabilmektir. Sözcüğün şiirdeki etkisini ve yaratıcılığını vurgulamaktır. İnsanın hücre yapısının önemi gibidir. Uzun vadeli yaşamak için (bir şiirin kalıcılığı ile bağdaşır) nasıl hücrelerinin kendini yenilemesi gerekirse, şiirde de hücre sözcüktür. Hep kendini yenileyen anlam olarak büyüyen bir boyut kazandırmalıdır. Her okunulduğunda yaptığı yeni çağrışımlarla belleği zorlamalıdır. İmde şiirin kalıtsalıdır. Şiir her okunduğunda farklı bir anlamla bizleri selamlamaktadır.

Dinamik şiirin derdi insana her dizeyi motif motif işlemektir. İğneyi batırmaktır. Renk renk ipliklerle farklılığını insan belleğinde kayıt altına almaktır.

Dinamik şiir kendi içerisinde dizeler arası ve sözcükler arası göndermeler yapar. Böylece şiiri daha akıcı, sözcükleri daha kalıcı ve şiiri de bütünsellik açısından akılcı kılar. Şaşırtıcılığı da buradan gelir. Şiir her dize de yenilikçiliğiyle yaratıcı imgeleriyle, anlamdaki çok çeşitliliğiyle ön plana çıkar.

Aslında ben şiirimi çok geniş bir perspektiften ele alırım. Şiirim yeryüzünün bir yansımadır. Şiirim hüznün bir yansımasıdır. Şiirim yalnız başına ama çok gür insanın insanda akmasıdır. Şiirimin temelini aşk, insan ve toplumdur. Çünkü duyarsızlıktır hayatta beni çıldırtan. Eğer insansanız ve eğer bu yeryüzünde yaşıyorsanız, dünyadaki her olaya kulak vermek zorundasınız.

Bakınız Damar’ın Ocak 2007 sayısında yayınlanan Bağdat Bağdat’ karşı şiirim nasıl bitiyor

fışkırmak için yarık beklemezken su
güneşe bükmezken ay çiçeği boynunu
çocukların gazozu sökerken iliğini

duruyor insanlık
ölüm(ün) saatini kuruyor

Ve yine hangi çocukluk isimli bir şiirimin son kısmını burada sizinle paylaşmak istiyorum:

x
Türk bir çocuk Kürt
Kürt bir çocuk Türk
aynı harflerden yapılmış
doğada saf bulanan
ve birleşik ve bütün
119 derecede eriyen
444 derecede kaynayan kükürt

çocuk yaşamın dudağında uçuk
ikindinin dudağında büyüyen morluk
akşamın kucağında
kauçuk yürekli

ve bir misket gibi
yuvarlayan dünyayı!

Şimdi şunu söylüyorum bugün yeryüzünün dengeleri değiştirilemeye çalışılırken siz bir şair olarak buna sessiz kalırsanız, tüm toplumun vicdanın sesi olmayı başaramazsanız bu içinizde yara olarak büyüyecektir. Çünkü sanatçı topluma nefer olmalıdır. Topluma önder. Gönderi bayrağa çekmek sanatçının, bayrağı dalgalandırmak ise toplumun görevidir (tabi sanatçının da)

Şiirimin bir yanı aşka ve doğaya diğer yanı toplumun dinamiklerine dayanır. Dinamik şiirin temeli doğaya bağladır ve doğadan beslenir. Doğadaki süreğenlik ve akıcılık dinamik şiirin merkezini oluşturur. Bu hareketlilik doğanın temel bir yansıması olarak şiirin içinde belirir. Temel öğeleri doğanın içerisinde bulunan sözcüklerdir. Şiirin inşasını bu sözcükler teşkil eder. (bir dalın salınması, bir kuşun devinimi, uzun vadede de olsa bir toprağın usul usul kayması, bir nehrin doğanın rehberliğini üstlenip yeryüzünü gezmesi yine denizin kendi içerisindeki anafor gibi, yağmur tanelerindeki irili ufaklı ifadeler dinamik şiirin meşguliyetidir.

6)
“Şiirde arayışı çok severim” diyorsunuz. Bu arayış nedir? Ne olmalıdır size göre, açabilir misiniz?

Genç şiirin dinamizmidir. Yazılabildiği iddiasıdır. Eskiyenleri atmak ya da yamalamak değildir amaç. Yenisini dikebilmeyi bilmektir. Farklı formlarda ve modellerde her insanın ruhuna oturabilecek şiir beklentisidir. Her rengi kullanmayı bilmektir. Renkler arası geçişleri ve renkleri karıştırarak yeni yapıları elde etmeyi becerebilmektir. Amaç toplumun doygunluğu değildir. Ama beslenme ve şiirdeki çıkış noktası hayat ve toplumsa, toplumun şiirsel açlığına yanıt bulmasını bilmek gerekmektedir. Bir şair gökkuşağındaki tüm renkleri bünyesinde barındırabilir. Çok çeşitlilikteki kasıt şairin şiirini tüketmemesidir. Dinamik şiir geleceğe kalmak için çabalar. Bünyesinde hep bir soru işareti barındırır. Bir çözümsüzlük ve bir çıkışsızlık içerir. Dil ve anlamda hep yeni olanı dener. Çünkü var olanı tekrarlamak ve tekrar olanı var etmeye çalışmak, değişik formlarda sunmak günlük edebiyatın beklentilerini karşılayabilir. Şiir şairinin geleceğe bırakacağı en büyük yengi olmalıdır.

Dinamik şiir buluş öğesini şiir ve sözcük temelinde çok önemser. Şiire sürekli bir katkı ve sürekli bir çağrışımlar bombardımanı sağlamayı ilke edinir. Anlam örgüsünü, bütünlük yetisini ve imge tütsüsünü şiirde yakmayı unutmadan, en ince zekayı işlemeye gayret eder. Bu yüzden geniş bir perspektifi olan ve üzerinde çalışıldıkça kendini ele veren bir şiir ortaya koymaya çalışır.

Duyargaları sonuna kadar açılmış, toplumsal izlekleri içinde barındırmaktan korkmaz. Bir ressamın doğanının renklerini hassasiyetle işleyişini, bir heykel traşın her darbede yeni bir buluşa çığır açışını, bir sanatçının sesini çok çeşitli kullanışını, bir bahçıvanın gülü yeniden var etmek için budayışını kendine izlek edinir.

Sözünü İlhan Berk’in “Şiir duvarcının elinden düşürdüğü tuğlanın yere düşmesinde değildir/ havada asılı kalmasındadır” dizelerindeki yalvaçlığıyla, dinamik şiirde de neyi aradığını vurgulamak ister.

7)
“Şair, bana yağmurdan bahsetme, yağdır!” diyor Victor Hugo. Ne demiş olmalı sizce?

İşte şiirin gizemi ve efsunu da buradan gelmekte. Şiir anlatılmaz yazılır. Mallerme’nin dediği gibi “şiir sözcükler dinidir” . Şiir çatılır, ortaya çıkarılır ve doğum geçekleşir. Artık bu çocuğu her okuyucu kendinde farklı besler, büyütür ve benimsetir. Kimi yıllar sonra Yılmaz Odabaşı’nın Feridesi olur. Kimi yıllar sonra Nazım’ın Hürriyet Kavgası. Kimi Turgut Uyar’ın Göğe Bakma Durağı. Kimi Necip Fazıl’ın Kaldırımlar’ı. Kimi Atilla İlhan’ın Ben Sana Mecburum Bilemezsin’i. Kimi Orhan Veli’nin İstanbul’u. Bakınız herkes farklı sahiplenir ve farklı solur şiiri kendinde. Ve şiir şairinin önüne geçer. Ondan çıkar, bizim olur.

Demek ki şiir yazılır ve sahibine teslim edilir. Artık üzerinde düşünmesi gereken üzerinde yazması gereken okuyucudur. Şair annelik görevini tamamlamış ve şiirini doğurmuştur. Şimdi sıra okuyucudaki büyütme işlemindedir. Oğuz Atay’ın dediği gibi “Ben buradayım sevgili okuyucu, sen nerdesin”

8)
“Şiirde mühendislik gerektiğinin farkında. Salt ilhamın bir olumluluk içermediğini kanıtlıyor, Mustafa Ergin Kılıç” demiş, Hüseyin Avni Cinozoğlu. Evet, salt ilham şiirin doğması, oluşması ve tamamlanması için tek başına yeterli bir öğe değil! Sanırım bu tanıma sadece tuğlalardan örülmüş bir evi örnek göstermek yanlış olmayacaktır. Her halukârda ev örülmüş, fakat tamamlanmamıştır, öyle değil mi?

Şiirdeki bu mühendislik kavramını açabilir miyiz? Nedir mühendislik? Gençler nasıl birer mühendis olabilirler?

Bakınız aslında Cinozoğlu hocamla ile çok geniş şiir söylemlerimiz, şiir üzerine çalışmalarımız olmadı. Yalnız ne kadar gerçek bir şair olduğunu benim şiirlerimi okuduğunda anladım. Şiirimi benden daha iyi analiz eden biriyle karşı karşıyaydım.

Burada söylenmek istenen ilhamla şiir yazılmayacağıdır. Şiirin bir söz işçiliği, dize bekçiliği, zaman törpüsü, ömür eskisi olduğudur. Çünkü insana bir sevinç, bir aşk, bir ölüm şiir yazdırabilir. Ancak bu iç döküşten, kişisel bir günlükten öteye geçemez. Şiiri şiir kılan yazıldığından sonra üzerinde çalışılan süreçtir. Mühendislik konusu da buradan gelir. Temelinde şiir bir proje ve plan doğrultusunda yazılmazmış gibi gelse de, kaba hat çıktıktan sonra, taş taş örülür. İç aksesuarları ve cephe aksesuarları yerleştirilir. Mesela şiirde isim başlı başına bir iştir. Tüm bu detaylar da bir mühendislik inceliği, bir hesap duyarlılığı gerektirir. Şiiri yazdıran duygular değildir.

Bugün olduğunu kabul ettiğiniz bir şiiri üç ay sonra elinize aldığınızda şaşırabiliyorsunuz. Bu da her zaman şiirin hep bir süreç işi olduğunu göstermez. Bazen doğru bileşenlerin ve parametrelerin olduğu bir ortamda on dakika çıkan şiir yüzyıllık olabilir.

Ancak şiirin bir bilim olduğu muhakkak. Buradaki mühendislik mecaz. O hassasiyet ve yaklaşım gerekmekte. Bakınız şiir insandır. Bugün by pass ameliyatına giren bir kişiyi hayata döndüren nasıl 3-4 damarının değişimiyse, sizin de şiir diye yazdığınız şeyi, 1 yıl sonra elinize aldığınızda hayata döndüren 3-4 sözcük değişimi olabilir. Sonra şiir şiirliğini soluduğunu ve yeni bir yaşama başladığını fark eder. İşte şair de burada kalemini neşter gibi kullanabilendir. Ben çok şiirimi yıllar sonra dize dize silip geriye birkaç sözcük bıraktığımı bilirim.
9)
2006 Eylül ayında çıkan ilk kitabınız “Lâlfabe” nin ardından Kasım 2006’da “Beş Duyum”u çıkardınız. Biraz da kitaplarınızdan bahsedelim şimdi de.

Konuyla ilgi değerli üstatlarımızın görüşleri kısa kısa vermekte fayda görmekteyim.

İronik bir dille hayatın değişik koordinatlarını içeren imgeleri, kendine özgü bir buluş tekniğiyle başarıyor. HÜSEYİN AVNİ CİNOZOĞLU
”küçük harf kırgınlığı var bende” dizesiyle anımsayacağım şair, çağrışımlar getiren dizelere daha çok düşkün. Şiir yolunun başında, kararlı adımlarla yürüyen şaire selam olsun. AHMET UYSAL
“geçmişimi topladı sular bir kıyıya / düz ovada patika bulan kaygıya // küçük harf kırgınlığı var bende / büyüsem de bir cümleye başlasam / kendine yetmediğini anlatsam noktaya” (z), yüzündeki alfabeden kalanlar, lâlfabe... Ne güzel bitmiş şiir (ya da ne güzel başlıyor yeniden). Eline, yüreğine sağlık. Anlaşılan o ki, daha pek çok kez ellerimin arasına bir gül gibi konuverecek kitabın.
AZİZ KEMAL HIZIROĞLU

Oldukça duyarlı, nesnel bir adamın feryadı gibi. Hem benim uzağında olmadığım bir şiir. TUĞRUL KESKİN
“Mustafa Ergin Kılıç’ın kitaplarından önce şiir dosyalarını okumuştum. Her dosyasıyla ilgimi çeken bir şair oldu. Galiba en sevdiği dil, şiir dili. Kelimelerle halvetinin hiç bitmemesi, onlardaki anlamı iyice açığa çıkarma çabasının yanı sıra, onlara yeni anlamlar yükleme isteği de özellikle dikkat çekici. Kelimelerle ne zaman sevişip ne zaman savaştığımızı ayırt etmek doğrusu pek kolay değildir. Zaten Kılıç'ın şiirleri de bunu kolaylaştırmak için yazılan türden değil. Şiirin kelimelerle yazıldığını bilen bir şairle karşı karşıyayız. Hem kelimelerin büyüsüne kapılmayan bir şiir de yeterince çalışkan bir şiir sayılmaz. Mustafa Ergin Kılıç'ta bu çalışkanlığı gördüm. Bu özenli tutumunu sürdürdüğü sürece onu hep iyi bir şair olarak okuyacağımıza inanıyorum." HAYDAR ERGÜLEN Ne mutlu. Yeni şiirin yazılmakta olduğunu lâlfabe ve Beş Duyum’la bir kere aha gördüm.YAVUZ ÖZDEM

Ancak genel anlamda lâlfabe benim şiirimin üst düzey kitaplarından birisidir. Olgunluğunu çoktan tamamlamış, şiirin altyapısı iyi atılmış bir kitap. Bu kitabın ilk bölümünde sözcüğün şiir üzerindeki baskınlığı ve merkezciliği üzerine denemeler yapılmış, şiiri şairden daha çok sözcüğün yazdığı gösterilmiştir. Sözcüğün içindeki anlam türevleri çıkarılmış, sözcükler doğurganlaştırılmıştır. Diğer kısımlarda da uzun soluklu, iç dengeleri ve dize yapıları iyi kurulmuş, imge zenginlikli şiirler bulunmaktadır. Ancak hepsi farklı dinamikler, yaklaşımlar, şaşırtıcı kurgu ve şiir yapıları içerir.

Beş duyum’da ise toplumcu yüzümü birkaç şiirde öne çıkardım. Genel de kısa örgülü şiirlerden oluşmuş, az sözcükle derin anlam yakalama ve şiirde sadeleşme yolu seçilmiştir. Bu kitapta imgenin özgünlüğü uç noktalara taşınmıştır. Benim şiirimde son yıllarda özellikle su imgesi çok ağır basmaktadır. Beş duyum’da da su önemli bir araçtır şiirlerde.

şimdi suyun ağladığını
kendinden başka kim anlar!

10)
Patika’dan da söz edelim isterim. Nasıl bir dergidir Patika? Amacı nedir? Patika ile ilişkinizi anlatır mısınız bize?

PATİKA dergisi tamamen amatör ruhla 16 yıl önce kurulmuş. Başlangıçta edebiyatın uzağında duran daha sonra merkezine doğru yerleşmeye başlayan ve 50. sayısından sonra yeniden yapılanmasıyla, bana göre Türkiye’de önde gelen edebiyat dergilerinden birisi. Çünkü bu edebiyat ortamında son yıllarda her sayısı ortalama 1000-1100 satan bir dergi.

PATİKA’nın yapısı Türkiye’de hiçbir dergide yok. Çünkü okuyucuya tamamen açık, sahiplenmek ve yer almak isteyeni kabul eden gerçek edebiyat emekçilerini barındıran bir ortam. Her okuyucuya cevap veren gerektiğinde eleştiri yazısı yazan, okuyucuyla diyalektiğini geliştirmiş ve okuyucuya var gücüyle katkı sağlamaya çalışan bir dergi. Bu şu demek: Ben 2000’li yıllarda PATİKA’ya gönderdiğim bir şiir akabinde dahil oldum. Ankara’da yaşadığım için beni dergi toplantılarına davet ettiler. Ve süreç başladı. Bakınız 6-7 yıl olmuş bile. PATİKA bir okuldur. Özgür iradenin yer aldığı.

Son yıllarda yaptığı söyleşiler yayınladığı şiirler, hazırladığı dosyalarla, genç şairlere kapılarını açmasıyla, edebiyatımızda büyük bir boşluğu doldurmaktadır. Çünkü şair adayların ve yazarların en büyük sıkıntısı, dergilerde karşılarında muhatap bulamamalarıdır. Ancak PATİKA’nın ilk görevi okuyucuyu hiçe saymak yerine, gelen iletileri çok kısa da olsa, mümkün olduğunca kısa zamanda yanıt verebilmektir. Ki gelen ileti sayısı haftada çoğu zaman 150-200’lere varmaktadır.

11)
Ankara büyük şairler çıkaran aslında edebiyatımızda önem teşkil etmesi gereken bir şehir. Zaman zaman Ankara’ya gelsem de pek ısındığımı ve hoşlandığımı söyleyemem. Mustafa Ergin Kılıç’ın Ankara’sı nasıldır? Ankara’nın sosyal ve kültürel yapısını bir şair gözüyle değerlendirir misiniz?

Şimdi siz ANKARA deyince birden bir esikliğimin farkına vardım. 10 yıldır edebiyatın içerisinde olan biri olarak hiçbir şiirimde Ankara adının geçmediğini fark ettim. Tabiî ki birçok şiirimin ana beslenme kaynağı olmuştur. Sanatsal altyapımı attığım şehirdir. Değerli Şair Ali CENGİZKAN’ın Ankara şiirleri geldi aklıma.

KARANFİLLER VE İNSANIN HUYU şiiri nasıl bitiyor bakınız:
……………. Hepsi bitti. Bir kumru gördüğümde(Ankara'da ne kadar da arttı kumrular, bilemezsin belki aşktan, belki ayrılıktan diyorlar)işte ben bir kumru gördüğümdehaberini alıyorum bahçesindeki heykelin.Biraz büyükmüş.Biraz mağrurbiraz sadebiraz ezikdururmuş öyle. Bakanlıklardayım elimde kırmızı bir karanfille.Hangi bakanlık mı, kuşkusuz gönlümün bakanlığı.

Ankara kendi içinde konuşlanmış biraz dışarıya kapalı kendi içinde bir şehir gibi gözükse de son yıllarda yeni açılan (bir o kadarı da kapandı) edebiyat dergileriyle, şiir atölyeleriyle, düzenlenen söyleşi ve şiir dinletileriyle, dergilerin açtıkları kültür sanat evleriyle bir hayli soluklanmıştır. Ama yine de temel sorun Ankaralı şairlerin bir araya gelememesi ve tutkunlaşamamasıdır. Şair çırak ilişkisinin neredeyse hiç yaşanmadığı kendini kanıtlamış Cemel Süreya gibi Ceyhun Atuf Kansu gibi büyük şairler çıkarmış Ankara’nın bir okul olamaması hep üzmüştür beni.

Bugün baktığınıza AHMET TELLİ, ABDÜLKADİR BUDAK, ŞÜKRÜ ERBAŞ, SALİH BOLAT, ÇİĞDEM SEZER, HÜSEYİN ATABAŞ, ALİ CENGİZKAN, SELAMİ KARABULUT, AYDIN ŞİMŞEK gibi daha listesini çok uzatabileceğimiz şairler çıkarmasına rağmen, bir oluşum bir birliktelik bir usta çırak ilişkisi geliştirilememiştir. Bu şairlerin izole olmasından mı, böyle bir katkıyı esirgemelerinden midir bilinmez ama hep bir sıkıntı olmuştur benim için. Son yıllarda birçoğu da Ankara’dan taşınmıştır.

12)
Birçok yarışmada aldığınız ödülleriniz var. Bunları sizden bir kez daha duymayı ve henüz hiçbir yarışmaya katılmayan ve uzun bir süre katılmayı düşünmeyen biri olarak, Türkiye’deki edebiyat yarışmalarına bakışınızı öğrenmek isterim.

Edebiyatın ilerlemesi yönünde gerçekten teşvik edici ve adil olup olmadıklarını söyleyebilir miyiz? Neden?

''2006 Arkadaş Z. Özger Şiir Ödülü'' ve “2006 Yaşar Nabi Nayır Şiir Gençlik Ödülleri” yarışması sonucunda; Seçici Kurul adının anılmasını kararlaştırdı. Kocaeli Üniversitesi 2006 Gençlik Şiir Övgüye Değer Ödülünü, 2006 Yunus Emre Şiir Özendirme Ödülünü ve Hasan Bayri Şiir Ödülünü (3.lük) aldı. 7. Safranbolu Uluslararası 2006 Film Festivali Şiir Ödülünde “lâlfabe” isimli dosyası “Mansiyon Ödülü” aldı ve kitaplaştırıldı. Sonra 2007 Atilla İlhan Şiir ödülünde “desibel” isimli dosyam mansiyon aldı.

Şimdi bakınız yukarıda da belirtmiştim insan egosunun yenilmez bir şey olduğunu. Aslında bazı çaresizlikler ve kendini ifade edememe sıkıntıları insanları bu yarışmalara teşvik ettiklerini düşünmekteyim. Önce şunu anlamak için yarışmalara katılıyorsunuz. İyi ve özgün şiirler yazdığınızı düşünüyorsunuz. Dergilerde bunlara cevap bulamıyorsunuz. Sonra dergilerin cevap veremediği bu şiirlere yarışmalardan ödül gelmeye başlıyor. Bir ikilem içerinde, kaotik bir hava solumaya başlıyorsunuz. Adeta çelişkiler ülkesi oluyorsunuz.

Sonra yıllarca dergilerde yayınladığınız şiirleri dosya halinde bir yarışmaya gönderiyorsunuz. Hiç bir şey ifade etmeyebiliyor.

Ya da yıllarca yastık altında biriktirdiğiniz, her sabah biraz daha bahar aşısı yaparak büyüttüğünüz, her gün biraz daha deme çektiğiniz, kiraz yedirdiğiniz, çağla koparttığınız ve hayatın tam ortasında mühür gibi düşeceğini hissettiğiniz bir dosyanızı yarışmaya gönderiyorsunuz. Bu sefer yanılmadınız. Evet ödülü alıyorsunuz. Şimdi şair olarak insan olarak ne beklersiniz. Bu şiirlerin hiç olmazsa birkaçının birkaç dergide yer bulmasını. Bulamıyorsunuz. Bulamıyorsunuz. Kayboluyorsunuz kendinizde.

Tüm bunları anlatma sebebim şudur. Şiir yarışmalarının tamamen öznel bir tutum sergilediğini belirtmek için. Aynı şekilde dergilerinde duruşları ve bir şiir anlayışları olduğunu vurgulamak için. Burada yanlış olan şudur. Eğer gerçekten şairseniz kendi sesinizden, şiirinizden, hayata bakışınızdan kurtulup; karşıdakinin şiirine şiir mi değil mi gözüyle bakabilmeyi becermektir. Yoksa öznel beş tane şairin (kendi ses renklerinden ve biçemlerinden bakarak. Her ne kadar nesneliz denilse de, her şairin kendi yazmak istediği şiiri yazanı daha çok benimseyeceği konusunda hiç şüphe taşımamaktayım. Bugün siz somut şiir için çırpınan 50 yaşında bir şairseniz ve jüride 25 yaşında bir şair somut şiirin en başarılı örneklerini veriyorsa bundan vazgeçemezsiniz. Ancak bu şiir diğer dört şair için ne ifade eder acaba!) seçtiği şair, diğer öznel baş tane şair için sıradan ya da vasat şiir izlenimi yaratabilir.

Özetleyecek olursak, önce şiirin, şiir dünyasının ve edebiyatın dokusunu algılamak için bu gerekebilir. İnsan olarak bir terazi ihtiyacı, bir tartılma içgüdüsü taşıyorsunuz. Çünkü taşıyorsunuz! Ve birilerinin duymasını istiyorsunuz. İşte bu aşamada yarışmalar düşünülebilir. Bir taraftan da yıllardır tarafsızlığı tartışılan platformlar olduğu için hassas dengelerinizi de bozabilir. En önemlisi şiiriniz sekteye uğrayabilir ki, o vakit gerçekten yaranın hasını alırsınız.

13)
Aşkla ilgili de bir sorum olacak. Ben 3 yıldır âşık olamıyorum. 3 yıldır da doğru düzgün şiirler yazamıyorum. Aşkla şiir arasında bir bağ olabilir mi gerçekten? Aslında bir başka gerçekte âşıkken ortaya çıkan şiirler aşk şiirleri olmuyor. Sevgilime de yazmıyorum onları! Şimdi bu durum nasıl açıklanabilir?

Aşk ile şiir arasında var olduğu sanılan bağ bence yoktur. Bir şair şairse eğer yazmak için hiç bir şeye ihtiyaç duymaz. Çünkü şiir duygulanarak yazılan bir şey değildir. Bunlar lise dönemlerinde yazılan ancak hatıra defterlerini doldurabilen birer duygulanımdır. Kalp tayfıdır o kadar. Geçer. Geride hiçbir şey kalmaz şiir adına.

Şiir zekayla, donanımla, şiir bilgiyle, genlerle, tanrının bize verdiği yeteneklerle yazılır. Sanatın her dalı böyle değil midir? Duygu bu nokta da çok az bir yer tutar. Çünkü duygunun da içeriği ölüm, aşk, sevinç, yalnızlık, delilik, dışlanmışlık, öz güvensizlik, çaresizlik olabilir. Şimdi bunlardan aşkı çıkarsanız diğer duyguların tetiklemeleriyle de şiir yazılır. Ancak bu tetikleme en fazla şiirin başına oturtur insanı. Şiiri yazdıran insanın şiir donanımıdır.

Bakınız Orhan Pamuk Türkiye’nin ilk Nobelli yazarı. Her gün düzenli olarak, takım elbisesini giyip sabah dokuzda masasına oturup akşam altıya kadar bir memur anlayışıyla yazdığından bahseder. Çünkü yazı bir disiplin işidir. Kendi dinamiklerinizi bilginizi iyi oluşturmuşsanız, aşk gibi yada diğer tetikleyiciler gibi bir dış güce ihtiyaç duymazsınız. Zaten daktilonuzun başına oturduğunuzda (biraz nostalji yapalım istedim) otomatik çağrışımlarla ve hayal dünyanızla yazmaya başlıyorsunuz. Çünkü yaşanmışlığın verdiği birikim, karda ekmek arayan serçe, yaprağın hışırtısı, cama vuran dal, kelebekteki renk cümbüşü, ovadaki uçsuzluk, köy çeşmesindeki bakır maşrapa, annenizin kalaylanmış güğümü, babanızın boğazının düğümü de pek tabiî ki sizi şiire itebilir (aşk gibi) ama yalnızca iter. Kalanını yazmak için şairlik gerekir.

14)
Pekâlâ; aşk mı, yoksa şiir mi diye sorsam… Ama mutlaka birini seçmeniz gerekiyor, tek bir yanıt bekliyorum sizden ve neden?

Tabiî ki şiir. Şiir benim yaşam biçimim. Şiirsiz yarım kalırım ama aşksız şiirle tamamlanırım.

Şiir benim yıllardır her derdimi dinleyen, karanlığıma ortak olan yalnızlığımı bölen, sessizliğime ses veren, uykusuzluğuma uyku olan bir şey. Yıllardır hep yanımda. Ben bırakmak istesem de o beni hiç bırakmadı. Çok sadık kaldı. Ama aşk kaç defa terk etti beni. İşin tuhafı aşkın her bırakıp gittiğinde şiirdi hep yanımda olan. Bu durumda aşkı seçmem şiire ne büyük haksızlık olurdu değil mi?

Birde aşkla hiçbir zaman birbirimizi anlayamadık. Ama şiir hep anlamıştır beni. Yaşama tutunmamda yardımcı olmuştur. Manik depresif hallerimin değişkenliğini dengelemiştir. Tek dezavantaj emeğinin karşılığını alamamak olabilir. Bu da geçtiğimiz yıllarda birçok genç şairi ölüme terk etmemiş midir? (bunu kabullenmek istemesek de bu bir gerçektir çünkü bazılarını tanımaktaydım) İşte şiirin en acı gerçeğidir bu. İşte aşkla şiirin tek ortak yanları da budur belki, hayal kırıklığı!

Tabiî ki şiir. Çünkü şiir üzerindeki aşkın da kirini alır ve şiir belleği en iyi temizleme metodudur. Kalbi arındırma. Ah şiir dur kalbimi yine telaşlandırma!

15)
Gerçekleştirmeyi isteyip de, gerçekleştiremediğiniz hayalleriniz var mı? Bu hayaller neden gerçekleşmedi?

Hayatta birçok hayal gerçekleşmez zaten gerçekleşse hayat biter. İnsan hayatta aradığını bulmaya başladıkça kaybolur. Bakınız PATİKA’nın 57.sayısında Nisan-Mayıs-Haziran sayısında çıkacak şiirimde ne diyorum:

ve aradığını bulamamak
çünkü aradığını bulamamak iyidir
insan buldukça kaybolur!
buldukça insan harp olur
darp olur insan buldukça

İşte kilit burada anahtar burada. İster aç kapıyı gir içeri. İster kal dışarıda. Bu aradığın mutluluğa bağlı. Ben hayallerimden uzak dururum çoğu zaman (bu bahsettiğim şiir ya da hayattaki idealler değil elbette). Ufak şeyleri elde etmem. Bekletirim. Ve bir süre sonra bunu elde ettiğimde bir haz duyarım. Biraz zamana bırakırım zamanı. Biraz kendimi. Böylece özlemeyi özlemem. Çünkü hep bir özlem koyarım nesnelerle ve insanlarla arama. Ve eşyalarla. Bu benim hayat kazancımdır. Bu benim var oluş taslağım ve nihayetimdir.

17)
Sona yaklaşırken sizden bir şiir okuyalım isteriz. Buyurun...
Size lâlfabe’den bir şiirle sesleneyim. Çok önemsediğim ama bir türlü yerini bulamadığını düşündüğüm şu şiirimi. Hala okurken içimi titretir. Bazen böyle olur. Belli şiirler tüm şiirlerinizin üstüne çıkar. Ama bunu diğerlerine hissettirmemeye çalışırsınız! Küstürmemek için diğer şiirlrinizi!

uyusun tüm sular
fark ettim
sarrafta rafların tozuna hiç basılmamış
kitabımın adını yazarken
basılınca daha bir yalnızlaşıyor her kitap!

kendinden menkul en değerli keder
yaraya türev atılmayan nara
yaşama grev edilmeyen küfür

fark ettim
camın önünde kıbleye döner
bir peygamber çiçeği
hayata kriz
an/t/n/em kendi suyuyla çürür

fark ettim
daha samimidir bana sarma tütün nargilen
daha yakın semaver demlikten
yoksa içtiğim sigara ve çay
uyunmuşta sevişilememiş bir kadındır
tavan aramda çözülmemiş esrar

fark ettim
yaşadığını fark edince ölüyor insan

yanmayan mumun anlamını çalışıyor
karanlıkta

sönüyor da yangın
tutuşmuyor bile mum
bir tek kibritmiş dilimden anlayan

fark ettim
özeniyor karşı kıyının ormanları bize
yaşamadılar ama yandılar diye!

ah dudakları acıyan biri
izmaritini tükürse çamların küflenmiş göbeğine
kandırıp izciyi bir ateş gömse kendini geçici küle
yetişmese izcinin matarasındaki su
üst dizede izmaritini tüküren köylüye

fark ettim
bir avcı uyuya kalmış içimizde
göçten henüz dönmüş yorgun
uyandırmaya kıyamamış bıldırcın sürüsü!

bu yaşam cıngılında
uyusun tüm sular
düşmanda
yaşasın ateş gönlünce

ölümdür insana anlam
anlama insan bulamam!

18)
Son olarak okurumuza iletmek istediğiniz bir notunuz var mı?

Önce size notumu ileteyim. Şiirlerinizi okuyorum. Şairi şair şiiri şiir yapan tılsımdır. Ama şifre burada işte. Bu tılsım hiç çözülmemelidir. Son dosyan Toz Yanığı’nı okuyorum. Başarılı şiirler içermekte.

Son olarak okurumuza şiire sahip çıkmalarını öneriyorum. Çünkü şiirin yalnızlığı hiçbir şeyin yalnızlığına benzemez.

Şiir sesimiz olsun isterim, şiir sessizliğimiz. Sizin de hep şiir solumanızı dilerim.

© Selçuk Erat, 2007

MEK SÖYLEŞİ: MÜHÜR/ MAYIS HAZİRAN 2007

2007-07-20T14:10:00.001+03:00

MUSTAFA ERGİN KILIÇ: “Yalın anlaşılır bir dille anlaşılmayanı yazmak istiyorum.”

Öncelikle edebiyatımıza ve şiirimize genç bir ses olarak hoş geldiniz diyorum…

Teşekkürler. 1995 yılından beri şiirin, 2000’den beri de dergiciliğin ve dergilerin içerisindeyim. Dergilerde ilk görünmem 2000-2001 yıllarında başladı. Daha sonra belli aralıklarla şiirlerimi yayınladım ama hep yazdım. 2005 yılı ile birlikte kayalara sıkıştırdığım fitilleri birer birer ateşlemeye başladım. Zira on yıldır büyüttüğüm şiirlerim artık ellerini uzatmaya başlamışlardı tutmam için. Ki hayat sürekli yol geçmekse.

İlk kitabınız “Lâlfabe” ve hemen ardından “Beş Duyum”. Ama gözlemlediğim şu ki sanki ilk kitabınız bir şairin ilk kitabı için hayli pişmiş, hayli çalışılmış.

Tespitiniz tamamen doğru. Lâlfabe benim üçüncü kitabıma denk düşecek bir kitaptı. Ondan önce hazırlanan 4-5 dosyam daha vardı. Beş duyum da bunlardan biridir. Lâlfabe şiir tekniği açısından ve içerik açısından benim şiir serüvenimde farklı bir yere düşer. Biraz daha mistik öğeler içeren, biraz daha söz işçiliği ağır, adeta bir mühendis hassasiyetiyle çalışılmış bir kitaptır. Anlamdaki derinliğe ve sözcükteki zarafete iner. Kısaca şiir biraz yo(ğ)rulmuştur. Şairin doğası da budur bence. Önce şiirini bir silkelemeli, sözcüğünü tanımalı, dildeki ehemmiyeti kavramalı. Sonra şiiri nihayetine vardırmalıdır. Zira ilk kitabın isminden de anlaşılacağı gibi sözcüğün kökeninde harf temel alınmıştır. A’dan z’ye çalışılmıştır. İnsanın, doğanın ve yaşamın tüm katmanları işlenmeye çalışılmıştır. Mesela dini motifler Arap alfabesinde işlenirken, Kiril alfabesinde sözcüğün ruhuna inilmiştir ve derdi sorulmuştur. Dil ve akıl iyiden iyice zorlanmıştır. Anlam katmanları yaratılmıştır. Ses ve anlam bütünlüğü için yeni formlarda şiirler denenmiştir.

Akabinde “Beş Duyum”da dil biraz daha sadeleşmiştir. Ama aynı ironi aynı imge düşkünlüğü ve şiirin olmazsa olmazı yaratıcılık korunmuştur. Her şiir başlı başına bir kitaptır, yeni bir izlektir, yeni bir soluktur. Aynı şairin kaleminde çıktığı bellidir ama her şiirin kendi özgünlüğü vardır. Benim de şiirde aradığım budur. Her şiirin de ayrı bir derdi olmalıdır. Aynı dert birçok şiirde sürdürülüp, şiiri kanser etmek benden uzaktır. Çünkü şiirin alt yapısını iyi atamazsanız, çabuk hastalanmaya yatkın bir tavır sergiler. Kısa zamanda tüketir kendini. Bunun da dayanağı yeni sözcükler, yeni kullanımlar, anlamda ve seste daima özgünlük aramaktan geçer.

Ben giriş yapıp sizi biraz tanıyalım diyecektim ama siz girişi yaptınız. Belki hep aynı sorular soruluyor ama okuyucuyu da bilgilendirmek açısından şiirinizin altyapısını kimler attı? Kimler kaleminize mürekkep, belleğinize imge, sesinize çağrışım kattı?

Aslında önemli bir sorudur. Şair soyağacını çıkarmasını, köklerinin çıkış ve gövdesinin gelişim sürecini iyi bilmelidir. Suyunu nereden aldığını, yapraklanmasını nasıl gerçekleştirdiğini. Çünkü bazı ağaçlar yaprak dökmek için büyür. Gövdesi eğridir. Kısa ömürlüdür. Burada amaç; bir kayın kökü atabilmektir şiire ve bir çam duruşuyla. Ancak şair yaprak duyarlılığını da kaybetmemek durumundadır diğer taraftan. Düşmek anlamında değil ama ufacık bir meltemi de hissetmelidir. Toplumsal duyarlılığı buradan gelmelidir. Evet şairin duyargaları gelişmiş, beyni ve kalbi tetiklenmeye hazır olmalıdır ya da poyraza karşı nasıl duracağını bilmelidir.

Şiirimin altyapısına kimlerin attığına gelince; Piraye’nin adını hapishanede saatinin kordonuna kazıyan bir Nazım Hikmet’i en başta tutarım. Şiirimin temel kaynakları 10 yıl öncesinde Şükrü Erbaş, Yılmaz Odabaşı, Müslim Çelik, Tuğrul Keskin, Hicri İzgören, Nevzat Çelik gibi şairlere dayalıydı. Doğu kültürü ve 80 şiiri bende en büyük ve eskimeyen bir imge olmuştu. Bunların kötü birer örneği olmaya çalıştım diyebilirim. Ama o yıllarda özellikle İkinci Yeniyi, zaman zaman Tanzimat ve Divan Şiirini de iyi tahlil ettiğimi düşünüyorum. Sonraları yelpazeyi açmaya başladım. 90 sonlarına doğru, İlhan Berk, Fazıl Hüsnü Dağlarca ve Arif Damar gibi koca çınarların gölgesinde durmaya başladım. Ve 95 yılının başlarında Gülten Akın, Ülkü Tamer, Hilmi Yavuz derken Abdülkadir Budak, Veysel Çolak, Salih Bolat, Ahmet Erhan, Haydar Ergülen, Enis Batur şiiri üzerinde çok çalıştım. 90’lı yılların sonunda da Betül Tarıman, Birhan Keskin, Altay Öktem, Akgün Akova, Didem Madak, Küçük İskender, Nuri Demirci gibi isimleri sayabilirim. Şiirde önemsediğim şey farklı biçemleri ve biçimleri özümseyip bir araya getirmek. Belki seçici ve kendine yakın şairleri okumak gerekir ama bende ki şiir tutkusu öyle büyük ki her isim yeni bir meraktır bende. Var oluşumu tamamlama sürecidir. Her yazılan şiirin boy aynasında ne kadar kaldığıma bakarım. İnsanın şiirinin gelişmesinin temeli de buna dayanır.

Mallerme “şiir sözcükler dinidir” der ya, bunu kendine ilke aldı ve dinamiklerini iyi kurmaya çalıştı şiirim. Oruç Arıoba’dan, Sina Akyol’dan, Süreya Berfe’den, Serdar Ünver’den sözcükten yola çıkıp şiire varmayı öğrendi (burada şair değil kısa öykücü olarak bilinse bile Ferit Edgü’yü de saymak isterim). Ancak şairin en önemli öğelerinden birisi de iyi bir öykü ve roman okuyucusu olabilmesidir. Ben çok dallı olmamı, çabuk yeşermemi, dinamik şiir yazmamı ve kendini sürekli yenileyen, toprağını sürekli havalarından ölü hücrelerden arındıran, tekrardan kaçmaya çalışan bir şiir yazmamı buna bağlıyorum. Bu noktada Herman Hesse, Albert Camus, Kafka, Hemingway, Nietzche, Octavia Paz ve Rus Edebiyatını komple saymak gerekir. Bu yazarlar, şairi felsefi açıdan da geliştirip, damarlarını zaman zaman iyice açarak; insanın beynine ve kalbine giden kanın azlığından şikâyet etmesini sağlar. Varlığını sorgulaması için beynine parantezler açar. Bu şu demektir; daha çok okumak, hayatın verdiğini almak yerine hayata bir şeyler vermeyi öğrenmek.

Bununla da kalmaz şiir. Dünya şiirinin de elinden tutmak gerekir. Dünya şiirini elinden tutturmak. İnsanların acılarını bölüşmek, ülkelerin toplumsal sıkıntılarına kulak açmak. Küba’ya gitmek, Tayland’a gitmek. Hemen yakınımızdaki İran Edebiyatına bakmak, Suriye’yi dinlemek, Lübnan’a gitmek gerekir. Bu arada Eluard, Kavafis, Cibran, Brecht, Neruda, Rilke gibi isimleri de saymak gerekecektir.

Kısaca şair beslenme kaynaklarını yerel tutmamalıdır. Acılarını fazla ulusallaştırmamalıdır. Uluslararası edebiyatlarla da iç içe geçmesini bilmelidir. Çünkü dünyadaki belki de tek ortak şey acıdır. Ben insanda kalıcı olanı sayıyorum. Aşk sevgi mutluluk da hayatın parçası ama yeryüzünün başat geçici olan öğeleridir.

"Şiiriniz bende yağmurdan çok dolu çağrışımı yaptı. Şiirlerinizde birikiminizi paylaşma isteği egemen. Ayrıca dizelerinizi derin bir sezgi ve güçlü gözlemlerle temellendiriyorsunuz. Bu saptamalara ek olarak şiirinizi nasıl tanımlarsınız?

Dinamik şiir derim, “önce kendini ehlileştirir hayatı anlamak için, sonra hayatı ehlileştirir kendini anlatmak için…” Önce şiir ince bir zeka ve buluş içermelidir. İmge şiirin atasıdır. Şiirdeki yelpazenin renklerini çıkarır ortaya. Ben şiirimi dinamik şiir olarak nitelendiriyorum ve bununla ilgili yazınsal çalışmalar da sürdürüyorum. Şiir değişken olmalıdır, şiir devrim niteliğinde olmalıdır, şiir kendini ve okuyucuyu zorlamalıdır, şiir okuyucuyu şaşırtmalıdır. Şunu söylemeye çalışıyorum; hep derler ya İlhan Berk şiirimizin delikanlısıdır diye, buradaki ironi şiirinin gençliğindendir. Şiiri genç kılan ve uzun ömürlü yaşamasını sağlayan dinamiklerinin iyi kurulması, sözcüğün içerik ve anlam aranması bakımından yenilikler barındırmasıdır. Bir şairin şiir dili sürekli gelişmeli ve değişmelidir. Birbirini tekrar eden şiirlerden ziyade birbirinin önünü açan şiirler yazmalıdır.

Dinamik şiirin altyapısı her sözcüğün şiirde anahtar olma eğilimidir. Dize içerisindeki sözcükler kendi anlam ve içeriğini zorlayarak şiire bir doğurganlık getirir. Burada amaç; her sözcüğün başlı başına bir şiirin yapı taşı olduğunu sergilemek ve bir sözcüğün bünyesinde barındırdığı nitelikleri ortaya çıkarabilmektir. Sözcüğün şiirdeki etkisini ve yaratıcılığını vurgulamaktır. İnsanın hücre yapısının önemi gibidir. Uzun vadeli yaşamak için (bir şiirin kalıcılığı ile bağdaşır) nasıl hücrelerinin kendini yenilemesi gerekirse, şiirde de hücre sözcüktür. Hep kendini yenileyen anlam olarak büyüyen bir boyut kazandırmalıdır. Her okunduğunda yaptığı yeni çağrışımlarla belleği zorlamalıdır. İmge şiirin kalıtsalıdır. Şiir her okunduğunda farklı bir anlamla bizleri selamlamalıdır.

Dinamik şiirin derdi etkidir, yüksek derece etkidir. Duygusal ve etkisel bir doz aşımı yaşatmaktır. Duyguda iz bırakmaktır. İnsanın hafızasına bir söz bırakmaktır. Bu yüzden dinamik şiir yarayla kardeştir. Yaşayabilmek için, kendine iyileşmeyen yaraları merkez edinir.

Peki şiir sizde nasıl olgunlaşır ve gelişir?

Yukarıda bahsettiğim üzere, önce şiirin bir derdi olmalıdır hayatta, şairin de tabi. Siz şiiri kovalamadan şiir sizi yakalayıp bulmalıdır. Siz şiiri yazayım derken şiir sizi yazmalıdır. Şiir oturup yazılası bir şey değildir, ama Cemal Süreya’nın söylediği gibi şiire de birikmek gerekmemektedir. Şairinde kendi uç veren şiirler bence daha başarılır. Bahçeye fide olarak diktiğiniz kirazı ilerde kulaklarınız tartmayabilir ya da bir tutam sarmaşık bütün duvarın soğukluğunu aylar sonra alabilir. Ama bir de taşta biten otu düşünün, kayalarda yeşeren yosunu, hatta kınayı. Biraz sancılı, biraz zor olmalıdır şiirin evresi, ama gelmesi beklenmelidir. Onu getirici koşullar sağlanmalıdır, aranmalıdır şiir. Bir solukta, bir dudakta, bir mürdümde, bir dalga kıranın gövdesinde.

Çünkü şiir yaşam mekanizmasını işleten yegâne unsurdur. Çünkü şiir bir çocuğun elleridir, tutulmalıdır. Çünkü şiir bir somun ekmektir, bölünmelidir. Çünkü şiir yalnızdır, şair yazdıkça yalnızlaşır.

Bugün Türk şiirinin geldiği noktada sizin şiire katacağınız yenilik nedir?

Soru kolay ama cevabı zor olacak. Çünkü bu zamanın elindedir. Ama çok modern bir şiir yazdığımı düşünüyorum ve en büyük kazancım genç şairleri çok iyi irdelemiş olmam. Son beş yılda 30 yaş altında çıkan her şairin kitabını okumuş durumdayım ve kendi dönemimin şairlerini iyi tanıyorum. Şiirlerindeki kırılma ve kapanma noktalarını, dar geçitlerini, tünellerini iyi biliyorum. Kısaca geleceğin temelini atacak bu şiirdeki eksikliği iyi analiz ettiğimi düşünüyorum ve kendin olabilmenin mücadelesini veriyorum.

Çünkü bir şairin en zor görevi kendi dönemini irdelemesidir. Çünkü geçmiş hakkında elinizde bolca referans noktası ve veri vardır. İnşanın üzerine tuğlalar koyarsınız. Ama kendi döneminizi incelerken kendi yargılarınızı kendiniz şekillendirirsiniz. Temeli siz atarsınız. Boşluğun nerede olduğunu, şairin nerede yetersiz kaldığını, hangi taşları yerine koyamadığını görüyorsunuz. Burada yapacağınız her hamle Türk şiirine bir katkı olacaktır işte. Yanlış anlaşılmasın sakın, kendi şiirinizi bırakıp yazılanlara göre kendinizi yönlendirmiyorsunuz. Yazılmayanı bulup çıkarıyorsunuz. Yeni, yenilikçi şiiri işleyebilmeniz ve kendi biçeminizi bulmanız için günümüz edebiyatını iyi özümsemiş ve incelemiş olmanız gerekiyor (geçmişi iyice sindirdikten sonra)

Çam ormanına bir kayın dikmeniz gerekiyor, yaz günü yağmanız gerekiyor, herkes yanarken sizin üşümeniz gerekiyor ya da herkes yaşarken sizin ölmeniz. Çimenin yeşil olduğunu bilmek yetmiyor. Pigmentlerine inmek, fotosentezini gözlemlemek, ışığı neden depoladığını görmek ve gece neden yeniden insanlarla beraber normal solunum yaptığını anlamak gerekiyor. Kısaca önce sentezlemek, sonra yazarken şiirdeki duruşunu belirlemek, en sonunda da oturmuş şiir kimliğini yoğun emekle örmek gerekiyor. Çünkü şiir kalıplardan sıyrılmışı, özgürlüğü ve özgünlüğü sever. Dile hâkimiyeti, dilin içine girmeyi, dile sinmeyi ve dili sindirmeyi gerektirir. Algılarını açık tutmayı, özümsemeyi, sabretmeyi, dinlendirmeyi önemser.

Şimdi netice olarak ben, Türk şiirine çerçevesi çizilemeyen ama altı kalın kontörlerle çizilen, ufku geniş, kimyası oturmuş, kendi kişiliğini bulmuş şiirler bırakmak istiyorum. Yetiştirilen üzümlerden hep şarap yapıldı. Ben biraz pestil, biraz pekmez yapmak istiyorum ya da bazen bırakmak istiyorum üzümü kendi haline. Asma yapraklarının avuçlarına, kuşların yalnızlığına, zamanın uzun susuşlarına. Yoğun olarak insanın kendi açmazlarını, doğanın insanın merkezi olduğunu, toplumun açmazlarını vurgulamak istiyorum. Yalın sade anlaşılır bir dille anlaşılmayanı yazmak istiyorum.

Günümüz şiiri ve “genç şiir” üzerindeki düşünceleriniz neler?

PATİKA’da bu yıl yaptığım genç şair dosyası ilgi gördü. Şimdi ikincisini hazırlıyorum. Her dönem aynı tartışmaları görmüştür şiir tarihi. İkinci Yeni de 80 şiiri de hep bir genç şair kaygısına düşmüştür, o kadar verimli dönemler olmasına rağmen. Bugün eleştirmenlerimizin vardığı noktanın akabinde ben şunu söylemiştim; Bu şiir ve şair ölülerini yeryüzü bile almayacak. Sanırım haklıyım, çünkü o kadar çok öldürüp o kadar çok var ettiler ki.

Ben o dosya kapsamında genç şiirle ilgili şunları söylemiştim: Genç şairi 100 metre koşucusu değil maraton koşucusu haline getirmek olmalıdır. Çağ da insan da yalnız olsa, şiir yalnız değildir, genç şair de.

Hep aynı şeyleri konuşmak sıkıcı olacaktır. Ancak bugün genç şair diye nitelenen ve beğenilmeyen arkadaşlardır edebiyat dergilerini dolduran, şiir ödülleri alan, adına methiyeler düzülen. Bunları yapanlar da değerli şair üstatlarımız. Şunu da unutmamak gerekir ki, zamanın çırağı bugün usa olmuştur, bugünün çırağı da yarının ustası olacaktır.

Ben genç şiir konusunda aksine çok iyimserim. Zira biraz şiirden anlıyorsam, bugün gözlemlediğim birçok isim, 20 yıl sonra şiirimizin temel direkleri olacak şairlerdir. Çünkü şiir emek işidir, sarraf inceliğinde çalışma işidir. Ben birçok genç şairin altın tozu yutmuş olduğunu ve incelikli şiirler yazdığını görüyorum.

Böyle olgun şiirler yazan bir ozanla biraz geç mi tanıştık yoksa?

Bu soruya RAINER MARIA RILKE cevap versin benim yerime:

“Sanatçı olmak, hesap kitaplardan ve sayılardan el çekmek, öz sularını aceleye getirmeyen ve baharın rüzgârlı fırtınalı havalarında istifini bozmaksızın ayakta duran bir ağaç gibi olgunlaşma sürecinden geçmektir. Ya baharın ardından gelmezse yaz, diye bir korkuya kaptırmaz kendini ağaç; yaz gelir hep çünkü ama önlerinde bir sonsuzluk bulunuyormuş gibi öylesine tasasız bir suskunluk, öylesine bir enginlik içinde bekleyen sabırlıları gelir bulur ancak. Her gün öğrendiğim, Tanrının her günü şükranla bağra basılan acılar içinde öğrendiğim bir şey var: Sabır her şeydir. ”

Sona yaklaşırken size “şair” desem:

Lâlfabe’den birkaç dizeyle cevap veririm:

“her bahar yatırır kuruyan kabuğunu
kadın suyuna
başlatmak için yeni bir yalnızlığı! “

Ve ek olarak:

“boş çerçevede resmi
resimde boş çerçeveyi görür” derim.

size “aşk” desem:

yine aynı kitaptan us şiirimden birkaç dize söylerim

“şu yazlık bakışın su azlık
şu aşka esin sesin su esen
her kesikten bir şiir
her kapıdan bir eşik edinen”

insan desem:

“fark ettim
yaşadığını fark edince ölüyor insan”

Ve eğer birde bana “yaşam dersen” şunları söylerim sana:

“yaşam demiştim akan yerlerinde insanın”

Teşekkür ederim.

İçinize dökülen sonbahar yaprakları hiç süpürülmesin. Çünkü insanı ayakta tutan güz rengidir. Çürüyen yapraklardır insanın toprağını yenileyen ve besleyen.

ONUR ZAFER CEYLAN

ILKER İŞGÖREN YAZI-TAFLAN TEMMUZ AĞUSTOS 2007

2007-07-20T14:05:00.000+03:00

Mustafa Ergin Kılıç, genç şiirin iyi seslerinden biri. Aslında genç şiir yaşlı şiir gibi bir ayrım yapılabilir mi? O da ayrı bir konu ama benim kişisel düşüncem, yapılamaz kanısındayım. Şiirin yapısı ve ideolojisi gereği şiirin bölen değil de bütünleyen bir şey olması gerektiği düşüncesindeyim. Biz genç şair, kadın şair gibi kendi içimizde getirdiğimiz tanımlarla şiirin asıl ideolojisine belki farkında olarak; belki farkında olmayarak karşı çıkmış oluyoruz. Neyse… Demem o ki Mustafa, son dönemlerde aldığı ödüllerle ve yayımladığı şiirlerle, adından sıkça bahsettirenlerden.

Yazdığı şiirler, kurduğu dizeler hayata ve insana çok yakın. Şiirlerinde dizelere çok önem veriyor. Kurduğu dizelerin derinlik taşımasına özen gösteriyor diyebiliriz. Bu yüzden “Beş Duyum” kitabı ile ilgili bir şeyler söylenecekse ancak dizelerinden yola çıkarak bir şeyler söylenebilir.

Kitabı açtıktan birkaç sayfa sonra Mustafa’nın “alıştım bana” adlı şiirini görüyoruz. Ve onun;

“otur yanıma yaralarımı sayayım” (sf: 7)

“akşam oturmaya geleceksin diye
ısladım kalbimi bir gün önceden
aşkın eskimeyen bilincini yatırdım suya” (sf: 7)

Dizelerini okuyunca sizi daha kitabın ilk şiiriyle samimi bir ırmağa doğru sürüklüyor merhaba demek için.

Aşağıda yazacağım dizelerin kurgulanışı ve mantığı, Mustafa’nın keskin şiir zekâsını da ortaya koyuyor;

“bak adımlarım yara giderken attığın
ayak ölçüleri 34, 35
doğduğum İstanbul yaşayamadığım İzmir (sf:8)

Sonra sevgiliye ya da kendisini, şiirinin adını oluşturan dizeyle yüzleştiriyor ya da kendisini şiiriyle;

“iyi ki gelmedin alıştım bana” (sf:8)

Mustafa’nın saatiyle zamanıma bakıyorum. Etkilendiğim şiiriyle devam etmek istemiyorum bu yazıya. Saati çalıyor şiirin ve devam ediyorum. “Gülgillerden” şiirine düşüyor yolum.

“ yalnızlığınızı açınız yufka gibi ince ince” (sf:12) dizesiyle karşılaşıncaya kadar her şey olağan. Bazen şiir tek bir dizeyi imlemek için bile yazılıyor. Bunun ne kadar doğru ya da ne kadar yanlış olduğu tartışılır. Ama şiir dili, bir üst dil olduğu için sağlam dizeler üzerine sağlam bir temelle kurulmalı diye düşünüyorum. Biraz daha açmam gerekirse kurulan her dize insana ve onun geleceğine yeni bir hayat sunmalı ve onun ufkunda yepyeni kapılar aralamalı. Mustafa’nın bazı şiirlerinin bu bilgiden uzak yazıldığını görüyorum. Yani onun seçimi sadece iyi bir dizenin üstüne kurulan bir şiir anlayışı. Yani; iyi bir dize kurarak onun açılımlaşmasından yana. Kitabı boyunca şiirleriyle konuşurken sıkça duydum bu söylediklerimi.

Şiirlerinde coğrafyadan da yararlanıyor.

“dinledim taştaki havadisi”

“yeşerip gittiğini yağmurun”

“dere yatağını dinledim” (sf:14)

“deniz ve karalardan oluşur dünya el ele tutuşunca” (sf:17) dizeleri sağlıyor şiirlerinde coğrafyadan da yararlandığını görmemizi.

“Beş duyum” kitabının 1. bölümünün adını da oluşturan “eşkenar” sözcüğü şiirleri içinde çok önemli bir yer tutuyor. Matematiğin de edebiyat gibi soyut zekâyla algılanabilen bir şey olduğu bilinen bir şey. Bunun farkında olduğu için matematiği de şiirine çok iyi yediriyor şair.

Tüm bunları “eşkenar” şiirinden anlayabiliriz;

patikanın yolunu sorar keçi
sürüyü otlatan çocuğa
dağın ardını

bir kuyu sızar
bir su ılık bakar
boğulur yeryüzü

kopan düğmelerini diker çocuk
gömleğine

insanın ölüme eğilimini sorgular
aşk! (sf:15)

Evet. Aşk, hem bir denklemdir, hem de eşkenar. Şiirde de matematik işte tam da burada.
Ölüme eğilimi sorgulan da aşk diyebiliriz.

Kitabın ilk bölümünün yani “eşkenar” ın son şiiri olan “bir adam kadından” şiirinin iyi bir dizesiyle hoşça kal diyor “eşkenara” şair;

“uzar yemyeşil taradığın ter” dizesiyle.

Şairin ikinci duyusuna deyinmeden önce gözüme çarpan bir şeyden söz etmek istiyorum. Kitapta italikle yazılan ama tırnak içine alınan bölümler var. Şiire başlamadan önce sanki başkasından alınmış gibi gösteriliyor. Bir örnek vermem gerekirse;

“iç içe bitirir denizi balıklar
bir parmak tuz kalır yeryüzünün dudağı
rüzgâr yalar ben poyraz bakarım sana” (sf:23)

Bu dizeler zaten kendisine ait olduğu için sadece italikle yazması yeterliydi. İtaliğin içerisinde bir de tırnak koyması bir hayli kafamı karıştırdı. Bunu da imledikten sonra ikinci duyu “İntihara” geçebiliriz.

“ama sarmaşığın yazgısıdır sarılamamak” (sf:23)

Dizesi bana göre çok iyi bir dize. Nedenine gelince. İçinde kabullenişi sezdiren çoğu dize, bizim yüzümüzde bir tebessüm bıraksa da aslında içimizi çoğu zaman acıtır. Ve o kadar kolay değildir bazen içinden bir kaya çıkarmak. Çünkü dile gelen çoğu şey bizim içimizde katı halden sıvı hale dönüşerek, dilimize anca akışkan olduğu zaman gelir. İşte bu dize de o katılığın dönüştürülüşünün iyi bir örneği olduğu için güzel.

“ölüm değil hiçbir intihar
yaşayamadığımızın cevabı tanrıya” (sf:28)

Bu dize üzerinde çok düşündüm. Okuduğum her an içimde keşkeden yapılan bir duvara çarptım. Evet. Bu dize görünüşte iyi bir dize. Tılsımı var ve büyüleyici. Ama uyandırdığını, aşıladığı anlama ne demeli? Verdiği anlam şu, intihar tersinleme yoluyla olumlanıyor. Yani başka bir açılımla intihar önerisi bu dize. Bu tip dizeleri kurarken şiir çalışanının çok iyi düşünmesi, dizenin içinde hangi anlamı barındırdığını da çok iyi çözümlemesi gerektiğine inanıyorum. Her dize için değil, bu tip dizeler için geçerlidir bu imlediğim. Evet. Şiir açısından dediğim gibi bu dize kusursuz ama önerilen daha yaşamsal olmalıydı diye düşünüyorum.

İlerleyen sayfalarda bir şiire rastlıyorum; “Aşkın Çekirdeği” bu şiir şairin diğer şiirlerine oranla biraz farklı. Şiirin ruhu şairin hayatıyla özdeşleşmiş gibi. Kanayarak yazılmış bir şiirmiş gibi duyumsadım okurken. Şu dizeler de bana ortak oldu;

“sana baba kahve Türkiye
kaç vilayet oldu sen hâlâ elli birde
kılıcı çektiğin geceler altmış altı
unuttun evde keskinlik biriktiren kını” (sf:29)

ve

“babamın kavunla peyniri reddettiği geceler
kaç şiir eder” (sf:30)

Sanırım bu dizelerin cevaplarını en iyi şair kendisi bilir.

İntihar bölümünden hemen sonra şair bizi deliksiz bir kuyuya indiriyor. Orada, hayatın yüzeysellikten uzak olan yanlarına şiirli yolculuğa çıkartarak bizlere aşılamaya çalışıyor. Bölüm boyunca bütün bu süreci sadece şu dizeyle açıklamak mümkün;

“su kendinde boğulmaktan nasıl kurtulur” işte tam bir deliksiz kuyu…

İlerledikçe “kuyu” sözcüğü ile somutlanan şiirler;

“tanrı ders sonunda sorardı
ne anladığımı hiçbir şeyden!” (sf:38)

dizesiyle yine deliksiz bir kuyuya dönüşüyor. Bunu yaparak şiirin iyice derinliklerine çekiyor bizi.

“Kuyu”nun ötelerinde bir başka duyuya ziyaret ettiriyor şair okurunu; “Ölü Bilinç”

Sanırım ölü olan bilinç var olup da hiç anımsayamadığımız anlardır. Doğduğumuz ilk andan itibaren yaşadığımız ilk dört yıllık süreci kapsıyor da diyebiliriz; “Ölü Bilinç.” Ya da yaşantısından, anılarından vazgeçmiş bir insanın yeniden bir başlangıç yapmak istemesinin açıklaması da olabilir.

“ayakkabı bağcığımda
hâlâ o cümle

ellerini özledim “ (sf:47)

Bu dize işte o “ölü bilincin” masum bir istek olduğunun iyi bir kanıtı. En az çocukluktaki sıcak bilincimiz kadar yumuşak bir dize. Elleri özlenen bir sevgili ya da bir insan değil, çocukluğun elleri özleniyor. O elleri tutup, o zamanlardaki yapmacıksız ve masumluğun özlenişi aslında ellere duyulan özlem.

Şiirlerinde sürekli kendisiyle derdi olan bir adamı görmek mümkün. Özelinden çıkardığı ayrıntıları genele yayıp, bunu şiiri aracı kullanarak hepimize bulaşmasını sağlıyor. Bunu başarıyor da…

Sanırım artık Beş Duyum’un en önemli duyusundayım. “Hiç” bu sözcük bana göre insanı en iyi anlatan sözcüklerden biri. Kendimizi çoğu zaman “hiç”lik de yakalamaz mıyız? Gözlerimizin daldığı her an, içimizin ve zihnimizin bizi terk ettiği hep o “hiç”lik değil midir? Sanırım bunu en iyi Öykücülerimizden Sevgili, Gönül Çatalcalı fark etmişti, o güzelim öykü kitabının adı da “hiç”liği çok iyi ifade ediyordu, “Hiçbir şeyin Beklentisi.” Şair Hülya Deniz Ünal’da bir dizesinde bunu çok iyi imliyordu, “Hep bir şeyi bekledik/ Hiçliğini şeylerin/ Hiç bitmedi beklemekli zamanlar” dizesiyle…

Evet Mustafa Ergin Kılıç’ta bunu imliyor. Sanırım sanatçının beklentisidir “Hiç”lik. Çünkü hep yok bir şey deyiz. İşte bu doğrultuda okuyorum “Hiç” duyusunu şairin:

“kağıttan bir gemi su aldı gözlerinde
gözlerin battı” (sf:53)

“damı delik evde büyüyen çocukların
kalbindeki deliği hangi aşk doldurur” (sf:56)

“susamış bakardı saksıdan sardunya
bizler su yılgını anlamazdık” (sf:59)

“bir dudaklık tırnak açtı göğsün” (sf:62)

“ama kırılan bir sözcüğü neresinden tutsan yaralıydı anlam”

Bu belirtilen dizeler kocaman bir “hiç”lik. Çünkü insan “hiç”liklerle yaralıyor şiiri. Şair bunun da farkında.

Anlamı yaralayarak bitiriyor şair kitabını. Ama kitap gerçek anlamda biterken, aslında yeni bir hayat başlatıyor okuyana. “Hiç”liğin kucağına atıyor bizi Kılıç…

Ama o hep kendine alışık bir şiir çalışanı, kendine alıştıran şiiriyle yazıya son vermek istiyorum.

Şiireısmarladık sevgili Mustafa. Şiirden bir ev kurmuşsun, sıra sokağında…

ISMAIL CEM DOĞRU-GÖĞE BAKMA DURAĞI MAYIS HAZRİAN 2007

2007-07-20T14:04:00.000+03:00

1- Mustafa Ergin Kılıç – Lâlfabe
Tay Dergisi Yayınları – Şiir - 48 Sayfa

2- Mustafa Ergin Kılıç – Beş Duyum
Kül Sanat Yayınları – Şiir - 64 Sayfa

Tam da öyle diyor şair. “ne anlamadıysan odur hayat”. İki ay arayla çıkmış iki kitabını yıllarca okusanız, üstüne birkaç başyapıt devirseniz de nafile. Hayatı sandalyelerde çürümüş kalçalarla ruh yarası arasında yaşayanlara şair dediğimize bizi başka kimse inandıramaz.

Ama gerçeğin ta kendisiydi bu. Anladığımız her şeyin anlamını yitirmesi kaçınılmaz. Tıpkı aşklar gibi. Tıpkı aşklarda saatlerin geçelerde aranması gerektiği gibi.

Mustafa Ergin Kılıç 2006 yılını oldukça iyi değerlendiren bir şair olarak dikkatleri çekti. Arkadaş Z. Özger, Yaşar Nabi Nayır, Kocaeli Üniversitesi Gençlik, Eskişehir Yunus Emre, Hasan Bayrı ve 7. Safranbolu uluslararası film festivali şiir ödüllerinde aldığı derecelerin tamamı 2006 yılına ait başarılardı. 7. Safranbolu uluslararası film festivali şiir ödüllerinde Lâlfabe dosyasıyla mansiyon ödülünü alınca dosya tay yayıncılık tarafından aynı isimle kitaplaştırıldı.

Kılıç, Lâlfabe’ye bir ithafla başlıyor. Genelde anneye, babaya, sevgiliye, eşe, çocuğa, belki yakın bir dosta, ölen bir tanıdığa yapılan ithaflar bu kez şairin bencilce bir tavrına yenik üşüyor. Şair kitabına “dolmayan boşluğuma” diye başlamış. Siz hiç boşlukları dolmuş bir şair gördünüz mü?

Lâlfabe adının aksine lal bir alfabeyi değil bir alfabenin kaç değişik şekilde kullanıldığını bize tüm çıplaklığıyla aktarıyor. Dilin birbirine dönüşen anlamları, ses olanaklarını ve bu olanakların yarattığı çekim gücünü cömertçe ortaya koyuyor: Kaç kola ayrılan şu nehir su şehir / Neden sana bağlı en cılız çay benim / Havzanda demlenmeye tehir. Böylece yetenek ve yetkinlik kadar zekânın da bir şairin niteliğini doğrudan belirleyen bir öğe olarak görmenin önündeki tüm engelleri yıkmış oluyoruz. Hızımız alamayıp hayata tersinden bakmayı sürdürüyoruz: 62 den tavşan değil / 26 dan tavşan leşi yapar / daraltır sıfırın içindeki boşluğu / dinlendirmek için yatırır 3 ü. Şimdi soruyorum: yatağa yüz üstü girerse 3 neyi andırır? Cevabını söylemeye niyetim yok.

Herkes için farklı bir anlamının olacağı kesin Lâlfabe’nin. İçinde Kiril, Eskimo, Arap, Latin, Çin, İçin ve Niçin alfabelerinin algısal boşluklarına yerleştirdiği bileşkeler ve bu bileşkelerin yarattığı sarsıntıdan faydalanmayı bir mühendis titizliğine bağlamakta bir sakınca görmüyorum. Sıcaklık teorisinde sıcaktan patlayan kestaneden aşk çıkarması da bundan.

Ama bir mühendis bile insandır çoğu zaman. Üstelik şairse şu kendine güvenen görüntüsüne aldanmadığımızı da ilmeli ve ayağını denk almalı. Ne demişti şair: “ne anlamadıysan odur hayat”. Hayat ve biz buyuz aslında. Mühendis bile olsak. “ne anlamadıysan odur hayat” şairin ikinci kitabı “beş duyum”un beni en çok çarpan şiirlerinden birinin başlığı. Kül yayınlarından çıkan kitap eşkenar, intihar, kuyu, ölü bi linç ve hiç adlı bölümlerden oluşuyor. Hüseyin Avni Cinozoğlu “şiirin yetkinliği sarf edilen mesai ile doğru orantılıdır” cümlesiyle Lâlfabe’yi de överken özgünlüğünü vurguladığı Beş Duyum ile Mustafa Ergin Kılıç’ın çağdaş şiirin geleceğini belirleyecek genç şairlerden biri olacağı düşüncesini okura aktarmakta bir sakınca görmüyor. Tabi her iki kitap da Cinozoğlu’yu haklı çıkaracak önemli ayrıntıları içinde barındırıyor. Sırtındaki kazağa çocuğunu göstermek için Seyhan’a pamuğa giden ırgatı, çocukların gözlerindeki siyanürü silmek için Bergama’ya yürüyen anne direnişini bakınca bunu daha yakından görme şansı bulabiliyoruz. Kazılan her hayatın altından kuyu, her adamın altından yontulan bir kadın çıkar diyerek erkeklere biraz haksızlık etmiş olsa da neredeyse her dizede otantik bir yüzeye yaslanmayı ihmal etmediğinden hayatın içinden hiç kopmuyor. Üst bağlantıları yitirmeyen imgelem geçişleri yaşadığımız coğrafyayı ne kadar eksik algıladığımızı da başarıyla aktarıyor.

Her iki kitapta da şairin vurguyu dizeler arasındaki eksiltmelerde aradığını söyleyebiliriz. Bu durum şairi biçimsel bir çalışmayı önemser gösterse de bu izafi yargı, şiirde bu sakıncayı yaratanın şiiri şiir yapan unsurların birebir kendisi olduğunu da bize unutturmamalıdır.

İsmail Cem Doğru

BÜLENT GÜLDAL: ŞİİRLER , ŞAİRLER , KİTAPLAR - 1(Mustafa Ergin KILIÇ))

2007-07-20T13:59:00.000+03:00

“ Üstat, sevi dolu aylardayız; yaşım on yedi. Şu umut ve kuruntular çağı dedikleri; inançlarımı, umutlarımı, coşkularımı,şu ozanlara vergi şeyleri dile getirmeye giriştim.Bahar dediğim işte benim. Bu şiirleri okurken, pek öyle burun kıvırmayın sakın. Adım pek duyulmuş değil;ne önemi var ama? Ozanlar kardeş sayılır. İnanç dolu, sevgi dolu,umut doludur bu şiirler;hepsi bu. Sayın üstat, üstadım; bana destek olun biraz: Gencim: Biraz el uzatın bana.” -A.Rimbaud;24.5.1870-

Yaklaşık yüz elli yıl önce, şairin Theodore de Banville isimli birisine yazdığı mektuptan alıntıladım yukarıdaki satırları. Bu ‘üstat’ın adına elimde mevcut kaynaklarda rastlayamadım ama Rimbaud adı ve şiiri dünya durdukça yaşayacağa benziyor. Sabahattin Eyüboğlu’nun çevirilerinden okuduğum hayatına ve şiirlerine dair duyduğum yakınlık, Tahsin Saraç’ın çevirdiği mektuplarını okumamla daha da pekişti. Yeteneği saklı tutarak, şair olmakta ayak direyen birinin önce kendisini yani insanı tanımasının gerekirlilik olduğunu öğrendim. Bu arada, birilerinin koyduğu kuralları iş olsun diye uygulayan ve yaşamını zindana çevirenleri tanıdım. Kavramlarla gerçek, ben ile yaşam örtüştüğü an da tanrı ölüyordu, bunu gördüm.
‘Gencim: Biraz el uzatın bana’ yakarışındaki ümit ve hüzün yüreğimi yakıyor. Gerçek yaşamdan vazgeçip öte yaşam düşüyle kendini ve okuru avutanların ‘üstat’ varsayıldığı dönemler yineleniyor demek ki. Kırılmaların, küskünlüklerin oluşturduğu bu tabloda kımıltıların şiiri ve başkaldırının şairi başrolleri oynuyorlar. Zamanın her diliminde dört mevsim çiçeklenip insanlık bahçesine kimi zaman haz kimi zamansa hüzün salgılıyorlar. Yaşama ve insana özge olanın zorunlu anlatımıdır bu durum. er bedenin,özellikle şairlerin değişik motiflerle besledikleri inancın,sevginin,ümidin ‘üstat’lığının olamayacağının göstergesidir. Dili kullanmak, coşkuyu yansıtmak apayrı bir hünerdir. Algının birikimle beslenmesi, harmanlanması sonucu ortaya çıkarılan ürünlerin, söylemlerin yeniliğinden, özgeliğinden söz edilebilir ancak. Kavram ile gerçeği bütünleyen ve yeniden çözümleyenin ‘üstat’ geçinen yargıçlara gereksiniminin olduğunu sanmıyorum. Bu bağlamda, yüzyılların üzerine egemenliklerini kuracaklarını sana ‘üstat’lar kirli siyasetçilere benziyorlar. Böylelerinin bugünkü yargıları, elli yıl sonrasının yaşam biçimiyle asla örtüşmeyecektir. Basılıp da dağıtılamayan ve yarım yüz yıl sonra bir sandık odasında tesadüfen bulunan Rimbaud’un şiirleri onlarca yıla rağmen nasıl yaşamla örtüşüyorsa, hızını ve ateşini insani öğelerden alan dizeler de bir yolunu bulup günışığına çıkacaklardır mutlaka.
Ömrünü dizelere bölen, her sözcük için yüreğini ayrı terleten genç şairin yazdıkları, söyledikleri hayata ait olduğu oranda birilerine, bir yerlere ulaşacaktır mutlaka. Eş, dost kayırmasını kabul etmeyen gerçekliklerden biridir şiir. Bu bağlamda sınırsız ve sonsuz sarmalın ayrımında olarak yazıp söyleyenlere bakalım biz; dergilerden izini sürdüğüm, benimseyerek okuduğum dizelere, şiirlere dönelim yüzümüzü:

1.
dağ gömer kendini göğün eksenine/o yankılardan yontulan bedenini su sesi iyi eder / imbiklerin daracık ağızlarına sözcük olan / çocuk sesi çitlembik gibi ekilir / kasımda kelleşen iyice kelleşen tepelere kasımpatı iyi gelir // hayatın omurgasında çürüyen mevsime yelelerini taratır / gözlerindeki rahvan akşamı yalatır atlar / bir süvari edasıyla kendini fethe hazırlanıyorken ben / toprakla temastan diz kapaklarımda yeşermiş otlar / suyla temastan dirseklerimden dökülmüş tütsüsü sönük yıllar

2.
kılıçları eritirim suretini bulmak için demirin / işlenmemiş olandaki cesareti / bakir kalanda eriyen emaneti / ah nicedir özlemiş sesini kurşun / kaçıncı tüfekte uyutuluşum / ah gider de tetik ele dokunur / ah üşümüştür dipçik koltuğunun altına sokulur

3.
birbirine cephe iki yalnızlıktık seninle / orman yaktı da kendini göstermek için / deniz ne yaptı // kara bir yalnızlık kapladı göğü / sularını çekerken deniz gül renginden utandı / bir karanfil taktı adam yakasından çıkarıp gülü / kahrı donmuş göz yaşı

4.
kuru dut kuru incir pestil dedim / bir kadını sevmenin temeli / biraz da pekmez / çünkü içine üzüm girmeyen hiçbir aşk sürmez / şarap uzaktır bize soluk kadar yakınken ezan sesi / soluk kiliseden dönme evimize

5.
birbirine cephe iki yalnızlıktık seninle / büyüdüğümüz avlularda kalan aşk yaşlanıyor / baka baka birbirine
(Mustafa Ergin Kılıç: Lâlfabe'den; birbirine cephe yalnızlıklar)

Şair Hüseyin Avni Cinozoğlu, M. Ergin Kılıç'ın şiirine dair bakın ne diyor :"… iyi bir hazırlık döneminden sonra şiirini görücüye çıkaran bir şair. Şiirin yetkinliği sarf edilen mesai ile doğru orantılıdır ' cümlesiyle açıklanacak bir emek birikimiyle dikkat çeken bir yapıt olan şairin ilk kitabı Lâlfabe'den sonra, yayımlanan Beş Duyum ise M.E.Kılıç'ın şiirinde önemli bir aşama. Sözcüklerin hece düzeyindeki konstrüksiyonları, bir sözcüğe yüklenen farklı anlam öbeklerini zenginleştiriyor.Biçim üzerinde farklı kurgular deneyerek özgünlüğe ulaşan bir dil geliştiriyor…İronik bir dille hayatın değişik koordinatlarını içerecek imgeleri,kendine özgü bir buluş tekniğiyle başarıyor.Yüzey ve derin yapı özgün mecazlarla birbiri üstüne bindirilmiş.Bu nedenle genç şairler arasında yakın bir gelecekte adı öne çıkacaktır.Şiirde mühendislik gerektiğinin farkında,salt ilhamın bir olumluluk içermediğini kanıtlıyor…"

Cinozoğlu’nun saptamalarına katılıyorum. Yalnız, şairin yazma aşamalarında neler yaptığını bırakıp önümüze sürdüğü ürüne bakmakta yarar olduğunu düşünüyorum. Şiirin inşaat hali şaire aittir. Okuru ilgilendiren, yapının bitmiş durumudur. Sözcüklerden kurduğu binadaki aşiyan yuvalarına, bakımlı bahçeye, yerli yerindeki çiçeklere,sağlam olduğu kadar dikkât çeken yerçekimine uyumlu duvarlara bakarım ben. Dergilerde, Lâlfabe'de, Beş Duyum’da okuduğum şiirlerde, büyük sarmala eklemlenme telâşı gördüm. Şair, gözüne ilişenleri yeniden yapılandırırken kendini de silip yeniden yaratımlara koyuluyor. Bu durum, tek başına bile şiire açılan önemli bir kapıdır. Yargımı pekiştiren şu şiiri birlikte okuyalım:

" parmaklarımı kestim ellerimden / düğmelerini kopardım gömleklerimin / kitaplarımın aradan birkaç sayfasını yırttım / kulplarını kırdım fincanların / söktüm saatten yelkovanla akrebi
ne için biriktiğini bilmeyince su / çatlattım mermeri

sonra oturup anlamlarına baktım tüm bunların

sandalyelerin masalara ters çevrilmesini bekledim / masalar dirsekleri / sandalyeler çürümüş kalçaları anlattı / ama dinlemedim / kulaklarım başımı taşımakla meşguldü
çıkardım gözlerimi yerinden / gözlerimmiş meğer yüzümün tüm manası / ruhumun yarısı yarası
sonra oturup anlamlarına baktım tüm bunların

bir elmanın bıçağı soyması
kalemin kalemtraşı açması

( Beş Duyum'dan : ne anlamadıysan odur hayat)

Şair, 1977 Ankara doğumlu. Şiirlerinin yer bulduğu dergileri, aldığı ödülleri göz önüne getirdiğimizde şiirin ne olduğunu bilen ve çilesini çeken bir kimlik çıkıyor karşımıza.Daha nice güzel ürüne imza atacağına inanıyorum.Yazma aşkı eksilmesin yeter ki.

AHMET UYSAL: "KÜÇÜK HARF KIRGINI ŞAİR"

2007-07-20T10:05:00.000+03:00

Önümde rastlantı sonucu yan yana gelen kitapların adları şöyleydi: "harfler kitabı " hayati baki, "hayatın yerine harfler" hülya deniz ünal, "lâlfabe" mustafa ergin kılıç...Benim de harflerle ilgili bir şiirim vardır: "şiirin harfleri". O şiirden iki dize:" bir dilin harflerinden fazladır/ şiirin harfleri"Şairin yolculuğu hep şiirin harflerine doğrudur. Ona bir harf daha eklemek. Yan yana gelmemiş harfleri, sözcükleri bir araya getirmek. Hayata yeni anlamlar eklemek. Şiirin büyüsüne ulaşmak. Aşka, yaşama, duyarlığa katkı yapmak. Mustafa Ergin Kılıç, adını erken duyuran genç şairlerimiz arasına katılmakla yetinmemiş. Bir de şiir kitabı hazırlamış: "lâlfabe". Mustafa'yı, bundan böyle :"küçük harf kırgınlığı var bende" dizesiyle anımsayacağım. Şiir yolunun başında, kararlı adımlarla yürüyen şaire selam olsun, derken onun, "denizsuyukâsesi" dergisindeki "d erk" (bu başlığın "kesiğe varmak" olmasını isterdim) başlıklı şiirini sunmak istedim:

d erk

"suyu incitmekten korkar saçların..."

parlamak için yattığın külleri

biriktirdi gümüş tenim

ovdukça ay alnını karartan

saç teliymiş çözen erkeği

keten kenevir yetiştiren beden

örmek için beklemiş beni

yaza kazak kışa kısa kollu hikâye

gökyüzü sandığım bu boşluğu

gagalaya gagalaya yaratmışsın

ben sende amik ovasını

sulaya sulaya çimenlerin karasını

elmas izi süre süre camda

kesiğe vardım

Mustafa Ergin Kılıç/denizsuyukâsesi(eylül/2006, yıl 3, sayı:18)

İŞTE 3.KİTAP

2007-07-20T09:43:00.000+03:00

AHMET GÖK... LALFABE VE BEŞ DUYUMLA İLGİLİ

2007-07-20T09:32:00.000+03:00

gözünü seveyim göğe bakma
sensin esin sensin keskin kılıç yağmuru
güneş ölüsü gözlerini batırdığın bulut
kalbim açılmayan şemsiye*

Mustafa Ergin Kılıç, yeni bir alfabe arayışındaki lâlfabe ve duyumlarımıza ve duyularımıza yolculuk kitabı beş duyum kitaplarını geçen yıl yayımladı. Kılıç, lâlfabe ile 7.Altın Safran Belgesel Film Festivali 2006 Şiir Mansiyon Ödülü aldı. Kılıç, derli toplu şiir yazma uğraşında, tematik bütünlüğü yakalamaya özen gösteriyor. Kelimeleri parçalamayı içindeki ikinci, üçüncü anlamı yakalama uğraşında, bir çırpıda içine gireceğiniz bir şiir değil.Biraz okuma gayreti istiyor. Genel olarak bu iki kitabı sevdim. İyi yolda, yolunu bulmaya çalışanlardan…

...VE İKİNCİ KİTAP: BEŞ DUYUM

2007-07-20T09:31:00.000+03:00

HÜSEYİN ALEMDAR LALFABEYİ OKUMUŞ VE YAZMIŞ..

2007-07-20T09:26:00.000+03:00

Hafta sonu elimde "Lalfabe" tesadüf Gebze'de dolaşırken G. Demokrat gazetesinde Selçuk Erat'ın seninle yaptığı söyleşiyi gördüm. Çok doyurucu bir söyleşiydi. Benim için doyurucu olmayan ise Gebze-Pendik maçının 1-1'lik skorla bitmesi oldu. Böylece iddaa'da yine tek maçta yatmış oldum. Müthiş birikiminle senin Türk şiirininde çok iyi yerlerde olmanı çok istiyorum. Ancak sözcük oyunlarında biraz daha kendine has vuruşlar yapmaya çalış. Çünkü 80'lerden bu yana sözcük cambazlığı adına yapılan her şey nedense hep küçük İskender'e mal edildi, ediliyor. Bu tehlikede ezilip yok olmaya yüz tutan o kadar çok şair var ki: Oğuzhan Akay, Akgün Akova, enderemiroğlu, Mehmet Sarsmaz, Ömer Şişman, Serkan Işın ve hatta benim şairim Onur Caymaz bile...

Hüseyin Alemdar

HÜSEYİN AVNİ CİNOZOĞLU LALFABE HAKKINDA NE DEMİŞ......

2007-07-20T09:15:00.001+03:00

7. Uluslar arası Altın Safran Belgesel Film Festivali 2006 şiir mansiyon ödülünü LALFABE adlı dosyasıyla alan Mustafa Ergin Kılıç 1977 Ankara doğumlu. İyi bir hazırlık döneminden sonra şiirini görücüye çıkaran bir şair. “ Şiirin yetkinliği sarf edilen mesai ile doğru orantılıdır “ cümlesiyle açıklanacak bir emek birikimiyle dikkat çeken bir yapıt LALFABE. Zaten bu ödülden önce üç önemli ödülle icazet alan bir şair. Biçim üzerinde farklı konstrüksiyonlar deneyerek özgünlüğe ulaşan bir ilk yapıt LALFABE.

İronik bir dille hayatın değişik koordinatlarını içerecek imgeleri, kendine özgü bir buluş tekniğiyle başarması gözlemleniyor. Yüzey ve derin yapı özgün mecazlarla birbiri üstüne bindirilmiş. Bu nedenle genç şairler arasında yakın bir gelecekte adı öne çıkacak bir şair.

KÜL Yayınlarından çıkacak olan ikinci kitabı BEŞ DUYUM Mustafa Ergin Kılıç’ın şiirinde önemli bir aşama. Sözcüklerin hece düzeyindeki konstrüksiyonları, bir sözcüğe yüklenen farklı anlam öbeklerini zenginleştiriyor. İlk bakışta biçimi önceler gözükse de, imgelerinin derli toplu olmasını yine biçimle sağlıyor.

“ küçük harf kırgınlığı var bende
büyüsem de bir cümleye başlasam
kendine yetmediğini anlatsam noktaya “

dediği yerden devam ediyor BEŞ DUYUM adlı KÜL Yayınlarından çıkacak yapıtına.

Mustafa Ergin Kılıç’ın çağdaş şiirimizin geleceğini belirleyecek genç şairlerden biri olacağını düşünüyorum.

Sanki şiirin de bir mühendislik gerektiğinin farkında, salt ilhamın bir olumluluk içermediğini kanıtlıyor.

İLK KİTABI LALFABE

2007-07-20T09:11:00.000+03:00